Hose Karreras Astanada án shyrqady
Boıymyz úırenip barady. Qazaqstannyń EQYU syndy aty jer jarǵan uıymǵa tóraǵalyq etkenine de, sol uıymnyń on bir jyldan beri shaqyrylmaı júrgen Sammıtiniń Astanada ótkenine de, Azıadanyń oıdaǵydaı uıymdastyrylyp, onda Qazaqstan quramasynyń tamasha jeńiske jetkenine de, elimizdiń álemdegi joǵary damyǵan elý eldiń qataryna jetkenine de, Astananyń dúnıe dıdaryndaǵy eń dańqty kórme – EKSPO-ny ótkizý quqyna qoly jetkenine de, bokstan álem chempıonatynyń Almatyda ótkenine de, judyryqty jigitterimizdiń komandalyq esep boıynsha dúnıe júzindegi birinshi orynǵa jetkenine de... qysqasy, bárine de tańdanýdan qalyp baramyz. Osynyń bári osylaı bolýǵa tıisti sııaqty kórip baramyz.
Árıne, artyq maqtan adamǵa da, memleketke de jaraspaıdy.
Hose Karreras Astanada án shyrqady
Boıymyz úırenip barady. Qazaqstannyń EQYU syndy aty jer jarǵan uıymǵa tóraǵalyq etkenine de, sol uıymnyń on bir jyldan beri shaqyrylmaı júrgen Sammıtiniń Astanada ótkenine de, Azıadanyń oıdaǵydaı uıymdastyrylyp, onda Qazaqstan quramasynyń tamasha jeńiske jetkenine de, elimizdiń álemdegi joǵary damyǵan elý eldiń qataryna jetkenine de, Astananyń dúnıe dıdaryndaǵy eń dańqty kórme – EKSPO-ny ótkizý quqyna qoly jetkenine de, bokstan álem chempıonatynyń Almatyda ótkenine de, judyryqty jigitterimizdiń komandalyq esep boıynsha dúnıe júzindegi birinshi orynǵa jetkenine de... qysqasy, bárine de tańdanýdan qalyp baramyz. Osynyń bári osylaı bolýǵa tıisti sııaqty kórip baramyz.
Árıne, artyq maqtan adamǵa da, memleketke de jaraspaıdy.Sonymen birge, qolda bardyń qadirin, bastaǵy baqtyń baǵasyn bilgen de jaqsy. Munyń bári ózdiginen kelip jatpaǵanyn, bireý bizdi jarylqap berip jatpaǵanyn túsingen de jaqsy. Munyń bári elimizdegi eren eńbektiń arqasy. Dalada da, qalada da tógilgen terdiń arqasy. Ata-babamyzdan mırasqa qalǵan keń-baıtaq, asty da, ústi de baılyqqa toly jerdiń 
arqasy, sol jerge ıelik etip, berekeli, tynyshtyqty, tatý ómir súrip jatqan eldiń arqasy, sol eldi bir úıdiń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı yntymaqta ustap, bir bıikten bir bıikke bastap bara jatqan erdiń arqasy.
Nursultan Nazarbaevtyń eldikti eńselentý, táýelsizdikti tuǵyrly etý jolyndaǵy qaıratty da qutty qadamdarynyń biri de biregeıi – ulttyq valıýtamyzdy engizýi. Dál búgin sol oqıǵaǵa – Qazaqstan Respýblıkasynda teńgeniń engizilgenine 20 jyl tolyp otyr. Osy mereıli dataǵa oraı aldyńǵy kúni «Astana Opera» sahnasynda tamasha kesh uıymdastyryldy. О́ziniń 90 jyldyǵyn da qatar atap ótken Qazaqstan Halyq Banki ol keshti «Halyqtyq mereıtoı» dep atapty. Iá, shyn máninde halyqtyq mereıtoı boldy «Astana Operada».
Osydan jeti jyl buryn Astanada Beıbitshilik jáne kelisim saraıy ashylyp edi. Sol oqıǵaǵa oraı uıymdastyrylǵan «Álemdik juldyzdar Astanada» atty halyqaralyq festıvalde dúıim dúnıe prımadonnasy, ataqty opera ánshisi Montserrat Kabale án shyrqap edi. «Bile bilgen adamǵa bul da bizdiń bir bıigimiz. Jańa óner otaýynyń saltanatty ashylýyna álemge áıgili dúldúlderdi, bulbuldardy shaqyrý ejelden bar dástúr. Zamanynda Nıý-Iorktegi Karnegı-Holldy ashqan kúni orkestrge dırıjerlik etý úshin amerıkalyqtar jer túbindegi Sankt-Peterbýrgten P.I.Chaıkovskııdi aldyrtqan. Qazir Karnegı-Holl óziniń dırıjerlik pýltine turǵan alǵashqy adam uly Chaıkovskıı ekenin maqtanysh etedi, muny baǵdarlama qaǵazdarynda eske salyp turady. Ýaqyt alǵa jyljyp, zaman kóshi jalǵasar, atam qazaq ańsaǵan qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaıtyn kúnder de keler, áli bas qalamyzdyń bas sahnasyna álem óneriniń talaı-talaı juldyzdary kóteriler. Sonda olardyń esine Pıramıda tórinde án salǵan alǵashqy ánshi ekinshi myńjyldyqtyń uly prımadonnasy dep daýsyz moıyndalatyn Montserrat Kabale bolǵanyn biz de salarmyz», dep jazǵan ekenbiz «Álemge áıgili ánshi» aıdarymen jarııalanǵan «Kabale» atty maqalamyzda («Egemen Qazaqstan», 2006, 5 qyrkúıek).
