Qazaq kúı ónerinde kórnekti orny bar Ábdimomyn Jeldibaevty bilmeıtin qazaq joq shyǵar. Búginde Shý aýdanynyń ortalyǵy Tóle bı aýylynda qarapaıym ǵana tirshilik keship jatqan kúıshiniń ózi «Meni eldiń bári úlken qalalardan izdeıdi eken. Qalada ne bar? Qalada kún kóre almaımyn. Aýylda, aǵaıynnyń arasynda otyrǵanǵa ne jetsin» deıdi. Kúıshiniń birqatar án-kúılerinen bólek, ataqty «Erke sylqym» kúıiniń ózi ulttyń kúı ónerindegi erekshe qubylys emes pe?! Iá, búginde eline erkelep, halyqtyń qoshemetinde ómir súrip kele jatqan «Erke sylqym» avtory osy bir shyǵarmasy týraly jáne jalpy shyǵarmashylyǵy jaıly áńgimelep berdi. «Erke sylqym» bul kúnde halyqtyń kúıi bolyp ketti. Kúı 1973 jyly týdy. Árıne, bul kúıdiń dúnıege kelýine áser etken jan da ómirde boldy. Sol arqyly qazaq qyzyna degen adamnyń jan-dúnıesiniń mahabbatyn kúı tilinde kórsetkim keldi. Osy kúıdi jazyp júrgen kezim edi. Bir kúni meni oblystyq partııa komıtetine shaqyrdy. Ekinshi hatshy Ibraev degen kisimen «Alataý» ansambli týraly áńgime boldy. Keıin bul orynǵa Ǵaınıken Bıbatyrova keldi. Ansambldiń repertýaryna bir-eki jańa shyǵarma surady. Sodan Jambylda jatyp osy kúıdi aıaqtadym. «Erke sylqym» alǵash ret sol kezdegi Jambyl qalasyndaǵy «Alataý» ansamblinde oryndaldy. Altynbek Qorazbaev sonda basynda kórkemdik jetekshi bolyp kelip, keıinnen dırektor boldy. Teatrda bolǵan konsertke qatysyp otyrǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Hasan Bekturǵanov ornynan atyp turyp, «Mynaý qaı ǵasyrdaǵy kúı?» dedi. Avtory men ekenimdi bilgen soń arqamnan qaǵyp, qurmet kórsetti. «Erke sylqym» Almatyda da, Máskeýde de kóp tartyldy. Qazir muny japon da, orys ta tartady. Sheteldikterdiń de qyzyǵýshylyǵy basym», deıdi kúıshiniń ózi.
Aýylda júrse de qazaq ónerine úles qosyp kele jatqan Ábdimomyn Jeldibaev degende birden eske «Erke sylqym» túsetini ras. Biraq shynaıy shyǵarmashylyq adamynyń qabileti, árıne bir shyǵarmamen ǵana shektelmeıtini túsinikti. Kezinde qazaq dalasyn lırıkalyq kúıimen terbetken kúıshi búginde ónerdiń ózge jolyna túsipti. Biraz ýaqyttan beri qazaq kúılerinen sımfonııalyq poema jazyp keledi eken. Úsh bólimnen turatyn «Tóle bı» tolǵaýynyń ózi kúıshiniń qazaqtyń kúı-dastan janryn jasaýǵa eńbek sińirgenin kórsetetin qundy dúnıe. Munda ǵasyrlar boıǵy ulttyń uly armany, elimizdiń basynan ótken qıly jaǵdaılardyń tarıhı sýreti, halyq úshin týǵan tektilerdiń sáýleli bolmysy kórinis tabady. Sol sııaqty, «Jambyl baba jyr tolǵaıdy», Kenen Ázirbaev týraly «Kúı-Kóksholaq», «Nursultan», «Shabyt», «Áýlıeata» poemalarynyń ózi qazaq óneriniń erekshe tabysy deýge bolady. Qazirgi kezde bul shyǵarmalar túrli sahnalarda oryndalyp júr. «Meniń ustazdarym – Qurmanǵazy, Táttimbet, Dáýletkereı, Qazanǵap, Túrkesh sııaqty uly kúıshiler. Bala kúnimizden osyndaı ǵajap kúıshilerdiń kúılerin estip óstik. Odan ózimiz de tarttyq. Nurǵısa Tilendıevtiń ózimen jaqyn boldyq. Almatyǵa barǵan saıyn Nurǵısamen jolyǵatynmyn. Munyń bári de óner úshin edi. О́ner – halyqtyń rýhyn kóteretin kúsh. Túsine bilgen adamǵa kúı degen qazaqtyń jan-táni ǵoı. Qazaqtyń egiz tili – ana tili men kúı tili. Adamda birinshi dybys paıda bolady. Dybys bolmasa eshteńe de bolmaıdy», deıdi ataqty kúıshi...
Áńgimeniń sońynda eki saýsaǵynyń arasyna shylymyn qystyryp, qoıý tútindi burq etkizgen Ábdimomyn Jeldibaev «Erke sylqym» kúıi halyqtiki bolyp ketti. О́z kúıin qazaqtyń ózine berdim. Al meniń janymda onyń keıipkeri jumbaq kúıinde máńgi jasaı beretin bolady», dedi. Osy sát «Erke sylqym» kúıiniń árbir ıirimi oıymyzda oınap turǵandaı edi. Kúıdegi shabyt ta, qýanysh pen ókinish te, syr men muń da qazaq balasymen birge jasaıtyn qundylyq bolyp qalatyny shyn. Kezinde osy kúıdiń qurmetine Shý aýdanynyń ortalyǵy Tóle bı aýylynda eskertkish te ornatylǵan bolatyn. Ol eskertkish týyndynyń tylsym tarıhyn áıgilep áli tur.
Jambyl oblysy
