Ortalyq saılaý komıssııasy: О́z qyzmetiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi

Otyrysty ashqan OSK tóraǵasy Berik Imashev Ortsaılaýkomnyń Parlament Májilisi jáne máslıhattardyń partııalyq tizimder boıynsha saılanatyn depýtattaryn saılaýǵa Qazaqstanda tirkelgen barlyq 6 saıası partııanyń jiberilgenin eske saldy.

Kún tártibindegi birinshi másele bo­ıynsha Ortsaılaýkom múshesi Asylbek Smaǵulov  baıandama jasady. Ol 2020 jylǵy 19 qarashada OSK-ǵa «Aýyl» par­tııasy Parlament Májilisiniń depýtat­ty­ǵyna kandıdattardy usyný týraly qujattardy usynǵanyn habarlady.

«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq Zańnyń 89-babyna sáıkes bir saıası partııadan tizimge engizilgen adamdardyń sany saıası partııalar arasynda bólinetin depýtattyq mandattardyń belgilengen sanynan otyz paıyzǵa aspaıtyn bir ǵana tizimdi tirkeýge jol beriledi. Partııalyq tizimde áıelder men 29 jasqa tolmaǵan adamdardyń sany oǵan engizilgen adamdardyń jalpy sanynyń keminde 30 paıyzyn quraýǵa tıis. «Aýyl» partııasynyń partııalyq tiziminde 19 adam bar. 4 áıel jáne jıyrma toǵyz jasqa tolmaǵan 2 adam engizilgen, bul tizimge engizilgenderdiń jalpy sanynyń 31,5 paıyzyn quraıdy. Partııalyq tizimge engizilgen barlyq adamdar Konstıtýsııanyń jáne «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq Zańnyń talaptaryna sáıkes keledi. Osyǵan baılanysty OSK músheleri «2021 jylǵy 10 qańtarǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi depýtattarynyń kezekti saılaýynda «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasynyń partııalyq tizimin tirkeý týraly» qaýly qabyldady.

Otyrystyń ekinshi máselesi bo­ıynsha OSK múshesi Erlan Daýylbaev baıandama jasady. Ol 21 qazannan bas­­­­tap búginge deıin OSK-ǵa 34 ótinish kelip tús­ke­nin habarlady, onyń ishinde: 5 – jeke tulǵalardan, 29 – zańdy tulǵalardan, onyń ishinde 13-i – BAQ-tan. Kelip túsken máselelerdiń sıpaty boıynsha ótinishter bylaısha bólindi: 50% (17) – «Saılaý týraly» Zańnyń normalaryn túsindirý týraly; 17% (6) – saılaý prosesin uıymdastyrý máseleleri bo­ıynsha aqparat berý týraly; 12% (4) – saılaý zańnamasyn jáne OSK qyzmetin jetildirý jónindegi usynystar; 21% (7) – ózge de máseleler boıynsha.

Kórsetilgen kezeń ishinde kelip túsken 34 ótinishtiń ishinen: OSK apparaty tarapynan 22-sine belgilengen merzimde ótinish berýshilerge tolyq jaýap berildi; tórteýi Ortalyq saılaý komıssııasynyń quzyretine kirmeıtindikten, zańda belgilengen tártippen memlekettik organdarǵa qaıta joldandy; bir qaıta jasalǵan ótinish qaraýsyz qaldyryldy; BAQ-tyń 2 aqparattyq habarlamasy OSK saıtynda ornalastyryldy; 5 ótinish qaralýda. Oryndalmaǵan ótinishter joq. О́tinishterde jıi kóteriletin máselelerdiń aýqymyna saılaý zańnamasyn jetildirý týraly usynystar enip otyr.

Máselen, OSK atyna qoǵamdyq uıym­nan petısııa kelip túsken. Onda «Saı­laý týraly» Konstıtýsııalyq zańdy jetildirý máseleleri kóterilgen. E.Daýyl­baev Ortalyq saılaý komıssııa­sy zań shyǵarý bastamasy quqyǵynyń sýbektisi bolyp tabylmaıtynyn atap ótti. Osyǵan baılanysty «Saılaý týraly» Zańǵa ózge­ris­ter engizý týraly usynystardy OSK ap­pa­raty osyǵan ýákiletti organdarǵa jibe­redi. Sondaı-aq Erlan Daýylbaev buqa­ralyq aqparat quraldarynyń júginý tártibin jeke túsindirdi.

Osylaısha, «BAQ týraly» Zańǵa sáıkes BAQ-tyń, onyń ishinde jazbasha já­ne (nemese) elektrondyq qujat túrin­degi berilgen resmı habarlardy túsin­dirý jónindegi suraý salýlary bas re­dak­tordyń (redaktordyń), ýáki­letti adam­nyń nemese akkredıttelgen jýrnalıs­tiń qolymen jiberiledi jáne (nemese) elektrondyq sıfrlyq qol­tań­bamen kýálandyrylady. Eger jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishteri, onyń ishinde BAQ suraýlary elektrondyq túr­de jasalsa, onda olar elektrondyq sıfr­lyq qoltańbamen kýálandyrylýǵa tıis.

