«Kastıng-dırektor jáne jalpy kınodaǵy kastıngter, álemdik kınoda sheshýshi ról atqarady. Berlın kınofestıvalinde men tańǵaldym – olardyń kastıng-dırektorlary úlken álemdik uıymǵa birikken jáne 5 jylǵa jaqyn ýaqyt birge eńbek etýde. Olar bir-birimen belsendi túrde seriktestik ornatady, ár el álemdik kastıngte ózderiniń aldyńǵy qatardaǵy akterlerin usynýǵa quqyly. Bizdiń elimizde de óte talantty akterlerimizge jumys berý úshin, olardy halyqaralyq kıno naryǵyna jyljytýǵa áser etýi múmkin Kastıng-dırektorlar assosıasııasynyń paıda bolǵanyn qalaımyn. Amerıka nesimen kúshti? Olarda osynsha tólem qajet dep aıtady jáne sen olarmen saýdalasa almaısyń. Men bizdiń akterlerimizdiń «ekinshi» bolǵanyn qalamaımyn, kerisinshe biz de óz talaptarymyzdy qoıa bilýimiz qajet. Biz soǵan laıyqtymyz. Bizdiń ózindik kınematografııamyz bar jáne ózgelerdiń bizdi tıisti deńgeıde qabyldaýlaryna laıyqpyz», dedi «UKQMO» KeAQ basqarma tóraǵasy Gúlnara Sársenova.
Onyń oıynsha otandyq kınematografııanyń saýatty damýy úshin akterler men kastıng-dırektorlardyń qyzyǵýshylyqtaryn qorǵaý óte qajet. Halyqaralyq dárejede ilgeriletý úshin bizdiń akterlerdiń belgili bir mártebesi bolýy tıis, bul eń aldymen suranysty, joǵary tólemderdi, bedeldiń bolýyn bildiredi.
Qazaq KSR eńbek sińirgen ártisi jáne tanymal kastıng-dırektor Janna Qýanysheva dóńgelek ústel qatysýshylarynyń nazaryn kastıng-dırektorlardyń jumys jaǵdaılaryna aýdardy. Onyń pikirinshe, bul kásibı emes adamdar jumys aýqymyn, jaýapkershiligin túsinbeı jatyp isteıtin aýyr eńbek. Nátıjesinde, túsirý alańyna dıletanttar shyǵady, al kartınanyń sapasy jaıly aıtpasa da túsinikti. Al óz jumysyn adal atqaratyndar, shyn máninde, tıyn-tebenge jumys isteýge májbúr bolady.
«Biz – rejısserler men prodıýserlerdiń keńesshilerimiz, sondyqtan bizge úlken jumys kólemi júkteletinin bári biledi. Kastıng-dırektor degen kim? Bul sınopsısty alǵashqy bolyp oqıtyn taldaýshy. Ekinshisi qoıýshy rejısserge mentalıteti men rýhy jaǵynan jaqyn adam. Kastıng-dırektor ózinen ne talap etiletinin, qandaı akterler qandaı rólderge sáıkes keletinin naqty túsinýi kerek. Ol úshin jyldar boıy jınalatyn kásibı tájirıbe kerek. Jaraıdy, barlyq pozısııalarǵa 40 oryndaýshy adam alynyp, vıdeokastıng bastaldy delik, bul degenimiz, sizge akterge mátindi úıretip, mızanssenany ashyp, onyń bárin ózińiz túsirýińiz qajet degen sóz. Ári qaraı – akterlerdi bekitý. Rejısser seniń akterlerdi qalaı tanystyratynyńdy, olar jaıly ne aıtatynyńdy kútedi jáne osy prosesske kóp nárse baılanysty. Sosyn kelisimsharttarmen, sol akterlerdiń jumys ýaqytymen problemalar bastalady. Aqyrynda, kastıng-dırektor túsirý alańynda ról mátinderimen júgirip júrip, koých sekildi kezek-kezekpen akterlerdi oqytyp júredi. Maǵan senińiz, munyń bári óte az aqsha úshin jasalatyn jumys. Bul máseleler sheshilýi tıis», – dedi J.Qýanysheva.
Áriptesterimen kelisetin Mádına Álimqan da atalǵan naryqta kadrlyq tazalaýdy júrgizý qajettiligin atap ótti. Akterlermen jáne rejısserlermen tek tıisti bilimi bar, ony rastaı alatyn mamandar jumys isteýi kerek.
