Ádettegi ortasha dombyra qaqpaǵynyń keńdigi 24 santımetr, uzyndyǵy 39 santımetr bolsa, al perne baılaıtyn moınynyń uzyndyǵy 48-52 santımetr arasynda bolady. Dombyra sheberleri osy qarapaıym ólshemderdi masshtab boıynsha úlkeıtip, 35 kún ýaqyt jumsaǵan.
Estigen jańalyǵymyzǵa eleńdep, arǵy bettiń tilin biletin etnograf tarıhshy, qalamger baýyrymyz Kókbóri Múbarak Qızatulyna qolqa salǵanymyzda, ol táýlikke de jetkizbeı aǵaıyndy sheberlerge habarlasyp, aqparatty tolyqtyryp berdi.
– Qos sheberdiń ómirbaıanyna keńirek toqtalatyn bolsaq, bul otbasy burynnan dombyrany «ata kásip» etken áýlet. Dombyra jasaý sheberi Ádilǵazy Tyshtybaıulynan Arynǵazy sheber týady. Arynǵazydan tórt ul, bir qyz. Uldary – Ákimnur, Baqytnur, Qýanysh, Baqytkeldi. Qyzy – Amangúl. «Álemdegi eń úlken dombyrany jasaý» deıtin osy mańyzdy jobaǵa bir úıdiń bes balasy da atsalysqan. Biraq basty jasaý sheberleri biz atyn ataǵan Baqytnur men Baqytkeldi. Basty jasaýshy Baqytnur myrza 1976 jyly 7 naýryzda týǵan. Ol 1992 jyldan beri dombyra jasap keledi. Iаǵnı bıyl onyń dombyra jasap kele jatqanyna – 28 jyl. Ol kisi dombyra jasaý sheberliginen tys, úı áshekeıleý, qazaq qolónerinen dáris oqý, jergilikti meshit jumystaryn basqarý sııaqty sharýalarymen de aınalysady, – deıdi Kókbóri Múbarak Qızatuly.
Baqytnur sheberge Qytaı úkimeti 2011 jyly maýsym aıynda «Qazaqtyń dombyra óneriniń ýákildik murageri» degen kýálik bergen eken.
Alys-jaqynǵa tanymal Abaı jáne Jambyl úlgisindegi dombyralardy oıyp jasaý sheberleriniń «Qos dombyraly shańyraq», «Qondyrǵyly dombyra» qatarly óner týyndylary «Qytaı memleketiniń eń úzdik mýzykalyq týrıstik kádesyıy» bolyp baǵalanǵan. Bul alyp dombyra alǵashqyda Qytaıdaǵy qazaqtar jıi qonystanǵan Ile, Altaı, Tarbaǵataı sekildi úsh aımaqtan quralǵan Ile qazaq avtonomııaly oblysynyń qurylǵanyna 60 jyl tolýyna oraı, 2014 jyly avtonomııaly oblystyń «Jibek joly» murajaıynyń tapsyrysymen jasalǵan. Dombyranyń aǵashy qaraǵaı men taldyń qospasynan turady.
Aǵaıyndy sheberlerdiń aıtýynsha, jergilikti úkimet pen túrli uıymdar, mádenıet qaıratkerleri alyp dombyrany Gınnes rekordtary tizimine engizbekshi bolady. Quzyrly oryndardan kelgen mamandar men aqparat qyzmetkerleriniń keńesinen keıin, «Eger, aǵaıyndy sheberler bul alyp dombyraǵa maldyń isheginen úndi ári berik ózgeshe ishek ornatyp, sonymen birge muny shertýge bolatyndaı, zor daýys shyǵara alatyndaı múmkindikke jetse, bul sózsiz Gınnes rekordtary tiziminde erekshe oryn alady» dep pátýalasady. Qazir aǵaıyndy eki sheber bul alyp dombyranyń shertýge bolatyn tásilin qarastyryp jatyr.
Gınnes rekordtary tizimine jol alǵaly turǵan dombyranyń buǵan deıin de kólemi men sáni, jasalý sheberligi, dálme-dál ólshemderi, 35 kúndik toqtaýsyz eńbekpen osy qalypqa kelýiniń ózi de el ishi-syrtyn shýlatyp, qazaqtyń mártebesin bir kóterip tastady.
ALMATY