Saılaý prosesine qatysýshylardyń keń aýqymyn habardar etýdi qamtamasyz etý, sondaı-aq óz qyzmetiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda OSK otyrys­tardy onlaın-translıasııalaý praktıkasyn engizdi.

Búgingi tańda alty otyrys ótkizilip, onda tıisti qaýlylar alqaly túrde qabyl­dandy. OSK otyrystarynyń taqyryby saılaý prosesiniń naqty kezeńderimen sáıkestendirile otyryp, Májilis jáne máslıhattar depýtattarynyń saılaýyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi negizgi is-sharalardyń kúntizbelik jospar­larynda belgilenip otyr. OSK qaýly­larymen bekitilgen kúntizbelik jos­parlar ashyq qoljetimdilikte orna­las­tyryl­ǵan. Sonymen qatar brıfıngterde árbir otyrys aıaqtalǵannan keıin OSK mú­sheleri BAQ suraqtaryna jaýap bere oty­ryp, tıisti taqyryp jáne qa­byl­danǵan qaýlylar boıynsha túsinikteme beredi.

Saılaý prosesine qatysýshylardyń quqyq normalaryn durys jáne birkelki túsinýi men qoldanýy maqsatynda E.Daýyl­baev OSK-nyń jáne basqa da or­gan­­dardyń saılaý naýqany kezindegi zań­na­many túsindirý jónindegi ókilet­tikte­rine qatysty quqyqtyq normalarǵa toqtaldy. Konstıtýsııanyń 72-babyna sáıkes, Konstıtýsııalyq Keńes Konstı­týsııanyń normalaryna resmı túsindirme beretin jalǵyz organ bolyp tabylady. Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi túsindirý tártibi «Quqyqtyq aktiler týraly» Zańmen reglamenttelgen. Bul zań túsindirýdiń eki nysanyn qarastyrady: resmı jáne beıresmı. Máselen, Úkimettiń normatıvtik quqyqtyq aktilerine resmı túsindirme berýdi Premer-Mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha Ádilet mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip júzege asyrady. Saılaý zańnamasyn túsindirýge keletin bolsaq, onyń «Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstı­tý­sııa­lyq Zańnyń normalarymen de, «Qu­qyq­tyq aktiler týraly» Zańnyń ereje­lerimen de retteletinin eskerý qajet.

Suraý salýlardyń avtorlary Ortalyq saılaý komıssııasynan túsinikteme alý úshin «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq Zańnyń 12-babynyń 5) tarmaqshasynda bekitilgen Ortalyq saılaý komıssııasynyń zań­namany túsindirýdi uıymdastyrý jónindegi fýnksııasyna silteme jasaýdy basshylyqqa alady. Osy Zańda belgilengen fýnksııany iske asyrýǵa súıene otyryp, OSK mynalarǵa quqyly: «Saılaý týraly» zańnamaǵa óz be­tinshe túsinikteme berýge; óz betin­she qandaı da bir túsindirýler jasamaı, «Saılaý týraly» zańnamany túsin­dirýdi uıymdastyrýǵa; saılaý zańna­masynyń jekelegen erejelerin ózge zańdar turǵysynan túsindirý úshin basqa memlekettik organdarǵa júginýge quqyǵy bar. Osy úsh aspektini eskere otyryp, mynadaı qorytyndy jasaýǵa bolady: OSK saılaý zańnamasyn túsindirýdiń boıynsha jalǵyz jáne túpkilikti sýbekti emes, kerisinshe «úılestirýshi» nemese «uıymdastyrýshy» rólin atqarady. OSK-nyń saılaý zańnamasyn túsindirý sheńberinde «Quqyqtyq aktiler týraly» Zań OSK-ǵa óziniń normatıvtik quqyqtyq qaýlylaryn ǵana resmı túsindirý jóninde ókilettikter beredi.

Uıymdastyrýshy rólinde bola otyryp, OSK óziniń normatıvtik-quqyq­tyq qaýlylary boıynsha resmı túsin­dirme berý úshin ýákiletti memlekettik organ­dardyń ustanymyn aldyn ala suratýǵa quqyly. Bul rette, OSK zańdardyń, sonyń ishinde «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń normalaryna resmı túsindirme berýge quqyly emes. OSK apparaty óz quzyreti sheginde saılaýǵa baılanys­ty qoǵamdyq qatynastardy retteıtin normatıvtik-quqyqtyq aktilerge tek naq­ty sýbektilerge nemese naqty jaǵdaıǵa qatysty beıresmı túsinikteme bere alady.

Azamattardyń aldaǵy saılaýdy ázir­leý men ótkizý týraly tolyq jáne durys aqparat alý quqyqtaryn qamta­masyz etý maqsatynda Ortalyq saılaý komıssııasynyń apparaty beıresmı túsindirý quraldary retinde aqparattyq-túsindirý materıaldar keshenin (beıne, aýdıorolıkter, plakattar, ádistemelik jáne basqa da materıaldar) ázirledi.

