Biz adam balasy sońǵy júz jyldyqta qara ógiz – qara jerdiń terisine qara qurtsha qaptap, basqa tirshilik ıelerin tabıǵı ortadan yǵystyryp shyǵaryp, haıýanattar baǵyna qamadyq. Al qyzmet baǵyty mıllıon jyldar boıy ózgermeı kele jatqan janýarlar men jándikter álemi bir jaǵynan alǵanda tabıǵatqa emshilik qyzmet kórsetetin edi. Máselen, qazaq dalasynyń kórki bolǵan aqbókender men kıikterdi alaıyq. Saıyn dalamyzdyń betinde myń-myńdap bultsha kóship júretin janýarlar qumalaqtarymen topyraqty qunarlandyryp, tuıaqtary arqyly jer qyrtysyn nyǵaıtatyn. Bul jel erozııasyna qarsy birden-bir em bolatyn. Júz jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda saıǵaqtar sany qazir az qaldy. Onyń qyzmetin almastyrýǵa járdemi tıedi dep úmit artýǵa bolatyn qoı malynyń sany da máz emes. Munyń ózi, eger jaǵdaı ózgermese, aldymyzdaǵy júz jyldyqta baıtaq ólkemizde jańa ekologııalyq qater túrleriniń bas kóterýi múmkin ekenin sanaly adam balasyna eptep te bolsyn sezdiredi. О́ıtkeni biz kıikterdi qyrǵanymyzben, olardyń ornyn almastyra alatyndaı qyzmet túrlerin atqarǵandy bylaı qoıyp, bul másele týraly bas qatyryp ta jatqanymyz joq.
Shirkin, tabıǵat qandaı ádil de dana edi! Biz Eýrazııanyń ortalyq bóliginde álemdik muhıttardan jyraq jatqandyqtan alystan bult, ıaǵnı ylǵal qýyp ákelý jáne sanıtarlyq qyzmet atqarý úshin alyp Arqa tósinde jel ekpinin kúsheıtken. Endi osy yzyńdaǵan sary jeldiń jer qyrtysyna tóndiretin qaterin tómendetý úshin jelden de júırik kıikterdi jaratqan. Kıiktiń qasıeti – tuıaǵynyń beriktigi men júıriktiginde. Qara bulttaı qaptaı jaıylyp, alyp dalamyzdy az ýaqyttyń ishinde kezip shyǵa alady. Qolymyzdaǵy qoı maly mundaı qyzmetti atqara almaıdy. О́kinishke qaraı, tabıǵat ananyń mıllıondaǵan jyldarǵa arnap bekitken teńgerimin qazir óreskel buzyp otyrmyz. Al mundaı qatelikter men qaterler eshýaqytta izsiz ketpeıdi. Munyń kesirin biz tartpasaq, keıin urpaqtarymyz tartady. Koronavırýs qaıdan shyqty? Torǵaıdan bastap shybyn shirkeıge deıin qyryp, tamaq qylǵan qytaıdan shyqty emes pe?! Endeshe, qazirden bastap kıikterdiń kıesine qalmaýdy oılanǵanymyz jón sekildi.
Jalpy, kıe degenimiz ne? Muny árkim ártúrli túsinedi. Meniń oıymsha, bul – tabıǵattyń barsha tirshilik ıeleri úshin bekitken ortaq tártibi. Osy tártip tárk etilgen jerde, tabıǵat ananyń qushaǵynda ósip kele jatqan kez kelgen jan-janýar túriniń teńgerimi buzylǵan, oǵan qarsy zorlyq-zombylyq oryn alǵan jerde óz perzentin qorǵaý úshin tabıǵat ana bas kóteredi. Munyń bolmaı qoımaıtyn prosess ekeni qazirgi dúnıeniń shaıqala bastaýynan kórinip otyr. Jumyr jerdiń ár túkpirinde buryn-sondy bolmaǵan apatty daýyldar, jıilep ketken sý tasqyndary men jer silkinisteri, kún qyzýynyń artýy, buryn bolmaǵan aýrý túrleriniń bas kóterýi, qazirgi adam qoǵamynyń psıhologııalyq jaǵdaıynyń qıyndaýy, munyń bári qosyla kelgende tabıǵat ananyń adamzatqa qarsy bas kóterýiniń jekelegen belgileri emes pe eken?!
Meniń oıymsha, 2015 jyly qabyldanǵan klımat jónindegi Parıj kelisimi – adamzatty jer betinde saqtap qalýdyń birden-bir durys joly. Ony amerıkalyq kompanııalardyń múddesin eskergen bıznesmen Donald Tramp buzyp, AQSh-tyń osy kelisimnen shyǵýyna túrtki boldy. Bıznesmenniń bılik basyna kelýiniń bir qateri osydan kórindi. Biraq AQSh prezıdenttigine kandıdat Djo Baıden bul eldi osy kelisimge qaıta qosady degen úmit bar. О́ıtkeni yqtımal tehnogendik apattardyń arty qaıda aparyp soǵatynyn adamzat qoǵamynyń aldyńǵy qatarly ókilderi – kóptegen saıasatker men ǵalymdar aıqyn kórip otyr.
Al ekologııa máselesinde Qazaqstan jaǵdaıyna kelsek, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda onyń talaptaryn saqtap otyrýdyń múmkindigi bolmaǵany anyq. О́ıtkeni negizgi nazardy ekonomıkaǵa ǵana aýdara otyryp, eldi qıynshylyqtan alyp shyǵý qajet boldy.
Memleket basshysy, oqyǵan-toqyǵany kóp zııaly azamat Qasym-Jomart Toqaevtyń óz qyzmetinde qorshaǵan orta jaǵdaıyn jaqsartýǵa birinshi kezekte mán berýi beker emes. Jýyqta qabyldanýǵa tıisti jańa Ekologııalyq kodeks boıynsha endi kásiporyndar tabıǵatqa keltirgen zalaly úshin burynǵydaı aıyp tóleýmen ǵana qutylyp kete almaıdy. О́zderi keltirgen zalaldy ózderi óteıdi. Bul da bolsa, úlken jetistik.
