Jetimderdi jebeıtin joba

Qazirgi ýaqytta bas qala­myzdyń ózinde jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń sany 2 730 jandy quraıdy eken. Onyń ishinde 1 451-i – 18-29 jas aralyǵyndaǵy jastar, 238-i zertteý fokýs-tobymen qamtylǵan. Joǵaryda atalǵan joba aıasynda búginde ınternat mekemeleriniń 164 bitirýshisiniń áleýmettik beınesi túzilgenin de atap ótken jón.

Áleýmettik zertteýge qatysý­shylardyń 46,4 paıyzy – áıel, 53,6 paıyzy – er-azamattar. Zert­teý nátıjeleri olardyń ara­syndaǵy qazaq jáne orys ult­tary­nyń úles salmaǵy birdeı (40,8 paıyzdan) ekenin kórsetip bergen. Basqa ulttar ókilderi – 18,4 paıyz kóleminde.

Respondentterdiń 26,4 pa­ıyzy­nyń – orta kásiptik, 54,4 pa­ıy­zynyń – orta, 10,4 pa­ıy­zy­nyń – joǵary, 8,8 pa­ıy­zy­­nyń orta tehnıkalyq bilim­deri bar. Iаǵnı olardyń jar­tysyna jýyǵy ǵana orta kásip­tik bilimdi meńgergen. Bul olar­dyń áleýmettenýi máse­lesin ózektendirý qajettigin kórsetip berdi. Ras, keıbir jaǵ­daı­larda, tipti tolyqqandy otba­sylardan shyq­qan jastardyń da qarjy jetis­peý­shiligine baılanysty joǵary oqý oryndaryna túsý­ge múmkindikteri bolmaı jatady. Al munyń jetim balalar úshin birneshe ese aýyrlyq júkteı­tini eki bastan belgili. Mine, son­dyqtan olarǵa arnaıy bilim berýdi qamtamasyz etetin salalyq reformalyq ózgerister engizý qajet sekildi.

Arnaıy saýaldamamen qamtylǵandardyń otbasylyq jaǵdaılary da árkelki. Olardyń 64,8 paıyzy áli úılenbese, 21,6 paıyzy otbasyn qurap úlgeripti. Al 13,6 paıyzy ajy­rasý, azamattyq nekege turý sııaqty túrli otbasylyq jaǵdaı­lardy bastan ótkerip otyr eken. О́zderiniń densaýlyǵy jónin­de respondentterdiń 60,8 pa­ıyzy «óte jaqsy», 20 paıy­zy «ortasha», 14,4 paıyzy «qanaǵat­tanarlyq» dep baǵalaıdy. 4,8 paıyzy – múgedekter sanatynda. Olardyń qatarynda túrli toptaǵy múmkindigi shekteýli jandar da bar.

Zertteýge qatysqandar hokkeı, fýtbol, júzý jáne jeńil atletıka sekildi sporttyń birneshe túrimen aınalysady, bos ýaqytyn kóbinese toqyma toqýmen, bı úıirmesine qatysýmen, sýret salýmen jáne tamaq daıyndaýmen tıimdi ótkizýge tyrysady eken.

Alynǵan jaýaptardyń negi­zinde qazirgi qoǵamdaǵy jetim jastardyń turǵyn úıge qoljetim­diliktiń, ózderin qarjylandyrý isiniń bolmaýy, halyq tutynatyn bir rettik taýarlarǵa baǵanyń ósýi sekildi bas aýyrtarlyq negizgi máseleleriniń reıtıngi ja­saldy. Olar jumyspen qamtý­ǵa, memleket tarapynan áleý­met­tik kómektiń bolmaýyna, sy­baı­las-jemqorlyqqa baılanys­ty qadaý-qadaý máselelerdi de atap kórsetti. Olar bilim berý salasynda ózderine bir­qatar memlekettik qoldaý kórseti­lýin qalaıdy. Atap aıtqanda, respondentterdiń 21-i sheber­lik synyptaryna qatysýǵa, 22-si shet tilderin úırenýge, 18-i joǵary oqý oryndaryna túsýge, 4-eýi orta tehnıkalyq joǵary oqý oryndarynda oqýǵa, 26-sy júrgizýshi kýáligine qol jetkizýge yqylasty. Sondaı-aq olar tanymal jastar uıymdarynyń múshesi bolýdan da úmitti.

Saýaldamaǵa qatysýshylar mem­lekettiń birinshi kezekte tur­ǵyn úı, sapaly bilim berý, qol­je­timdi medısınalyq qyzmet, sot tóreligi, tolyq emes ot­basylarǵa (jalǵyz basty ana­larǵa) kómek kórsetý máselelerin baqylaýyna alýyn qalaıdy. Al jartysynan kóbi turǵyn úıler qoljetimdi bolsa deıdi. Endeshe, olar úshin bul másele de óte-móte ózekti. Zertteý nátıjeleri bo­ıynsha osy sanattaǵy balalardyń anyq­talǵan máselelerine qatys­ty birneshe baǵyt boıynsha tıisinshe jumystar júrgizildi.

Qaladaǵy №6 kásiptik-tehnı­kalyq kolledjben jasalynǵan kelisimshart aıasynda 80-ge jýyq balalar úıinen shyqqandardyń joǵary oqý oryndaryna jáne 14 jasóspirimniń orta kásiptik kol­ledj­derge túsýine járdem kór­setildi. Qazirgi tańda osy sanat­taǵy jastar úshin aǵylshyn tili men tigin kýrstary ashylyp, oqý-úıretý jumystary júrgi­zilýde. Sondaı-aq búgingi kúnniń suranysyna ıe sport, SMM, fotograf, jasandy kirpik salý, shash sándeý, boıaý, ınfobıznes sekildi mamandyqtar boıynsha 10-nan asa taqyrypta vebınar jáne oflaın kýrstar da uıymdastyrylǵan.

