«...Azamat erdiń balasy
Az uıyqtar da, kóp jortar –
Dushpanǵa ketken ary men
Barymtaǵa túsken maly bar».
Azamat erdiń balasy, birtýar Mahambettiń, basqasyn aıtpaǵanda, myna tórt joldyq óleńi «dushpanǵa ketken ary men barymtaǵa túsken maly bar» búgingi qazaq qoǵamyna oı salýy tıis... Osy oraıda búgin «barymtaǵa túsken malymyzdy» emes, «dushpanǵa ketken arymyz» jóninde az-kem sóz órbitsek.
О́zgeniń rýhanı agressııasyna, jatjurttyń mádenı ekspansııasyna, aqparattyq turǵydaǵy óktemdigine laıyqty tótep berý úshin, ásirese búgingi qazaq qoǵamy azamat erdiń balasyndaı «az uıyqtap, kóp jortqany» jón. Dáliregi, ulttyq ambısııamyzdy sypaıy túrde kórsete otyryp, barsha qazaqstandyqtardy eldik iske úndeıtin bastamashyl, qozǵaýshy, ortalyq kúshke aınalýymyz kerek-aq. Alaıda qazaq qoǵamy bolashaq aldyndaǵy jaýapkershilikti tereń sezinip, osynaý ózekti mindetti abyroımen oryndaýǵa barsha qazaqstandyqtardy jumyldyra alýy búginniń eń basty máselesi ekenin tolyq uǵyna qoımaǵandaımyz. Osy olqylyqtan ózgege ketken esemiz eselene túsken tárizdi.
Qarynnyń toqtyǵy, kóılektiń kóktigi (keıbir toptar úshin kúnkóristiń komfort aımaǵy) rýhanı ashtyqty sezdire bermeıdi, qundylyqtarǵa degen qarym-qatynasty tómendetip, dástúrli tamyrynan ajyratady. Jatjurttyq mánerdegi servıstik qyzmetter men taýarlarǵa barynsha kiriptar, sheteldik jaǵymsyz, mánsiz, arzanqol óner men mádenı aǵymdardyń yqpalynda qalǵan, onyń ýyn ańǵaldyqpen simire ishken, óziniń qoıyrtpaǵyn, dáliregi turmystyq, otbasylyq, genderlik saıasatyn tyqpalap janyqqan jaldamaly, qaptaǵan psıholog-mıssıonerlerdiń tuzaǵyna túsken, muny qasiret emes ıgilik sanap máz bolǵan qoǵamnyń óziniń shynaıy rýhanı ashtyǵyn sezine almaý deńgeıi joǵary bolady. Bul qazir bizdiń qoǵamǵa tán sıpat. О́zine shyn máninde ne kerek ekenin, qaı baǵytty betke alǵan durys ekenin bilmeý – ý ishýdiń, omaqasa qulaýdyń basy. Onyń sońy – óksik pen ókinish.
Shynaıy táýelsizdiktiń negizgi ólshemderiniń biri – halyqtyń rýhanı áleminiń beriktigi men erkindiginiń, syrttan enip úlgergen jaǵymsyz áserlerge qarsylyq tanytatyn kúsh-jigeriniń deńgeıi. Eger bul deńgeı tómen bolsa, qurdymǵa bet alǵanyń, ózgeniń astynda aıaýsyz janshylýdy ar kórmegeniń.
Bir ókinishtisi, memleket tarapynan qazaqy qoǵamnyń suranysyna saı ulttyq ıdeologııany jandandyratyn tıimdi megajoba qolǵa alynar emes. Halyq basynda «bárekeldi» dep qabyldaǵan jekelegen sharalardyń áseri mardymsyz. Olardyń ózi álemdik keńistikten engen «shań-tozańǵa» kómilip, ne sybaılas jemqorlyqtyń maı-shelpegine aınalyp, berekesi qashýda. Bılik pen qazaqy qoǵam áli kúnge aýdarmashy arqyly baılanysýda. Munyń ózi eki taraptyń bir-birin túsinýine úlken kedergi keltirip, qoǵamdyq kóńil kúıge keri áser etip otyrǵanyn, ózine degen jaqtyrmaýshylyqtyń negizi tap osy máselede jatqanyn áli kúnge qazaqsha tilin burap, shatyp-butyp sóıleıtin, onysyna qysylmaıtyn bılik bilse de moıyndar emes.
Qandaı is bolsyn onyń laıyqty júzege asýy nıetke baılanysty. Bizde árbir is izgi nıetpen emes, oǵan bólingen qarjydan qarpyp, jymqyryp qalý pıǵylymen bastalady. Aıaǵy – yrdý-dyrdý, jep-iship qoıý, qamalý, aqtalý, bir-birin jazyqty etý.
Ádiletsizdiktiń eń úlkeni – rýhanı ádiletsizdik. Bılik el-jurt qalaýy – rýhanı ádilettilik ornata almaı otyryp ózine degen halyq senimin nyǵaıtýǵa talpynýy bos áýreshilik.
Qazir myqtysymaqtar engizgen «Sen meni túsinýge tıistisiń, sol úshin meniń tilimde sóıleýiń kerek, al ózińdikin túsindirgiń kelse, meniń tilimde sóıle» qaǵıdasy álemde berik ornaǵan. Rýhanı ádiletsizdiktiń eń negizgisi osy. Qazaqy qoǵam ádiletsiz osy qaǵıdanyń qurbany bolyp otyr. Buǵan toqtam bolmaı, qazaq qoǵamy tóbesine altyn quıyp qoısa da ózin jaıly sezinbeıdi. Bizge qýsyra túsken syrtqy rýhanı shabýyldarǵa, ishten iritýshi kúshterge qarsy myqty ımmýnıtet qalyptastyrý úshin ózin aqtaıtyn tıimdi amaldar oılastyrǵan abzal. Bulaı etpesek, jas urpaq – keleshek býyndy óz qolymyzben qurbandyqqa ıtergen bolamyz.
Keleshegimiz úshin kúrese almaıtyndaı basymyzǵa ne kún týyp otyr, osy?