Mine, sol kún de keldi. Astanada ǵajaıyp teatr salyndy. Jaqynda, 21 qazanda «Astana Operanyń» álemdik tanystyrylymy ótti. Verdıdiń «Attıla» operasynan keıin búginde aty mýzyka áleminde dúrildep turǵan has sheber, dúnıe júzindegi eń ataqty teatrlardyń orkestrlerine dırıjerlik etken Valerıı Gergıev Elbasymyzǵa qaratyp bylaı dedi: «Eń aldymen, ardaqty Nursultan Ábishuly, Sizge rahmet aıtqym keledi. Siz erekshe
úlken jumys tyndyrǵansyz. Men bul elde mádenıetke qandaılyq kóńil bólinetinin bilemin. Sizderdiń búgingi ómirlerińiz tamasha. Sizderdiń erteńgi ómirlerińiz keremet bolady. Mynaý sulýlyq, mynaý sán-saltanat eldiń rýhynyń asqaqtaýyna qyzmet etsin. Memlekettiń mádenı órleýi, rýhanı órleýi eldiń ekonomıkalyq damýymen básekege tússin. Qazirdiń ózinde solaı bolyp ta jatyr».
Qazirdiń ózinde solaı bolyp ta jatqanynyń bir dáleli – aldyńǵy kúni «Astana Opera» sahnasynda álemge áıgili ánshi Hose Karrerastyń konsert berýi.
Hose Karrerastyń qadir-qasıetine jetý úshin mýzyka mamany bolý tipti de mindet emes. Sonaý 1990 jyly Rımde, fýtboldan álem birinshiligi kúnderinde ótken úsh tenordyń konserti barshamyzdyń jadymyzda. Konsert jazylǵan dısk 13 mıllıon danamen tarap, klassıkalyq mýzykadaǵy eń kóp satylǵan dısk atanǵan. Búkil dúnıege tikeleı taratylǵan konsertti júzdegen mıllıon adam tamashalaǵan. Ataqtary jer jarǵan Lýchano Pavarottı, Plasıdo Domıngomen qosyla án salǵan Hose Karrerastyń qurmetine uıymdastyrylǵan konsert edi ol. Sodan sál buryn, 1989 jyldyń uzyna boıynda búkil Ispanııa eli gazetterge kóz tigip, teledıdarǵa telmirip, bir adamnyń tileýin tilegen. Baspasózde, telearnalarda sol adamnyń densaýlyǵynyń jaıy bıýlleten kúıinde berilip turǵan. Ol adam aıaq astynan aq qan (leıkemııa) aýrýyna shaldyqqan ataqty opera ánshisi Hose Karreras bolatyn. Ony aýyr dertten búkil Ispanııanyń minájattaı tileýi alyp shyqqan edi sonda.
Ispanııanyń er tulǵaly, ór rýhty talaı perzentin dúnıege ákelgen Katalonııa jerinde – Barselonada 1946 jyly 5 jeltoqsanda týǵan Hose Karreras jastaıynan án dese ishken asyn jerge qoıatyn bala bolyp ósedi. Basty rólde ataqty ánshi Marıo Lansa oınaǵan "Uly Karýzo" fılmin kórgende ol alty jasta eken. Kınoteatrdan kelgen kúnniń keshinde-aq kishkentaı Hose lentadaǵy áýenderdi qaǵyp alyp, birinen keıin birin aıtyp, ata-anasyn tań qaldyrady. Robertıno Lorettıdiń daýysyna keletin dıskantpen (bala jastaǵy bıik daýys) shyrqaǵan Hose 8 jasynda Barselonanyń mýnısıpaldy konservatorııasynda oqyp, 11 jasynda sondaǵy Úlken opera úıinde "Bogemada" birneshe aktide arııalar da oryndaıdy.
Sońǵy shırek ǵasyrdyń ishinde Hose Karreras esimi álemdegi ánsúıer qaýymǵa barynsha keńinen tanymal bola tústi. 1975 jylǵa deıin álemdegi barlyq ataqty teatrlardyń sahnasynda án shyrqap úlgergen, 28 jasyna deıin klassıkalyq opera repertýarynan 24 bas partııany oryndap shyqqan basqa ánshini ataý qıyn. Búginge deıin ánshiniń dıskografııasynda tolyqqandy 150 jazba bar, onyń 50-i – operalar, qalǵandary – oratorııalar, klassıkalyq repertýardyń jeke konsertteri. Bul – keremet kórsetkish.