Qazirgi ýaqytta BAQ arqyly aq­pa­rat­tyq materıaldar keńinen jarııa­lanyp keledi, ıaǵnı: respýblıkalyq 6 telearnanyń efırinde arnaıy ázirlengen beınerolıkter 951 ret jaryqqa shyqty; 5 respýblıkalyq radıostansııada aýdıorolıkter 813 ret shyǵaryldy, sondaı-aq osy materıaldar óńirlik tele jáne radıo arnalarda rotasııa arqyly keńinen kórsetilip keledi; «Top-7» reıtıngke kiretin 5 respýblıkalyq ınternet-resýrstardyń betterinde táýlik boıy rejimi boıynsha Internet-bannerler orna­lastyrylyp, olardyń ınter­net­tegi kórsetilim sany 18 mln-dy qurap otyr; jalpy taralymy 925 myń danany quraıtyn 6 respýblıkalyq gazette 12 modýl shyǵaryldy.

О́z quzyreti sheginde beıresmı túsin­dirýdi «Quqyqtyq aktiler týraly» Zań­nyń 60-babyna sáıkes memlekettik saıasat júrgizetin, belgili bir salada retteýdi já­ne basqarýdy júzege asyratyn nemese qu­zyretine tıisti máselelerdi sheshý jatqy­zylǵan memlekettik organdar bere alady.

«Saılaý týraly» Zańnyń, «Quqyqtyq aktiler týraly» Zańnyń jáne ózge de salalyq zańdardyń quqyq qoldanylýy men oryndalýy óz quzyreti men ókilettigi boıynsha beıresmı túsindirýdiń mynadaı sýbektilerin bólip kórsetedi: Ishki ister mınıstrligi men Bas prokýratýranyń QSjAEK partııalyq tizimderge engizilgen kandıdattardyń zańnama talaptaryna sáıkestigin tekserý máselelerin túsindirýge qatysady; Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kiris organdary múddeli tulǵalar olarǵa júgingen kezde salyq zańnamasyn, onyń ishinde kandıdattardyń kiristeri men múlki týraly deklarasııany usyný týraly normalardy qoldaný bóliginde túsindiredi; Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi saılaý naýqany kezindegi BAQ qyzmetiniń máselelerin, onyń ishinde saılaý aldyndaǵy úgit máselelerin, son­daı-aq saıası partııalardyń qyz­meti salasyndaǵy máselelerdi Qazaq­stan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstr­ligimen birlesip túsindiredi; Ishki is­ter mınıstrligi saılaýshylardyń tizim­derin qalyptastyrý kezinde jergi­likti atqarýshy organdar paıdalanatyn JTMDB (jeke tulǵalar týraly memlekettik derekqor bazasy) qalyp­tastyrý jónindegi ýákiletti organ retinde jáne ishki kóshi-qon máselelerin retteıtin jáne saılaý ýchaskelerinde qoǵamdyq tártiptiń saqtalýyn qamtamasyz etetin organ retinde kórsetilgen máselelerdi túsindirýge qatysady; Qorǵanys, syrtqy ister, ishki ister mınıstrlikteri men Ulttyq qaýipsizdik komıteti saılaý ýchaskeleri, qurylǵan ásker bólimderi, demalys úıleri, sanatorııler, turaqty emdeý-profılaktıkalyq mekemeleri, tergeý ızolıatorlary men ýaqytsha ustaý ızolıatorlary, sondaı-aq Qazaqstannyń shet memleketterdegi ókildikteri janyndaǵy saılaýshylar tizimderin qalyptastyrý máseleleri boıynsha túsindirýge qaty­sady; jergilikti atqarýshy organdar saı­laýshylar tizimin qalyptastyrý jáne ýchaskelik saılaý komıssııalaryna usyný, sondaı-aq úgittik baspa materıaldaryn ornalastyrý oryndaryn anyqtaý máselelerin túsindiredi.

E.Daýylbaev óz baıandamasynda OSK-nyń erekshe konstıtýsııalyq mártebesi bar – alqaly organ bolyp tabylatynyn jáne árbir sheshim komıssııa otyrysynda onyń músheleri sanynyń kópshilik daý­symen qabyldanatynyn atap ótti. Komıs­sııanyń jeke múshesiniń pikiri búkil komıssııanyń pikiri bolyp eseptelmeıdi.

Sóz sońynda E.Daýylbaev Ortalyq saılaý komıssııasy saılaý naýqany barysynda kelip túsken ótinishterdi qaraý barysy týraly jurtshylyqty habardar etý tájirıbesin jalǵastyratynyn atap ótti.

Otyrystyń ekinshi máselesiniń qory­tyndysy boıynsha OSK-nyń qaýlysy qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy

Ortalyq saılaý komıssııasynyń habary

2021 jylǵy 10 qańtarǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi depýtattarynyń kezekti saılaýynda «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasy» qoǵamdyq birlestiginiń partııalyq tizimin tirkeý týraly

«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq zańynyń 89-babyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasy 2020 jylǵy 26 qarashada «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasy» qoǵamdyq birlestiginiń 19 adamdy qamtıtyn partııalyq tizimin mynadaı quramda tirkedi: