Erejeni bilmegen – búldiredi

Mazasyz jumys pen otbasyn qatar ustap ke­le jatqan Elmıra óz ma­man­dyǵyna erekshe berilgen qyz­metker. Kúndiz-túni úı kórmeý, beımezgil ýaqytta apat bolǵan jerge – qala syrtyna shyǵyp ke­týge, senbi men jeksenbiniń ju­mys kúnderine aınalýyna kez kelgen bala-shaǵaly áıel shydaı bermeıdi. Soǵan qaramastan tórt balasynyń jaǵdaıyn oılap, jumysyn ózgertý osy kúnge deıin esh oıyna kelmegen. Munyń sebebin jumyssyz otyra almaıtyn tynymsyz mi­nezi men mamandyǵyna qu­laı berilýinen kóredi. Onyń ústine, eri de polısııa qyzmetkeri bolǵandyqtan, Elmıranyń jumy­sy­nyń qıyndyǵyn jaqsy tú­sinedi. «20 jasymda polısııa qyzmetiniń esi­gin qaǵyp, Atyraý obly­synda ishki ister qyz­metinde jumysymdy bas­taǵanmyn.1999 jyly Aqtó­beniń jigitine tur­mysqa shyǵyp, osy jaqqa aýys­tym. 23 jasymda Aqtóbe qala­syndaǵy Zaýyt polısııa bólimine tergeýshiniń kómekshisi bolyp qa­byl­dandym. Sodan bastap jol-kólik apattaryn tergeý isine mamandandym», deıdi ol.

Jol-kólik oqıǵa­lary­nyń aldyn alý maqsatynda qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan búginde apat azaımaı tur. Máselen, bıyl­ǵy jyldyń 9 qazany men 20 qara­shasy aralyǵynda Aqtóbe oblysynda jol-kólik oqıǵasynan 16 adam kóz jumǵan. Munyń bas­ty sebep­terin tájirıbeli maman by­laı dep saralaıdy: «Búginde bári asyǵys. Osy asyǵystyqtyń ke­sirinen adam ómiri qıylyp jatady. Ekinshi jaǵynan, kópshilik júrgizýshiler jol erejelerin saq­tamaıdy. Saqtamaıtyn sebebi – bil­meıdi. Jolda júrý – erekshe jaýapkershilikti qajet etedi. Jastar kólik júrgizip kele jatyp, smartfon shuqylap otyrady. Men qala ishindegi jol-kólik oqı­ǵalarynyń negizgi sebepterin osydan kóremin. Al úlken jol­darda júrgizýshiler jyl­damdyqty shekten tys asy­rýǵa sheber. Bir mysal. Qala ishindegi belgili bir ýchas­kede ruqsat etilgen kó­lik jyldamdyǵy 40 km/saǵ dep kórsetilgen belgige mán bere­tinder az. Bul jer­de kólik júr­gizýshileri jyl­damdyqty 50-60 km/saǵ deıin arttyrady. Al qala syrtyndaǵy úlken avtokólik jol­daryndaǵy qozǵalystyń ortasha jyldamdyǵy 50-60 km/saǵ dep kórsetilgenine qaramastan, 80 km/saǵ jyl­damdyqqa salady. Osyn­daı óreskel zań buzý­­shy­­­lyq­­ty azamattary­myz qalypty jaǵ­­daı dep tú­sinedi. Úshinshiden, jaýap­­syzdyqtyń bir ushy jaıaý júrginshilerge ke­lip tireledi. Adam­dar baǵ­darsham turǵan jerden, ne jaıaý júrginshilerge ar­nalǵan joldan ótýdi qıyn­synyp, kólik jolyn kesip ótemiz dep apatqa tikeleı sebepshi bolyp jatady. Tártipke baǵynbasaq, bá­ri beker. Bul jaǵynan jol­da júrý erejelerin qa­tań saq­taıtyn jurttan úı­renerimiz kóp. Máselen, Be­­lorýssııada qala ishindegi kólik jyldamdyǵy 40 km/saǵ degen belgi tursa, osy ere­je buljytpaı oryndalady. Júr­gizýshi 40-tan sál asyrsa birden aıyppul tóleıdi. О́kinishke qaraı, bizdiń zańymyzda mundaı qatań shekteýler joq bol­­ǵandyqtan, qoz­ǵalys jyl­damdyǵy 40 km/saǵ dep kórsetilgen ýchaskelerde júr­­gizýshi jyldamdyqty 50-60 km/saǵ deıin arttyrsa da, qalypty jaǵdaı dep qa­byldanady», deıdi polısııa pod­polkovnıgi.

Adamdar, ásirese, qys mezgilin­de jolda abaı bo­lýy kerek. Kók­taıǵaq, qa­lyń tuman, boran, ne qar jaýǵanda joldaǵy kó­riný qa­shyqtyǵy tómen bol­ǵandyqtan, qarsy betten kelip qalǵan kólikti baıqaý óte qıyn. Sol sebepti qys­ta joǵary jyldamdyqpen kó­l­ik júr­gizgendi umytqan durys. Qys mez­gilinde, kók­taıǵaqta úlken jol­darda jeńil kólikter men aýyr júk kólikteriniń soqtyǵysýynyń jıileý sebepteri de osynda. Ádette jeńil kólik júrgizýshisi aldynda júrip kele jatqan aýyr júk kóli­gin basyp ozamyn dep, qarsy kele jatqan kólikti baıqamaıdy. Ne kesh baıqaǵandyqtan da, kólik tizginin basqara almaı qalady. Júrgizýshi úlken jolda jaǵdaıdy durys baǵdarlaı almaýynan, qarsy betke shyǵyp ketedi. Durysy – oń jaǵyna qaraı tejelip, al qarsy kele jatqan kólik toqtaýy kerek. Osy kezde apattyń aldyn alýǵa bolady.

Elmıra polısııa qyz­metinde júrip, bala­larynyń da erjetip qal­ǵanyn baı­qamaı qalǵanyn aıtady. Qazir úlken qyzy 20-da, eń kenjesi balabaqshada. Eresekteri ata-anasynyń jolyn qýyp, polısııa bolýǵa yqylastanyp otyr­ǵan joq deıdi. Sebe­bin suraǵanda, «ba­la­­larymyzdyń biz sııaqty áke-she­shesin kórmeı óskenin qalamaı­myz» dep jaýap bergen. «Joldasym ekeýmiz bala tárbıe­sinde sózimiz bir jerden shyǵady. Balalar erke emes, artyq eshteńe su­ra­maıdy. Tek olar bizdiń jandarynda jıi bolýymyzdy qalaıtyn. Biz úıge balalar uıyqtap jatqanda, kóbinese túnde oralamyz. Senbi men jeksenbide de ata-anasyn kóre bermeıdi. Degenmen, mundaı jumys tártibiniń paıdasy – balalar jaýapkershilikti moıyndaryna alady. Sabaqtaryn ózderi oqıdy, eresekter kish­kentaılaryn baǵady, úıdiń bar sharýasyn da ózderi atqarady», deıdi Elmıra.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda eseıgen jas osylaısha Otanǵa adal qyzmet atqaryp, tárbıeli ur­paq ósirip, jaqsy jar, úlgili kelin bolyp otyr. Qyzmettesteri de El­mı­rany qarapaıymdylyǵy men aq­jar­qyn minezi úshin qurmetteıdi, jaýap­ker­shi­ligi joǵary maman dep baǵa­laıdy.

Aqtóbe oblysy