Sondaı-aq joba aıasynda ınternat uıymdarynan keıingi jetim jáne ata-anasynyń qam­qor­lyǵynsyz qalǵan balalar­dy súıemeldeý jáne qoldaý jónin­degi tujyrymdama ázirlenýde. Ony túzý jumystary sarapshylarmen, memlekettik organdarmen birlese júzege asyrylyp jatyr. Áleýmettik portret aıasynda anyqtalǵan máseleler boıynsha tıisti mekemelerge hattar jazylyp, usynystar joldandy.

Túrli deńgeıdegi buqaralyq aqparat quraldarynda motıva­sııalyq jarııalanymdar, sonyń ishinde jobamen qamtylǵan tabysty adamdardyń jetistikteri týraly 10-ǵa jýyq maqala jarııa­landy. Jobanyń qamtý aýmaǵyn ulǵaıtý jáne bul isti nasıhattaý úshin Instagram áleýmettik jelisindegi 5 tanymal blogerdiń paraqshalarynda aqparattyq pos­tar jaryq kórdi.

Joba aıasynda qyrkúıek aıy­nan bastap E10 kóshesi, 2-úı, 1-kireberis, №1 kabınet mekenjaıy boıynsha kómek kabıneti ashyldy. Onda balalarǵa tegin psıhologııalyq jáne quqyqtyq keńester beriledi.

Jobada onyń negizgi taqyryp­taryn ashyp kórsetetin áleý­mettik beınerolıkter shyǵarý da kózdelgen. Qazirgi ýaqytta onyń 4-eýi ázirlendi, 2-eýi júze­ge asyrylýda, jobanyń qory­tyndy nátıjeleri jyldyń sońy­na qaraı jarııa etiledi. Onda statıstıkalyq derekter, áleýmettik zertteýler nátı­je­leri, joba barysynda anyqtalǵan áleýmettik máseleler negizinde aqparattyq baıandama jasalady.

Nur-Sultan qalasynyń bas sa­nıtarlyq dárigeriniń qaýly­syna sáıkes, karatındik shekteýlerdiń engizilýine baılanysty qaladaǵy bar­lyq qoǵamdyq sharalar toq­tatylǵan. Osyǵan baılanysty motıvasııalyq kezdesýler onlaın rejimine aýystyryldy. «Atameken» UKP-da «Jańa ınternet-mamandyqtar», «Bıznes ashýǵa óteýsiz memlekettik grant», «Jeke brend», «Qarjylyq saýat­tylyq», «Kúz-qys aılarynda nemen aınalysqan durys? Jastarǵa keńes» taqyryptaryna qatysty 5 onlaın kezdesý bolyp ótti. Sonymen qatar Kásiptik-tehnıkalyq kolledjde jobamen qamtylǵan jastarmen «Armanda. Josparla. Áreket et» taqyrybynda 2 motıvasııalyq kezdesý ótkizildi. Sondaı-aq jo­ba­da jyl sońyna deıin jańa bız­nes-ıdeıalar qurý, ynty­maq­tastyq áriptestik qarym-qatynas jasasý, tájirıbe almasý maqsatynda jergilikti mesenattardy, iri kásipkerlerdi tarta otyryp, 3 «Ashyq esik» kúnin jáne balalar úıinde tárbıelenip, qoǵam belsendisi bolyp júrgen jastardyń qatysýymen onlaın vebınarlar da ótkizý qarastyrylǵan. Belsendi qatysqandarǵa rıýkzaktar, sporttyq kostıýmder jáne basqa da oqýǵa qajetti kerek-jaraqtardy taratý josparlanýda. О́tkizilgen is-sharalardan basqa qyzyǵýshylyq boıynsha saýaldama negizinde jyl sońyna deıin taǵy 6 motıvasııalyq kezdesý ótkizý josparlanýda.

Sondaı-aq joba aıasynda odan ári yntymaqtastyq áriptestik ornatý úshin Nur-Sultan qalasy ákimdiginiń Kásiptik-tehnıkalyq kolledjimen memorandýmǵa qol qoıyldy. Memorandým aıasynda «Atameken» UKP jumyspen qamtý máseleleri jónindegi departamentimen yntymaqtastyq áriptestik qarym-qatynastar negizinde kolledjdiń 24 túlegi ju­mysqa ornalastyryldy. Qazirgi ýaqytta WhatsApp-ta chat quryldy, onda jedel jumys izdeý úshin jańa bos oryndar jarııalanady. 23 qyrkúıek pen 23 qazan aralyǵynda atalǵan jastar chatyna 300 jumys túri usynyldy. Jalaqy kórsetkishi – orta eseppen 120 000-200 000 teńge aralyǵynda, odan da joǵary deńgeıde.

Jan-jaqty taldaý, ve­do­m­stvo­­­aralyq ózara is-qımyl jáne úzdik úılestirý úshin Nur-Sul­tan qalalyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar, tur­ǵyn úı jáne turǵyn úı ınspeksııasy, bilim basqarmalarynyń, «Kólik jáne kommýnıkasııa joǵary kolledji, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Jas­tar jáne otbasy isteri komıteti, «Atameken» UKP ókilderimen, «Altyn Qyran» halyqaralyq qaıyrymdylyq qory, Jumysbar.kz jobasy, BTS-EDUCATION.KZ JShS menedjerlerimen kezdesýler ótkizildi.

Joba ınternat uıymdarynan keıin jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy beıimdeýge jáne qoldaýǵa baǵyttalǵan. Ol óziniń dittegen maqsatyna da jetedi degen senimdemiz.