Onjyldyqtar ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy naryǵy sektorlarynyń - banktik, saqtandyrý, baǵaly qaǵazdar naryǵynyń tıimdiligi qarapaıym sandyq kórsetkishtermen baǵalandy. Mysaly, aktıvterdiń ósýi men JIО́ ósýine qatysty. Bul tásildiń endi ózgeretinin túsinýimiz kerek. Biz ózgeristerdi naryqtyń kólemin ólsheý úshin qoldanylatyn koordınattar júıesin de jetildirýden bastaýymyz kerek.
IJО́-niń jahandyq ósimi burynǵydaı nesıelendirýmen baılanysty bolmaıdy jáne bul jańa tendensııaǵa uqsaıtynyn tilge tıek etken Elena Bahmýtova 2018 jyly álemdik nesıeleý ósimi 4,4% -dy quraıtynyn eske saldy. Bul sońǵy 5 jyldaǵy eń tómengi kórsetkish boldy.
– Nashar ósimniń álsizdigimen qatar, klassıkalyq banktik aksıonerlerge basqa sektorlardaǵy ınvestısııalardyń kiristiliginen asyp túsetin jáne olardaǵy normatıvtik qysymnyń ornyn toltyratyndaı tıimdi bolmaı qaldy, - dep sanaıdy QQB basshysy.
Elena Bahmýtova qarjy naryǵyndaǵy strategııalyq basymdyqtardy júzege asyrý úshin bolashaq damý tendensııasyn anyqtaıtyn bıznes modelderindegi ózgeristerge jáne klıentterdiń úmitterine súıený qajet dep atap ótti. Ekonomıkanyń barlyq salalarynda, sonyń ishinde telekommýnıkasııa men saýdany qosa alǵanda, onlaın-qyzmetterdi barynsha yńǵaıly túrde jáne qysqa merzimde usyný basty basymdyqqa ıe boldy, klıentter qarjy sektorynan osyndaı tásildi kútedi.
Osy úmitterdi qanaǵattandyrý jáne odan asý múmkindigi básekege qabilettiliktiń basty artyqshylyǵyna aınalýda, al qarjylyq qyzmetter korporatıvti klıentter bıznesi men bólshek saýda klıentteriniń kúndelikti ómiriniń ajyramas bóligi bolýy kerek.
«Ol úshin ár klıent úshin eski segmenttelgen naryqtyq qurylym negizinde jasalmaıtyn jeke kúrdeli qarjylyq sheshimderdi ázirleý qajet. Qarjy naryǵyna qatysýshylardyń transformasııasy nátıjesinde qarjy ınstıtýttarynyń iskerı modeli men táýekel beıini túbegeıli ózgerýde. Bul naryqty retteýde kórinis tabýy kerek », - dedi Elena Bahmýtova.
Ol qarjy ınstıtýttarynyń jańa modeline kóshý úshin negizgi kedergilerdi joıý qajet ekenin túsindirdi. S&P málimetteri boıynsha bankter úshin salalyq jáne eldik táýekel deńgeıine sáıkes, Qazaqstan 10 toptyń ishinde 9-shy orynǵa ıe. Agenttik taldaýshylary negizgi teris faktorlar - bul banktik retteý men qadaǵalaýdyń álsizdigi, ekonomıkadaǵy joǵary nesıelik táýekel, 2008 jylǵy daǵdarystan keıingi túzetýdiń uzaq kezeńi dep sanaıdy.
– Qarjy sektory óziniń taýarlyq ónimimen memlekettik baǵdarlamalarmen de, memlekettik ınstıtýttarmen de básekege túsýi kerek. Qarjy sektoryn retteýdi qataıtý aıasynda tehnologııalyq kompanııalar men uıaly baılanys operatorlary qarjylyq qyzmetter naryǵyna birdeı qyzmetterdi usynyp keledi, biraq retteýshi arbıtraj jaǵdaıynda jáne arnaıy talaptarsyz. Investorlar men klıentterdiń úmitterin negizge ala otyryp, bolashaq qarjy ınstıtýty, eń aldymen, jasandy ıntellektti barynsha paıdalanýy kerek. Bul shyǵyndardy mınımızasııalaýǵa, derbestendirilgen qyzmetter sektoryn jáne úlken derekterdi taldaýǵa negizdelgen ónim jelisin keńeıtýge múmkindik beredi, - dedi Elena Bahmýtova.
