Qostanaılyq kásipker Zaıra Dosanova – 27 jyl boıy stomatolog bolyp jumys istegen tájirıbeli dáriger. Buǵan deıin ártúrli klınıkalarda eńbek etip kelgen tis dárigeri byltyr óziniń jeke stomatologııalyq kabınetin ashý týraly sheshimge keledi. Áýeli «Damý» qorynynyń jergilikti fılıalyna baryp, bıznes ashý úshin memleket tarapynan qandaı qoldaý kórsetiletinin bilip alǵan Zaıra Dosanova mamandardyń keńesimen «Bastaý-Bıznes» kýrsyna jazylyp, kásipkerlik negizderin meńgerdi. Osy jerde júrip óziniń bıznes-josparyn jasap, keıin komıssııa aldynda sátti qorǵap shyqty. Kýrsty támamdap, bıznes álippesin bir kisideı-aq ıgerip alǵan tis dárigeri endi óz kabınetin ornalastyratyn yńǵaıly ǵımarat izdep taýyp, zamanaýı stomatologııalyq qurylǵylar satyp alý úshin memlekettik qoldaý tetikterine arqa súıeı otyryp, nesıe alýǵa ótinim beredi.
Kásipker «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha ekinshi deńgeıli bankterdiń birinen 6 paıyzdyq jyldyq ósimpulmen 4 jarym mln teńge jeńildetilgen nesıe aldy. Boryshkerdiń nesıege qoıatyn kepildigi joq edi, bul máseleni memleket óz moınyna alyp, bankke «Damý» qory arqyly kepil qarjy bólip otyr. Osylaısha, Qostanaıdyń qaq ortasynda, turǵyndarǵa qolaıly jerden «DoctorDos» dep atalatyn jańa stomatologııa kabıneti esigin aıqara ashty. Bıznes-joba aıasynda alty adam jumyspen qamtyldy. Kabınet klıentterge tis emdeý jáne qalpyna keltirý boıynsha qyzmet kórsetedi, sondaı-aq munda estetıkalyq stomatologııa praktıkasy qoldanylady.
– Pandemııa jaǵdaıynda memleket qoldaýynsyz jańa is bastaý múmkin emes. Adam úshin eń mańyzdysy – óziniń kásibı tájirıbesi men bilim-biligin, boıyndaǵy qabilet-qarymyn tabys kózine aınaldyra bilý. 30 jylǵa jýyq jaldamaly dáriger bolyp keldim. Jeke shyǵyp, óz múmkindigimdi bızneske aınaldyrý jaǵyn oılastyrǵaly biraz jyl boldy. Kópten kóńilde júrgen maqsatymdy júzege asyrýǵa endi bel býyp kirise bergende, pandemııa bastalyp ketti. Biraq oblystyq kásipkerlikti qoldaý basqarmasyndaǵy mamandardyń qoldaýymen barlyq kedergini eńserip, jumysymyzdy bastap kettik. Qazir oblystyń bas sanıtarlyq dárigeri qoıǵan talaptar sheńberinde jumys istep jatyrmyz. Klıentter aldyn ala habarlasyp, jazbasha kezekke tirkeledi. Klınıkanyń jeke chaty jumys isteıdi. Sol chat boıynsha árkim óziniń keletin ýaqytyn aldyn ala bilip otyrady. Ǵımarattyń kireberisinde sanıtaızer ornatyldy, terezeni ashyp, bólmelerdi kúnine 2-3 ret tazartyp otyramyz, – deıdi kásipker.
Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń málimetinshe, bıyl Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi baǵyty sheńberinde beriletin shaǵyn nesıe men granttyq qarjylandyrýǵa 2 883,1 mlrd teńge bólingen. Onyń ishinde shaǵyn nesıe qorynyń mólsheri – 2 555,8 mln teńge bolady. Munyń 2 013,7 mıllıony aýyldyq eldi mekenderge, al 542,1 mln teńgesi qalalyq mekenderge barady. Al granttyq qarjylandyrýǵa 327,3 mln teńge bólinip otyr. Bıyldyń ózinde kásip ashyp nemese kásibin keńeıtip jatqan shaǵyn bıznes sýbektilerine jalpy kólemi 2 219,5 mln teńge bolatyn 550 shaǵyn nesıe berilgen. Munyń syrtynda, bas-aıaǵy 321,1 mln teńge bolatyn 578 grant bólinip otyr.
