Qoǵam • 25 Qarasha, 2020

Tynyshtyqtyń temirqazyǵy – toleranttylyq

221 ret kórsetildi

Búgingi tynyshsyz álem, «ystyq núktelerdiń», qaqtyǵys alańdarynyń kóbeıe túskeni, olardyń jahandyq saıası-ekonomıkalyq úrdisterge jaǵymsyz áserleriniń aýyr saldarlary ózgeniń nanym-senimine, ómirlik ustanymyna, sondaı-aq kózqarastar men qundylyqtardyń ártekttiligine óz deńgeıinde túsinistikpen qaraı bilmeıtinimizdiń naqty kórinisi tárizdi. Onyń ústine álemniń bir keremeti – ondaǵy tirshilikterdiń, qozǵaýshy kúshterdiń, qundylyqtardyń ártektiliginde ekenin qaperden shyǵaryp alǵandaımyz.

Uly derjavalyq múddeler, ımperııalıstik óktem saıasat, qoǵamdyq pikirlerdiń quly bolǵan saıası qaıratkerlerdiń solqyldaq nemese saýatsyz sheshimderi daý-damaılardyń, soǵys oshaqtarynyń kóbeıýine, memleketaralyq, konfessııaaralyq qaıshylyqtardyń órshýine, ekstremıstik, lańkestik toptardyń belsendi is-qımylǵa kóshýine, adam quqyǵynyń taptalýyna tikeleı áser etip otyrǵanyn eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Osynaý úderisterdiń ózeginde ózgeniń kózqarastary men ustanym­daryna tózimsizdik tanytý, menmendik pen tákap­par­lyq, basqanykin jasyq, ózinikin jahut sanaı­tyn ózimshildik pıǵyldar jatyr. Osyn­daıda ózara kelisim, toleranttylyq syndy eń qajetti qundylyqtardyń keıinge ysyrylyp, bir-biri­ne judyryq ala júgirý tásiliniń «aty ozyp» turǵanyn eriksiz moıyndaısyń.

Qazirgi tańda adamzat órkenıettiń ıgiligin kóremin dese, birinshi kezekte toleranttylyqqa, sonyń aıasyndaǵy adamgershilik qaǵıdattaryna júginýi tıis. О́zara syılastyq pen qurmet­tiń azaımaýyna uıytqy bola biletin tolerant­tylyq qaǵıdalary qatań nemese óz deńgeıinde saqtalatyn qoǵamda adamdardyń bostandyǵy men quqyǵy erekshe qorǵalady. Mundaı úrdis qalyptasqan jerde turaqtylyq pen ornyqty damý qamtamasyz etiledi.

Negizinde, toleranttylyq qaǵıdalaryn, onyń basty qundylyqtaryn búgingi órkenıettiń bir tiregi nemese mańyzdy ózegi retinde qarastyrý asa mańyzdy. Alaıda biz búgingi órkenıetti ǵylymı-tehnologııalyq jetistikter, mádenı-rýhanı tabystar sheńberinde ǵana sıpattaýdan asa almaı kelemiz. Eger búgingi kezeńdi órkenıet dáýiri dep tanyǵymyz kelse, birinshi kezekte bizdiń basty jetistigimiz toleranttylyq talaptaryn qanshalyqty oryndap júrgenimizben ólshenýi tıis. Shyn máninde, toleranttylyq álemdik eń basty qundylyq retinde qalyptaspaı, moıyndalmaı biz búgingi zamanymyzǵa «órkenıetti» dep aıdar taǵýǵa tıisti emespiz.

Búginde násildik kemsitýshilikter, ózin zor, ózgeni qor sanaıtyn óktemshil kózqaras ıeleriniń qaradúrsin is-áreketteri dinaralyq, ultaralyq túıtkilderdi ýshyqtyra túsýde. Bul jaǵdaı qarsylas kúshterdiń kóptep shyǵýyna, túrli taraptardyń qapy qalmaý qareketine kóshýine, jańa janjal alańdarynyń paıda bolýyna ákelýde. Álemdi tolǵandyryp otyrǵan osyndaı jaǵymsyz úrdisterden qazaq qoǵamy árdaıym sabaq alýy tıis.

Elimizde arandatýshy, azǵyrýshy kúshterdiń az emes ekenin ishimiz sezedi. Olardyń otqa maı quıatyn «qyzýqandy», ásire pikirlerin, qazaqstandyq toleranttylyqty boıkúıezdikke teńeıtin synı oılaryn, qazaqtyń boıyndaǵy tabıǵı salqynqandylyq pen sabyrlylyqty, baıyptylyqty enjarlyq pen essizdikke, qorqaqtyq pen jasyqtyqqa balaıtyn shymshyma sózderin, eshteńeniń baıybyna barmaı shoqparyn ala júgiretin tentek bolýǵa úndeýin búgingi qazaq qoǵamyn oıatýdyń tıimdi tetigi dep qarastyrmaǵanymyz abzal.

Uly dalamyzda, ıaǵnı keshegi qazaq qoǵa­mynda qalyptasqan toleranttylyq, tózimdilik úrdisteri búgingi qoǵamymyzdaǵy ózara kelisim men tatýlyqtyń bastaýynda turǵanyn eskergenimiz jón. Sondaı-aq qazaq ultynyń kez kelgen dushpanyn, yzǵaryn shashqan nebir zamanalardyń ylańyn eń bastysy tózimdiligimen, shydamdylyǵymen jeńip, bolashaqtyń uly jolynan adaspaı kele jatqanyn umytpaýymyz kerek. Osyny jaqsy biletin pıǵyly bótender sońǵy kezderi jymysqylyqpen «shaptan túrtý» ádisin qoldanyp, jylqy minezdi qazaqty móńkitip, jolynan taıdyrǵysy keletinin ańǵartyp júr. Shaptan túrtkende er-toqymyn baýyryna alyp móńkıtin attyń kúıin keshtirgisi keletin nıeti buzyqtardyń izdegenin aldynan keziktirmeýimiz úshin búgingi qazaqqa sabyr, shydam, salqyn aqyl kerek.

Táýelsizdik, ishki birlik, yntymaq – túrtip qalsań shashylyp ketýi ońaı juqa shynynyń ishinde turǵan asa baǵaly qundylyq. Ony arandatýshy men shynaıy janashyrdy, azǵyrýshy men shyndyǵyn aıtyp shyryldaıtyndy anyq aıyra biletin ult qana syndyryp almaı, abaılap ustaı biledi. Biz qazir osyndaı ulttardyń qataryndamyz. Bizdiń osy saptan kórinýimiz árdaıym toleranttylyqqa, ózara kelisimge ǵana júginip kele jatqanymyzdyń arqasy. Osyny umytpaıyq.

 

Sońǵy jańalyqtar

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar