Bizdińshe bolǵanda, ótkenińniń tamyryn basyp, búginińniń betine týra qaraı alýdyń taǵy bir dańǵyl joly jatyr. Tap aldyńyzda. Ol – ákeler aıtqan áńgime bolsa kerek. Bálkim, sizdiń ákeńiz aıtqan áńgime baıaǵy jetinshi atańyz aıtqan bir jaqsy lepestiń úzigi bolmasyna kim kepil. Eger onyń da múmkindigi bar ekenin keńip bir esepke alsańyz, onda sizdiń muraǵatyńyz, ásireleı aıtqanda tiri arhıvińiz sol ákeler emes pe? Tipti, búgingi bútin eldiń salıqaly saıasatyna, bas shulǵyr baıandy baǵdaryna aınalyp otyrǵan rýhanı jańǵyrýyńyz da budan bóten kete qoımasa kerek-ti.
Hosh. Sonymen ákelerimiz aıtatyn áńgimeni de qal-qadirimizshe qajetińizge usynbaqpyz.
* * *
Bala kúnimde ákemniń árbir ertegisi men aýyzdyń sýyn aǵyzardaı ańyraıtyp qoıyp aıtatyn ańyz-áńgimelerine toıǵan emespin. Nege ekenin bilsemshi, mundaı áńgimeler aıtar aldynda ol kisi «balalar, men qazir senderge qaýashaq aıtyp bereıin, myqtap túıip alyńdar» dep baıyptap bir qarap alatyn da uzaq áńgime bastaıtyn.
Sondaı áńgimeniń biri – baqbaq týraly edi. Áste, jańsaq estimedińiz. Kádimgi baqbaq (súttigen) týraly aıtyp otyrmyz. Qazaq ony jemis (dánek) beretin kezindegi ulpasyna qarap «tozǵanaq» dep te ataǵan. Kúnge uqsaǵan túrine qarap ta bólekshe baǵalaǵan. Kóz aldyńyzǵa kóp estelikter kelgen bolar.
Dál osy jerde sizdiń oıyńyzǵa baqbaq tistep ósken bala kúnińiz orala keteri anyq. Múmkin, erterekte de osy shóppen oınamaǵan qazaqtyń balasy kem de kem bolǵan shyǵar.
Nege kem bolmasyn, onyń adam densaýlyǵyna tıgizer paıdasy mol bolyp tursa. Sonda qalaı deısiz ǵoı, burynǵylardyń eski esebine júginseńiz, baqbaq soryp ósken balanyń densaýlyǵy qýatty bolady eken. Sosyn da balasyn qaıtkende de osy shópke úıir qylýdyń amalyn izdegen. Al qazaqtyń den qoıǵan dúnıesinen degenin alatynyn kim joqqa shyǵarsyn. Tapqan ǵoı jolyn sóıtip. Ony áńgimesinde únemi kóneden tin tartyp aıtatyn ákemiz aıtady taǵy.
Ol kisiniń aıtýynsha, «baqa, baqa baq-baq, basyń neden jalpaq?» dep bul shóptiń basyn tistep aıtatyn qysqa jyrdyń da aıtylýy tegin emes kórinedi. Iаǵnı bala sol jyrdy aıtyp júrip baqbaq sabaǵyn (tútikshesi – avtor.) aýzyna salyp úrleıdi. Odan keıde kisi qyzyǵarlyqtaı ózgeshe dybys ta shyǵyp jatady. Sonymen birge shóp tútikshesiniń basy tiline kele belgili bir pishinge kele bastaıdy.
Árıne, bul jerde onyń nendeı keskin syzyp, balaǵa qandaı ermek bolatynyn ejikteı túsindirgennen góri paıdasy týraly aıtqanymyz oń bolar.
Eń qyzyǵy, bul shóptiń quramynda búgingi medısınada keńinen qoldanylyp júrgen glıkozıd molynan kezdesedi eken. Sosyn da vıtamınderge baı ósimdik asqazan, ót, búırek, kóz... tipti isikke deıin em bolatyny dáleldengen. Budan bólek onyń paıdasy shash-etekten dep aıtsaq ta esh ábestik bola qoımas. Bul jaıly ınternet ıirimine bir súńgip shyqqan kez kelgen oqyrman ózi-aq baǵamdar dep oılaımyz.
Kórdińiz be, qazaqtyń danalyǵyn. Aýyrýǵa emdigin bilý bar da ony kúndelikti ómirde qoldaný taǵy bar ǵoı. Baqsańyz, baqbaqpen oınaǵan bala kóp aýyrmaıtyn bolyp tur.
Bylaısha aıtqanda, jaz boıy baqbaq tisteı júrip ósken bala da bir, qanaty damyl tappaı bal tasyp qys qamyna kirisken ara da bir sııaqty. Ekeýiniki de qystyń qamyn jazda oılaǵan álpetteı.
Bireýi – aýyrmas úshin istep júrgenin bilmeı, tistelep oınaı júrip «bal» jısa, al kelesisi – álbette, tirshiligi úshin tyrbanyp tabady.
Tabadyny aıtpaqshy, ákemniń áńgimesine tuzdyq etip bir oqıǵany kiristire ketkendi jón kórip otyrmyn. Bala kúnimde aýylda kórshi tátelerdiń biri omyraý bezi qabynyp qatty aýyrǵany bar. Munyń sońy qıynǵa soǵýy múmkin ekenin bilgen kúıeýi jaryn jetektep barmaǵan emhanasy qalmasa kerek. Aqyry taýy shaǵylyp júrgen kúnderdiń birinde aýylǵa jolaýshylap kelgen bir aqsaqaldan bul aýyrýǵa baqbaqtyń em ekenin estıdi.
Senesiz be, «aman qalýy qıyn» degen sol tátemiz áli shapqylap júr. Baıaǵy aýylda. Álde, sol jolaýshy qarııańyzdyń ózi de tegin adam emes pe edi, kim bilgen ol tusta. Eń bastysy, bir Ana bir túp shóptiń qasıetinen aman qalyp otyrmaı ma?!
Ol-ol ma, kún pishindi bul shóptiń paıdasy bunymen bitse káne.Ákemniń jetkizýinshe, baıaǵyda qazaqtar ýaqytty kúnge qarap baǵamdaýmen qatar, baqbaqqa da súıenip mólsherleı alypty. Sol arqyly ol shyǵatyn ýaqytta esh mezette jańylyp kórmegen desedi.
Máselen, baqbaqtyń ózine tán qasıeti boıynsha tańǵy alty onyń oıaný sáti sekildi. Iаǵnı ol turaqty túrde altyda gúl ashady da tústen keıingi saǵat úshtiń kezinde gúlin jabady. Mine, mundaı qasıetter ony ózge gúlderden de erekshelep tursa kerek. Qudaıdyń qudireti demeı kór...
Aıtpaqshy, meniń aýylymnyń aty da – Baqbaqty. Tipti, keıde osy bir uzyna-uzaq aıtylatyn áńgimeler meniń ǵana aýylymnyń «arhıvtegi» qupııa jazbasyndaı seziletinin qaıtesiz. Sosyn da kópke kóp paıdasy tıerdeı aqtaryp otyrǵan betimiz osy.
Joq! Bundaı mysaldar – qazaqtyń arhıvinde jatyr. Bizdiń maqsat ta sol, sol mol da baı qazynany ál-ázirimizshe sizge ázirlep usynyp otyrý dep bilińiz.
