Bıyl jyl basynda oblystyń aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa sýbsıdııa jáne bıýdjettik nesıe túrinde 38,4 mlrd teńge bólingen. Egin sharýashylyǵyna 13,8 mlrd teńge, mal sharýashylyǵyna 6,9 mlrd teńge bólinip, ózge baǵyttardy damytýǵa 17,7 mlrd teńge tıgen. Mamandardyń aıtýynsha, bıyl aýyl sharýashylyǵyna memleket ótken jylmen salystyrǵanda 5,4 mlrd teńge kóp qarjy bólip otyr.
Máselen, sharýashylyq qurylymdary kóktemgi egis jumystaryn ótkizýge jalpy somasy 29,4 mlrd teńge nesıe qarajatyn alǵan. Onyń 22,6 mlrd teńgesi «Agrarlyq nesıe korporasııasy» arqyly berildi. Munyń syrtynda, aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alýǵa «Azyq-túlik korporasııasy» arqyly 6,8 mlrd teńge bólindi. Aksıonerlik qoǵammen kelisim-shartqa otyrǵan sharýashylyqtar búginge deıin ózderine júktelgen astyq tapsyrý mindettemeleriniń 46%-yn oryndady. Bul baǵyttaǵy jumys odan ári jalǵasyp jatyr.
Bıyl oblysta 4 mln 51 myń gektar alqapqa dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar sebildi. Onyń ishinde 3 mln 438 myń gektarǵa bıdaı, 640,5 myń gektarǵa maıly daqyldar egildi. Jyl ótken saıyn astyqty óńirde maıly daqyldar alqabynyń kólemi ulǵaıyp keledi. Salystyrmaly túrde aıtsaq, jerdi ártaraptandyrý saıasatynyń tıimdi júrgizilýi nátıjesinde bir jyl ishinde maıly daqyldar alqabynyń úlesi 130,4 myń gektarǵa artyp otyr.
– Bıyl oblys sharýashylyqtary aramshópke qarsy 3,5 mln gektar, basqa da zııankes ósimdikterge qarsy 976 myń gektar alqapty óńdedi. Sondaı-aq 3,2 mlrd teńgege 30,8 myń tonna joǵary elıtalyq reprodýksııaly tuqym satyp alyndy. Kóktemgi dán sińirý jumystaryna 23,6 myń tonna elıtaly tuqym paıdalanyldy. Iаǵnı sort jańartý kórsetkishi 4,5%-ǵa deıin ulǵaıdy. Ústimizdegi jyly 6,1 myń tonna «Tobolsk», «Ýralosıbırskaıa», «Sodyrjanka» tárizdi reseılik jáne «Lıkamero», «Trızo» sııaqty batys eýropalyq seleksııanyń elıtalyq tuqymdary satyp alyndy. Bıyl reseılik tuqymdardyń ónimdiligi ár gektaryna 19-dan 38 sentnerge deıin, eýropalyq sorttardiki 20-dan 27 sentnerge deıin artty. Otandyq sorttardyń ishinde «Aına» sorty joǵary ónim berdi. Muny Altynsarın aýdanynda ár gektar alqaptan 39,5 sentner ónim alǵan «Aıdala» JShS dáleldep otyr. Al Qarasý aýdanynyń «Talah» sharýa qojalyǵynda «Lıýbava 5» sortynyń ónimdiligi gektaryna 38 sentnerge deıin jetti, – dedi oblys ákiminiń birinshi orynbasary Ǵaýez Nurmuhametov.
Jergilikti sharýashylyqtar tehnıkalyq parkti jańartý barysynda da memleket qoldaýyna arqa súıep keledi. Ásirese, lızıng boıynsha beriletin tehnıkanyń paıyzdyq mólsherlemesiniń 10%-ǵa sýbsıdııalanýy dıqandardyń jańa tehnıkaǵa qol jetkizý múmkindigin arttyryp otyr. Máselen, materıaldyq-tehnıkalyq bazany qaıta jaraqtandyrý maqsatynda bıyl alǵashqy on aı ishinde 22,1 mlrd teńgege 1,1 myń tehnıka satyp alyndy. Dálirek aıtqanda, oblys sharýashylyqtarynyń tehnıkalyq parki 227 traktor, 238 astyq jınaıtyn kombaın, 47 egis keshenimen tolyqty. Qostanaıda shyǵatyn aýylsharýashylyq tehnıkalarynyń da úlken suranysqa ıe ekenin aıta ketken jón. Sońǵy eki jylda jergilikti zaýytta 687 «Esil» kombaıny, 201 «Kıroves» traktory, 431 «Lovol» traktory, 841 «MTZ» qurastyryldy. Nátıjesinde, oblystyń mashına-traktor parkin jańartý qarqyny 2,7 paıyzǵa ósti.