«Eń úlken másele, keshe ǵana kraftte jumys istep júrgen, biraq ózderin kastıng-dırektormyz dep ataıtyn mamandardyń jumysqa shaqyrylýy. Men júz rólmen jumys isteımin, kópshilikti rólderge baýlımyn, sebebi saǵan onyń árqaısysymen jeke-jeke jumys isteý qajet. Al túsirý alańynda jas qyzdar jumysqa kelip, arasynan tańdap al degendeı, bir top adamdardy aldyńa alyp keledi. Men uzaq ýaqyt boıy ekinshi rejısser retinde jumys atqarǵanmyn jáne kastıng-dırektor qandaı bolýy tıis ekendigin jaqsy bilemin. Onyń rejısserlik bilimi bolýy tıis, ol akterlik ansambl degenniń ne ekenin bilýi tıis, qandaı adamdy usyný qajet ekendigin bilýi kerek, al qazir kópshiligi tipti tıpajdyń ne ekendigin bilmeıdi. Meniń usynysym – kastıng-dırektor biliktilik arttyrý sabaqtaryn ótýi kerek. Onsyz olardy tarıfteýge jáne jumys berýge bolmaıdy», dep esepteıdi Mádına Álimqan.
Kastıng-dırektor Jaına Ábdı óz tájirıbesine súıene otyryp, búgingi kastıng ótkizý kezinde qalyptasqan jaǵdaılar akterlerge degen kózqarasqa áser etetinin atap ótti. Onyń aıtýynsha kadrda jumys isteýge yntaly jáne daıyn bolýy kerek adamnyń kadrǵa shyqpaı turyp elemeýshilikpen, gonorarlarmen jáne jumys talaptarymen saǵyn syndyrady.
Jaına Ábdı kastıng-dırektor psıholog bolýy tıistigin alǵa tartady. Sebebi belgili, olar balalarmen, eresektermen, tipti janýarlarmen jumys isteıdi. Bizdiń elde akterlerdiń dárejesi tym tómendetilgen. Eger adam qalanyń syrtynda turatyn bolsa, oǵan biz sizdi qalaǵa alyp kelmeımiz dep aıtýy múmkin. Barlyǵyna árqashan úlken kúshpen qol jetkizýge týra keledi. Keıde bir róldi belgili akter ǵana oınaı alatyndaı jaǵdaı bolady, al maǵan sen óziń kelis bizde osynsha ǵana bıýdjet bar deıdi. Habarlasyp, ótinýge týra keledi. Tipti kastıng-dırektorǵa tegin túrde kópshilikti jınaýǵa májbúrleıtin, tegin túsýge kelisýge májbúrleıtin kompanııalar bar. Gonorary 1000 dollarlyq akterden 50 myń teńgege oınaýyn talap etedi. Tipti túsirý alańynda eshbir qorǵanys quraldarynsyz akterlerdi trıýkter jasaýǵa májbúrleıtin jaǵdaılardyń da bary shyn.
Dóńgelek ústeldiń qararynda onyń qatysýshylary jańa qaýymdastyq júzege asyrýy tıis birneshe tarmaqtardy engizdi.
Bul birinshi kezekte Qazaqstan akterleri úshin olardyń tájirıbesine, bilimine, tilderdi bilýine jáne basqa da qasıetterine qaraı tarıfıkasııalyq keste ázirleý.
Ekinshiden, akterlik mamandyqqa qurmetpen qaramaıtyn rejısserler men prodıýserler úshin aıyppul sanksııalaryn qarastyrý.
Sondaı-aq kastıng-dırektorlar úshin olardyń tájirıbesine, keısine jáne bilimine qaraı tarıfıkasııalyq keste ázirleý. Jáne kastıng-dırektorlar úshin naryqqa shyn máninde qajetti mamandardy daıarlaıtyn sheberlik-synyptaryn uıymdastyrý.
Qoryta kelgende, Kıno ortalyǵy barlyq usynystardy qoldady jáne dóńgelek ústelge qatysýshylardyń «kastıng-dırektor – bul kóp dárejede bolashaq fılmniń sáttiligi baılanysty bolatyn maman» degen pikirimen tolyqtaı kelisti.
ALMATY