Internetti shuqylap otyrsańyz, "Hose Karreras – pesn, lıýshaıasıa ız glýbıny dýshı" degen ǵumyrbaıandyq hıkaıany taýyp, oqı alasyz. Hıkaıa paraqtarynan Karrerastyń ónerge arnalǵan ómiri, talantyna serik etken tabandylyǵy, aýyr dertti jeńip shyqqan ór kóńili, jaqyn adamdaryna janashyrlyǵy sizdi tańdandyrmaı, tánti etpeı qoımaıdy. Hose Karreras óz daýysynyń asa baı, óte tabıǵı lırızminiń arqasynda opera sahnasyna alabóten sezimtaldyq ala kelgen ánshi. "Astana Opera" sahnasynan Rossınıdiń, Donısettıdiń, Pýchchınıdiń, Dvorjaktyń, Pennınonyń, Gımenestiń, basqa da kompozıtorlardyń tamasha týyndylaryn tamyljyta shyrqaǵanda jasy jetpiske jýyqtasa da daýysy sol baıaǵy sulýlyǵynan onsha aıyryla qoımaǵan talantqa tamsanýmen otyrdyq. Ne jasyrary bar, ánshi óz repertýaryndaǵy álemge barynsha tanymal shyǵarmalardy da nege oryndamaıdy eken degen oıda bolǵanymyz da ras. Shirkin, ánshiniń "Kúnim meniń", "Sorrentoǵa kel qaıtyp" sııaqty Neapol ánderin shyrqaýynyń jóni tipti bólek qoı. Tumanbaı aqynǵa "Italııa dápterinde" "Sorrentoǵa kel qaıtyp, ketpe meni muńaıtyp", degen ándi ortada bir qara kóz tur aıtyp. Mundaı qyzdyń tilegin qaldyrý da múmkin be, Júz kep keter edim-aý Sorrentoǵa bir kúnde" dep keletin áýezdi joldardy jazǵyzǵan ondaı týyndylar Hose Karreras repertýarynda mol-aq.
Ánshi talanty búkil álemde moıyndalǵan.
"Ol, sóz joq, danyshpan tulǵa. Onyń bir boıynda daýys, mýzykalyq qasıet, tulǵa tutastyǵy, eńbekqorlyq pen keremet sulýlyq sırek toǵys tapqan. Sonyń bári bir ózine buıyrǵan. Men osyndaı gaýhardy alǵash baıqaǵanyma, ony álemge tanytqanyma baqyttymyn", deıdi Montserrat Kabale.
"Biz otandastarmyz, men onyń ózimnen góri áldeqaıda ıspandyq ekenin túsinemin. Bálkim, munyń syry onyń Barselonada, al meniń Meksıkada óskendigimde shyǵar. Bálkim, onyń óziniń qyzba-qyzýlyǵyn belkanto mektebiniń dástúrine baǵyndyryp, basyp ustamaıtyndyǵynda da shyǵar... Qalaı degende de biz ekeýmiz "Ispanııanyń ulttyq sımvoly" ataǵyn tamasha bólisip kelemiz, men bul ataq ózimnen góri oǵan kóbirek tıesili ekenin jaqsy bilemin", deıdi Plasıdo Domıngo.
"Ǵajaıyp daýys. Múmkin, meniń óz ómirimde estigen eń sulý, eń qushtar úndi tenor osy shyǵar", deıdi Gerbert fon Karaıan.
Ánshi týraly áserli baǵalardy osylaı jalǵastyra berýge bolady.
«Boıymyz úırenip barady» dep bastap edik maqalany. Qadirin biler bolsaq, uly ıspan tenorynyń Astanadaǵy konserti «kelipti ǵoı», «konsert beripti ǵoı» deı salatyn jaı emes.
Hose Karrerastyń Astana tórinde óner kórsetýi arqyly bizdiń teatrymyz myna dúnıeniń dıdaryndaǵy eń tanymal óner otaýlarynyń qataryna qosylý jolyn bastady dep senimmen aıta alamyz. Nege? Negesi sol, endi osy arqyly "Astana Opera" teatry sahnasynda Hose Karreras án shyrqaǵan teatrlar sapyna turdy. Búkil álemdegi teatr ataýlynyń dańqyna, deńgeı-dárejesine negizgi ólshem – onyń sahnasynda kimderdiń án shyrqaǵany, kimderdiń bı bılegeni, kimderdiń orkestrge dırıjerlik etkeni, kimderdiń spektaklge rejısserlik etkeni, kimderdiń qoıylymdy bezendirgeni. Soǵan qaraıdy, solaı baǵalaıdy.
Aldyn ala kelisip qoımaǵan soń bizben suhbattasýǵa ýaqyty joqtyǵyn bilgendikten de "Egemen Qazaqstan" oqyrmandary úshin qoltańba berý jónindegi ótinishimizdi áıgili ánshi yqylaspen oryndady. Álemdik vokal tarıhyndaǵy uly tenorlardyń biri Hose Karrerastyń aǵylshyn tilinde qaldyrǵan qoltańbasynda: "Egemen Qazaqstannyń" oqyrmandaryna eń ıgi tilektermen. Astana Opera. 2013" dep jazylyp, qoly qoıylǵan.
Saýytbek ABDRAHMANOV.