– Biz 6600 ga alańda egin sharýashylyǵy ónimderin ósiremiz. Ujymda turaqty negizde 15-17 jyl boıy 32 adam jumys isteıdi. Tehnıkany únemi jańartyp otyramyz. Bıyl «Partner» egis kesheni, «Esil» astyq jınaý kombaındary, basqa da tehnıka túrleri satyp alyndy. Endi tirkemesi bar KaMAZ, K-742 traktory, kombaındar, sebý agregattary, tirkeme quraldaryn satyp alýdy kózdep otyrmyz. Mashına-traktor parkiniń 70%-yn jańarttyq. Sharýashylyqtyń óziniń jóndeý sheberhanasy, qyrman sharýashylyǵy, asfalttalǵan alańdary bar 5 myń tonna astyqqa arnalǵan qoıma bar. Ashana, jataqhana, monsha jumys isteıdi. Biz ınvestısııalyq sýbsıdııa túrindegi memlekettik qoldaý baǵdarlamalaryn qoldanamyz, onda bizge tehnıka qunynyń 25%-y óteledi. Gerbısıdterdi, elıtalyq tuqymdardy satyp alý sýbsıdııalanýy qýantady. Bul memleket tarapynan aıtarlyqtaı kómek. Sońǵy eki jylda bıdaı baǵasy ósip keledi. Bul tehnıkalyq parkti jańartýǵa jáne mehanızatorlar jalaqysynyń ósýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bıyl sharýalardyń ortasha jalaqysy 120-140 myń teńgeni qurady. Qyzmetkerlerge aqy tóleý boıynsha tarıfterdi jyl saıyn arttyrý jaǵyna jiti kóńil bólemiz, – deıdi Arqalyqtaǵy «Asar-1» JShS dırektory Nıkolaı Pospelov.
Dándi daqyldardan jınalǵan ónimge, kóp jaǵdaıda, agrotehnologııalardyń joǵary deńgeıiniń, egis alańdary qurylymyn ártaraptandyrýdyń, salany sıfrlandyrýdyń arqasynda qol jetip otyr. О́ńirde 250 myń tonna maıly daqyldar, 64 myń tonna kartop, 8,4 myń tonna kókónis jınaldy. Sonyń nátıjesinde oblys halqy azyq-túliktiń negizgi túrlerimen jetkilikti mólsherde qamtyldy.
Sońǵy jyldary óńirdegi mal sharýashylyǵy salasy oń ózgeristerge toly. Tórt túliktiń sany ósti. О́ndiristik sektor nyǵaıdy. Búginde oblys boıynsha 1359 aýyl sharýashylyǵy kásiporyny mal ósiredi. Otyz úsh sharýashylyq sút óndirýmen aınalysady. Sonyń ony – iri sút-taýar fermasy. Máselen, bıyl Fedorov aýdanynda ashylǵan «Búrkit» JShS-de kúnine júz sıyr saýylady. Jyl sońyna deıin Jitiqara aýdanynyń «Shadenov» sharýa qojalyǵynda 80 basqa arnalǵan taǵy bir sút-taýar fermasy ashylatyn boldy. Qostanaı aýdanynyń «Aqqudyq» JShS-de sút-taýar fermasyn 140 basqa keńeıtý josparlanǵan. Etti baǵyttaǵy mal sharýashylyǵyn damytý úshin oblysta bir mezgilde 26 myń malǵa arnalǵan birinshi deńgeıdegi mamandandyrylǵan bordaqylaý alańdarynyń jelisi quryldy.
Arqalyq qalasynda bes myń iri qaraǵa arnalǵan birinshi deńgeıdegi tórtinshi bordaqylaý alańynyń jáne 2,5 myń basqa arnalǵan asyl tuqymdy reprodýktordyń qurylysy bastaldy. Nysan kelesi jyly paıdalanýǵa beriledi.
Et óńdeý kólemin arttyrý, eksporttyq áleýetti arttyrý maqsatynda Qostanaı qalasynda «Bıf Eksport Grýpp» JShS jylyna 20 myń tonna et óńdeý zaýytyn salady. Jobanyń quny 5,7 mlrd teńge. О́ndiris orny ashylǵanda 184 adam jumyspen qamtylmaq. Jańa kásiporyn jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berilmek. Bul et ónimderin qaıta óńdeýdi 30% - ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.
Jıyndy qorytyndylaǵan oblys ákimi bıyl aýylsharýashylyq salasynyń jalpy kórsetkishteri ótken jyldyń deńgeıinen áldeqaıda joǵary ekenin, alaıda munymen toqtap qalýǵa bolmaıtynyn, alda qandaı kúrdeli jaǵdaıda da júzege asyrylýy tıis jańa mindetter kútip turǵanyn aıtty.
– О́sirilgen ónimniń kólemi oblystyń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, sondaı-aq syrtqy naryqtarǵa ótkizý úshin jetkilikti. Oblystyń mal sharýashylyǵy men qaıta óńdeý salasynda jańa ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý jáne iske qosý jalǵasýda, qosylǵan quny bar taýarlar shyǵarýdy odan ári ulǵaıtý, onyń ishinde astyqty tereń óńdeý boıynsha óndirister ashý boıynsha jumys júrgizilýde. Jaqyn arada óndiristi odan ári jańǵyrtý, kásiporyndardyń básekege qabilettiligin arttyrý, oblystyń eksporttyq áleýetin arttyrý mindetteri tur, – dedi Arhımed Muhambetov.
Oblys elimizde un óndirý jóninen birinshi, sút boıynsha ekinshi, sary maı, ıogýrt, jarma, makaron ónimderin óndirý boıynsha úshinshi oryn alady. Sony kórsetkish agroónerkásiptik keshenniń eksporttyq áleýetin artta túskenin kórsetse kerek. Bıyl 247 mln AQSh dollarynan astam aýylsharýashylyq ónimderi eksportqa shyǵaryldy. Oblys turǵyndaryn áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarymen úzdiksiz qamtamasyz etý úshin baǵany turaqtandyrýdyń mańyzy zor. О́ńirde turaqtandyrý qory jumys isteıdi, saýda jelilerin jeńildikpen kredıtteý boıynsha jumystar júrgizildi. Tutastaı alǵanda, oblystyń áleýeti ishki azyq-túlik naryǵynyń turaqtylyǵyn jáne ony qoljetimdi azyq-túlikpen kepildi molyqtyrýdy tolyq qamtamasyz etýge qaýqarly ekenin dáleldep otyr.