Aımaqta aıdan aıǵa jalǵasyp, sozylyp bara jatqan shekteý sharalaryna qaramastan, memleket qoldaýymen qar astynan qaýyz jaryp shyqqan qyr qyzǵaldaǵyndaı jańa ashylyp jatqan shaǵyn óndiris oryndary kóbeıip keledi. San salany toqyratyp ketip jatqan shekteýler shyrmaýynda, ásirese ystyq as ázirlep, tapsyrys berýshiniń meken-jaıyna deıin aparyp berip jatqan sehtar men jeńil ónerkásip salasyna beıimdelgen shaǵyn kásiporyndar ómirsheńdik tanytyp otyr. Buǵan bıyl jyl basynda «Bıznestiń jol kartasy-2025» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda óndiris aýqymyn keńeıtip, ónim túrin ulǵaıtýǵa qol jetkizgen Lısakov qalasyndaǵy kondıterlik seh dálel bola alady. Jeke kásipker Záýresh Baıtýrına burynǵy shaǵyn nan zaýytynyń óndiristik jelisin keńeıtip, osydan eki jyl buryn kondıter ónimderin shyǵara bastaǵan. Kásiporyn bastapqy kezeńde oblys turǵyndary úshin «Bıskottı» brendindegi pechene, keks, maffınder pisirip kelgen. Bıyl ónim túrin kóbeıtý maqsatynda «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasyna qatysyp, qýaty táýligine 1 tonnaǵa deıin pechene jasaýǵa jetetin qurylǵy satyp alý úshin 3 mln teńge kóleminde nesıe aldy. Nesıeniń jyldyq syıaqy mólsherlemesi – 15%, onyń 6%-yn kásipkerdiń ózi tóleıdi, al 9%-yn «Bıznestiń jol kartasy-2025» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde memleket óteıdi. Munyń syrtynda, jeke kásipkerdiń bankke kepilge qoıatyn basy artyq dúnıesi bolmaǵandyqtan, nesıe somasynyń jartysyna teń keletin mólsherde «Damý» qorynan kepildik alyp otyr. Kóp keshikpeı tort jáne injir pisiretin zamanaýı qurylǵy satyp alyp, ónim túrin kóbeıtti. Qazir shaǵyn sehtyń óndiristik qýaty táýligine 400 kelige deıin ulǵaıyp, kondıterlik ónimderdiń 30-dan astam túrin shyǵara bastady. О́ndiris kóleminiń ulǵaıýy eki jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik berdi.
– Qazir beskúndik jumys tártibine kóshtik. Tapsyrys burynǵydaı emes, sál azaıyp qaldy, biraq osynyń ózi jetip artylady. Bizdiń ónimder Lısakov qalasynan tys, oblys ortalyǵyna, Rýdnyı, Jitiqara qalalaryna saýdalanady. Qostanaıǵa aptasyna eki ret, Rýdnyıǵa bir ret taýar jóneltemiz, – deıdi seh basshysy.
Jalpy, oblysta jyl basynan beri memlekettiń qarjylaı qoldaýyna 140 kásiporyn ıe bolyp otyr. Bul kásiporyndar ekinshi deńgeıli bankterden jalpy somasy 24 mlrd teńge nesıe alǵan. Nesıeniń jyldyq syıaqysynyń 6 paıyzyn kásipkerlerdiń ózderi tólese, qalǵanyn bıznesti jeńildikpen kredıtteý memlekettik baǵdarlamasy boıynsha «Damý» qory sýbsıdııalaıdy.
Atalǵan qor bıyldan bastap nesıege qoıatyn kepildigi joq kásiporyndarǵa da qoldaý kórsete bastaǵan. Mundaı kásiporyndarǵa «Damý» óz kepildigin usynady. 3 jarym mlrd teńge mólsherindegi qor kepildigine bıyl 104 kásipker ıe boldy.
– Qor qazirgi ýaqytta saýdaǵa salynǵan ınvestısııalardy qospaǵanda, ekonomıkanyń barlyq salasyndaǵy kásiporyndardyń qyzmetin qoldap otyr. Bul sharalar pandemııaǵa baılanysty daǵdarys kezeńinde bıznesti qoldaý úshin qabyldandy, – deıdi «Damý» qory aımaqtyq fılıalynyń bas menedjeri Elena Matveeva.