QQB basshysynyń túsindirýinshe, bizge daıyn qarjylyq ónimderden tutynýshylardyń jeke qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa jáne ártúrli sandyq arnalar arqyly qyzmetterdi úzdiksiz usynýǵa kóshý qajet. Halyqaralyq zertteýlerge sáıkes, pandemııa kezinde ǵalamtordaǵy jáne mobıldi banktik qosymshalardy paıdalaný búkil álemde 20% -dan 50% -ǵa deıin ósti, al búkil álem boıynsha klıentterdiń 15% -dan 45% -ǵa deıin bankke kelýdi azaıtýdy josparlap otyr.
Qarjylyq qyzmetterdi korporatıvti jáne bólshek klıentterdiń kúndelikti qyzmetine qosý menshikti platformada nemese syrtqy seriktestermen yntymaqtastyq arqyly qarjylyq emes qyzmettermen ıntegrasııalaýdy qajet etedi. Mundaı model, AFK basshysynyń pikiri boıynsha, aksıonerlerdiń kiristi ulǵaıtý múddelerin de eskeredi jáne klıentterdiń birinshi dárejeli qyzmetke úmitterin aqtaıdy.
«Pandemııa qarjy sektorynda qalyptasyp kele jatqan tendensııalardyń katalızatoryna aınaldy, qarjy sektorynda sıfrlandyrý údeı tústi, sondyqtan biz osy sátti jiberip almaı, álemdik trendke enýimiz kerek. Qarjy naryǵynyń jańa ıdealdy modelge qanshalyqty jaqyn ekenin baǵalaý úshin jańartylǵan orta merzimdi etalondar qajet», - deıdi spıker.
Retteý ortasynyń qarjylyq turaqtylyǵy turǵysynan alǵanda, syrtqy ındıkator Qazaqstannyń Indonezııa, Portýgalııa jáne Horvatııany qamtıtyn S&P salalyq jáne ekonomıkalyq táýekelderin baǵalaýdyń 7-shi tobyna ótti. Al ishki ındıkator qarjy naryǵy sektorlaryn dıskretti retteý men qarjy uıymdarynyń operasııalyq táýelsizdiginen birtindep bas tartýǵa alyp kelipti.
«Qarjylyq qamtýdy qarjylyq qyzmetterdi ekonomıkanyń naqty sektoryna jáne halyqtyń ómirine ený arqyly baǵalaý kerek. Sandyq kórsetkishter jumys istep turǵan kásiporyndardyń jalpy sanyna qaryz alýshylardyń sany, ashyq qarjy naryǵyna ınvestısııalardy tartý úlesi, erikti saqtandyrý kólemi bolýy múmkin», - dedi ol.
Kommersııalyq mekemeler tarapynan da, naryqta ústem jaǵdaıdy ıemdenetin memlekettik uıymdar tarapynan da básekelestik baıqalsa, sapaly ózgerister bolýy múmkin.
Joǵary tehnologııalyq platformalarmen yntymaqtastyq sektordyń básekesiz kúreske aparmaı, ásirese normatıvtik arbıtraj jaǵdaıynda damýyn jedeldetedi.
«Innovasııalardy engizý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý - bul ishki qarjy naryǵyn qurýdyń qajetti modeli jáne sonymen birge bizdiń qarjylyq ınstıtýttarymyzdyń álemdik damý tendensııalaryna enip, jetistikterge jetý múmkindigi. Maqsat qol jetpeıtin bolyp kórinse de, tek durys jospar men strategııa qurý qajet», - dep qorytyndylady Elena Bahmýtova.
