Aldymen birer kún buryn jarııalanǵan álemdik reıtıng deregine toqtala keteıik. «Qara altynnyń» qory boıynsha Qazaqstan jer-jahanda 11-orynda tur eken. Dál qazirgi kezde Qazaqstannyń munaı qory 30 mlrd barrelge baǵalanady. Osylaısha Qazaqstandaǵy munaı qory álemdegi búkil qordyń shamamen 1,8 paıyzyn quraıdy. Reıtıngtiń kósh basynda Venesýela tur. Atalǵan eldiń munaı qory – 302,8 mlrd barrel. Úzdik úshtikke Saýd Arabııasy men Kanada elderi engen.
Pandemııaǵa baılanysty ózge memlekettermen birge, OPEK+ kelisimi aıasynda Qazaqstan da munaı óndirisin edáýir qysqartqany belgili. Kelisim boıynsha OPEK+ elderi mamyr aıynan bastap óndiristi táýligine 9,7 mln barrelge qysqartýǵa jáne bul kelisimdi úsh aı boıy úzdiksiz oryndap otyrýǵa ýaǵdalasqan.
Tamyz aıynan keıin de alıans munaı óndirisin qysqartýdy toqtatqan joq. Biraq burynǵydaı emes, qysqartý kólemin birshama azaıtty. Iаǵnı táýligine 7,7 mln barrelge tústi. Bul tártip jyl sońyna deıin múltiksiz atqarylýy tıis.
Qańtar-qazan aılary aralyǵynda elimizde 61,2 mln tonna munaı óndirilgen. Bul byltyrmen salystyrǵanda 6 paıyzǵa az kórsetkish. Aqshaǵa shaqqanda 6,5 trln teńge tabys ákelgen.
Eldegi eń iri munaı kenishteri ornalasqan Atyraý men Mańǵystaý oblystary júktemeni biraz azaıtty. Atap aıtqanda, qos oblys óndiristi 64,3 jáne 22,8 paıyzǵa tómendetken. Qańtar men qyrkúıek aralyǵynda Qazaqstan jalpy quny 18,7 mlrd dollar bolatyn 55 mln tonna «qara altyn» eksporttap, ósim shynaıy jaǵdaıda 7,6 paıyzdy quraǵan. Qazaqstan munaıyn tutynǵandar qatarynda – TMD elderi (439,4 myń tonna) de bar. Ásirese, О́zbekstannyń úlesi basym. Negizgi ımporttaýshylar – Italııa, Nıderlandy jáne Úndistan. Atalǵan elderge jalpy quny 18,6 mlrd dollardy quraıtyn 54,6 mln tonna munaı jóneltilgen.
Búginde Energetıka mınıstrligi Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen jáne «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ-men birlese otyryp shıki munaı men gaz kondensatyn esepke alatyn aqparattyq júıe qurmaqshy. Bıyl bul qanatqaqty rejimde iske qosylǵan. Málimetter aqparattyq júıege munaı-gaz salasy sýbektileri ornatqan kommersııalyq esepke alý quraldary men baǵdarlamalyq qamtamasyz etý arqyly kelip túspek. Bul óz kezeginde munaı-gaz naryǵynda IT-kompanııalardyń ózderiniń aqparattyq júıesin engizýine múmkindik beredi.
2021 jyly munaı óndirisi qaıtadan artýy múmkin. Telegramdaǵy Tengenomica kanalynyń jazýynsha, OPEK+ elderi keler jyldyń basynan bastap óndiristi arttyrýǵa kelisken. Múshe elder 1 qańtardan bastap óndiristi táýligine 0,5 mln barrelge arttyrmaq. Nátıjesinde, óndiristi qysqartý kólemi táýligine 7,2 mln barrelge deıin tómendeýi múmkin. Osy arqyly Brent markaly munaı baǵasynyń da quny kóterile bastaıdy. 2021 jyldan bastap Qazaqstan úshin mindet táýligine 1,417 mln barrel bolmaq.
«Bul teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy qunynyń da nyǵaıa túsýine jol ashady» dep jazady Tengenomica.
OPEK+ músheleri naryqtaǵy jaǵdaıdy qaıta baǵalaý maqsatynda jyl saıyn otyrys ótkizýdi josparlap otyr eken.
Sarapshylardyń boljamynsha, keler jyl munaı úshin qolaısyz bolýy da yqtımal. AQSh prezıdenti bolyp Djo Baıdenniń saılanýy osy oıǵa jeteleıdi.
«Birinshiden, AQSh-tyń bolashaq prezıdenti – «jasyl» ekonomıka jaqtaýshysy. Ol qaldyqtardy azaıtyp, dástúrli energetıka úlesin azaıtýdy qoldaıdy. Ekinshiden, Baıdenniń kelýimen Iranmen dıalog qaıta bastalady. Eger taraptar kelisse, onda Irannan sanksııalar alynyp tastalady. Tıisinshe, orta merzimdi perspektıvada naryqqa táýligine 2 mln barrel kelip túsedi. Biraq munyń bári bir kúnde bola salmaıdy. Jyldarǵa sozylatyn kelissóz prosesi júredi» deıdi ekonomıst Arman Baıǵanov. Ekonomıstiń aıtýynsha, 2021 jyly munaı baǵasy barreline 40-55 dollar aralyǵynda ózgerip turady.
«Jasyl» ekonomıka, balama energııa kózderi degenińiz bizdiń elde áli damýdyń dańǵyl jolyna túsip kete almaı júr. Sondyqtan «munaıǵa baı elmiz» dep alaqan ysqylaı turý kerek bolyp tur áli de. «Qara altyn» quny artqan saıyn sońǵy jyldary ábden eńsesi túsip, sharýasy qojyrap ketken ulttyq valıýtanyń da betine qan júgiredi. Bıýdjetke tabys túsedi. Halyqtyń qazirgiden ahýaly táýirlenedi.
ALMATY