Jeńildetilgen nesıe alǵan kásiporyndar memlekettiń qarjylaı qoldaýymen qajetti qurylǵylar satyp alyp, ónim kólemin arttyrýǵa jáne qyzmet aýqymyn ulǵaıtýǵa múmkindik alyp otyr.
Máselen, osydan birneshe jyl buryn jumys isteı bastaǵan «TerraMeat» kompanııasy etten jartylaı fabrıkattar daıyndap satady. Qazir kompanııa shyǵaratyn et ónimderi Qazaqstannyń 14 qalasyna jóneltiledi. Naryq suranysyn sapaly taýarmen qamtamasyz etý maqsatynda kásiporyn jyldyq ósimpuly 13% bolatyn 45 mln teńge mólsherindegi banktik nesıe qarajatyna óndiristik qurylǵy satyp alǵan. Seriktestik nesıeni 6%-dyq jyldyq mólsherlememen óteıdi, al qalǵan 7 paıyzdy «Damý» qory tólep berip otyr.
– 40 mln teńge reseılik, polıak jáne nemis tońazytqyshtaryn, qamyr ıleýge arnalǵan qurylǵylardy satyp alýǵa jumsaldy. Kúnine 3 tonnaǵa deıin jartylaı fabrıkattar óndirisi jolǵa qoıyldy, – deıdi seriktestiktiń satylym bóliminiń basshysy Nurlan Amantaev.
Memlekettiń qarjylaı qoldaýyna ıe bolǵan kásiporynnyń biri – «Azýrıt» kompanııasy. 20 jyldan beri arnaıy kıim, jeke qorǵanys quraldary men mektep formasyn shyǵaryp kelgen bul kásiporyn sońǵy 5 aı kóleminde jergilikti dárihanalardyń tapsyrysymen medısınalyq maska tigýge den qoıǵan. Munda táýligine 10 myńǵa deıin betperde tigiledi. Kásiporyn óndiris qýatyn arttyrý maqsatynda jyldyq syıaqysy 15%-dyq mólsherlememen 57 mln teńge nesıe alǵan. Syıaqynyń 9%-yn memleket ótep bergen. Nesıe qarajatyna kompanııa kópfýnksııaly qýatty tigin mashınalary men keste, zer salatyn qurylǵylar satyp alyp, qalǵan aqshany saýda aınalymyna salǵan.
– Nesıeni ótken jyldyń tamyz aıynda aldyq. Bul ónim kóleminiń ulǵaıýyna yqpal etti. Biz on shaqty keste tigetin qurylǵy, 15 arnaıy tigin mashınalaryn, kıim úlgisin pishetin arnaıy baǵdarlama satyp aldyq. Qazir jumys qyzyp jatyr. Bıyl jergilikti kásiporyndarǵa 7 myń arnaıy kostıým tigip berdik. Al dárihanalardyń tapsyrysy boıynsha 280 myń betperde tigildi, – dedi kompanııanyń komersııalyq dırektory Natalıa Tokýn.
«Damý» qory kásibin jańa bastaǵan jas kásipkerler men startaperlerge de qomaqty mólsherde qarjylaı kepildik beredi. Qordyń mundaı qoldaýyn kórgen qostanaılyq kásipkerdiń biri – «Dogma» dep atalatyn veterınarlyq klınıkanyń ıesi Maksım Paderın. Klınıkanyń qyzmet aıasyn keńeıtý úshin úı janýarlarynyń ish qurylysyndaǵy aýrýdy anyqtaıtyn dıagnostıkalyq aqyldy apparat qajet bolǵan. Mundaı skaner Qostanaıda eshbir jerde joq. Aldymen bıznes-josparyn tııanaqtap alǵan kásipker «Damý» qorynan qoldaý tabady. Al ekinshi deńgeıdegi bank 8 900 000 teńge nesıe beredi. Jas kásipkerdiń kepilge qoıatyn basy artyq múlki joq. Sondyqtan nesıe somasynyń 85%-yna qor kepildik berip otyr. Qalǵan 15%-dy boryshkerdiń ózi óteıdi.
– Bizdiń klınıka osydan alty aı buryn ǵana ashyldy. Qolymyzda azdaǵan qarajatymyz boldy. Biraq ózimizge naǵyz qajet zamanaýı qurylǵy satyp alýǵa ne qarjymyz, ne bankke qoıatyn kepildigimiz bolmady. Sodan «Damý» qorynyń kásipkerlikti memlekettik qoldaý baǵdarlamasy týraly estip, bankke ótinish berdik. О́tinishimiz maquldandy. Qor óz kepildigin usynyp, jolymyz bolyp, nesıege qol jetkizip, birden medısınalyq qurylǵyǵa tapsyrys berdik. Dıagnostıkalyq apparat iske qosylǵaly, klıentterimiz de kóbeıe tústi, – deıdi Maksım Paderın.
Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy kásipkerlik bóliminiń jetekshisi Jasulan Qalenovtiń aıtýynsha, oblysta byltyrǵy jylmen salystyrǵanda bıyl jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 6,8%-ǵa tómendegen. Aımaqta qazir 51 myń 365 shaǵyn kásiporyn, ıaǵnı tirkeýde turǵan kásipkerlerdiń 85 paıyzy jumys istep jatyr. Alǵashqy jartyjyldyqta bul kásiporyndarda 155,4 myń adam eńbekke jumyldyrylyp otyr.
– Bul rette shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri shyǵarǵan ónim kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 11,8%-ǵa ulǵaıyp, 453,6 mlrd teńgeni qurady. Bul jalpy óńirlik ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 26,5%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik berdi. Qazirgi qıyn-qystaý kezeńde kásipkerlerge qoldaý memlekettik baǵdarlamalar aıasynda kórsetiledi. Mysaly, bıyl oblysta «Bıznestiń jol kartasy - 2025» bıznesti qoldaý men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy boıynsha shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasyna 5,7 mlrd teńge qarjy bólinip otyr. Osynyń nátıjesinde 2020 jyldyń alǵashqy toǵyz aıynda 310 jobaǵa qarjylaı qoldaý kórsetildi. Bıyl, mysaly, Qazaqstan boıynsha «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» salalaryna jeńildikpen kredıt berý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 1 trln teńge qarastyrylsa, Qostanaı oblysynda jalpy kólemi 30,2 mlrd teńge bolatyn qomaqty qarjyǵa 189 joba maquldanyp otyr, – dedi Jasulan Qalenov.
Kásipkerlik bólimi basshysynyń sózinshe, aımaqta júzege asyrylyp jatqan daǵdarysqa qarsy kúres sharalary aıasynda shaǵyn kásipkerlerge úlken qoldaý kórsetilip jatyr. Máselen, oblys aýmaǵyna tótenshe jaǵdaı engizilgennen keıin óziniń qarjylyq jaǵdaıyn nasharlatyp alǵan shaǵyn jáne orta bıznes ókilderin qoldaý maqsatyndaǵy jeńildikti nesıe berý baǵdarlamasy sheńberinde 2020 jylǵy alǵashqy 9 aı ishinde ekinshi deńgeıli bankter 15,9 mlrd teńgege 74 nesıe maquldaǵan. Osy merzim ishinde ShOB-qa qatysty tekserýler men profılaktıkalyq baqylaý aktileriniń sany 39%-ǵa qysqardy. Sonymen qatar bankter kásipkerlikti qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalaryna qatysqan 163 kásipkerdiń boryshyn óteý merzimin keıinge shegerip otyr. Memlekettik qoldaý sharalary arqyly bızneske beriletin nesıelerdiń jyldyq syıaqy mólsherlemesi 6%-ǵa deıin kemip, birizdendirildi. Pandemııa bastalǵaly shaǵyn jáne orta bızneske qatysty 729 shart boıynsha jaldaý aqysyn esepteý toqtatyldy. Munyń syrtynda, 27 myń salyq tóleýshige eńbekaqy tóleý qory men múlik salyǵy boıynsha salyq jáne áleýmettik tólemder mólsherlemelerine «0» túzetý koeffısıenti qoldanylady. Sondaı-aq shaǵyn bıznespen aınalysatyn 46 myń kásipker úsh jyl merzimge tabys salyǵynan bosatyldy.
Qostanaı oblysy
