Ádebıet • 06 Qańtar, 2021

Baǵlan Mızamhan: «100 jańa oqýlyq» jobasy qazaq, aǵylshyn tilderin jetik biletin bilikti mamandardyń basyn qosty

489 ret kórsetildi

2020 jyly memlekettik «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda álemniń mańdaıly ýnıversıtetteriniń oqý baǵdarlamasyna engen 100 úzdik oqýlyǵyn qazaq tiline aýdarý jobasy óz mejesine jetti. Ár oqýlyq 10 000 danamen basylyp, elimizdegi 130 ýnıversıtetke taratyldy, dep habarlaıdy Egemen.kz

Mundaı aýqymdy ǵylymı aýdarma jobasy Qazaqstanda buryn-sońdy iske aspaǵan. 

Oqýlyqtar gýmanıtarlyq salanyń fılosofııa, áleýmettaný, psıhologııa, dıplomatııa, dintaný, lıngvıstıka, semıotıka, pedagogıka, ınternet psıhologııasy, mádenıettaný, antropologııa, jýrnalıstıka, ekonomıka, menedjment, marketıng, kásipkerlik, halyqaralyq quqyq, ıntellektýaldyq quqyq, kınotaný, teatrtaný, shyǵys fılosofııasy, kóshbasshylyq, medıa, etnografııa baǵyttaryn qamtıdy.

Joba úılestirýshisi – «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qory. Bıýronyń baspasóz qyzmeti bergen málimet boıynsha, Ulttyq aýdarma bıýrosy joba barysynda álemdegi oqýlyq shyǵarýǵa mamandanǵan «Cambridge University Press», «Oxford University Press», «Pearson», «Cengage», «Penguin Random House», «McMillan» jáne basqa da iri halyqaralyq baspa úılerimen áriptestik qarym-qatynas ornatqan.

74

Oqýlyqtardyń basym bóligi aǵylshyn tilinen aýdaryldy. Fransýz, orys tilderinen aýdarylǵan oqýlyqtar da bar. Bul kitaptardyń keıbiriniń oryssha nusqasy bar bolǵanyna qaramastan, Ulttyq aýdarma bıýrosy oqýlyqty túpnusqa tilden tikeleı aýdarýǵa mán berdi.

Iriktelgen oqý quraldaryn qazaq tiline aýdarýǵa Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly oqý oryndarynyń oqytýshylary, bilikti aýdarmashylar men redaktorlar, jalpy sany 300-ge jýyq maman qatysypty. 

Sondaı mamandardyń biri – fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Abylaı han atyndaǵy Qazaq Halyqaralyq Qatynastar jáne Álem tilderi ýnıversıteti, Aýdarma jáne fılologııa fakýltetiniń dekany Baǵlan Mızamhan. Ol joba bastalǵaly aýdarma jumysyna aralasyp, «Til bilimine kirispe», «Kópke umtylǵan jalǵyz», «Oqytý teorııasy», «Bilim berýdegi zertteýler», «Áleýmettik jumys: konteksi men praktıkasy» dep atalatyn oqýlyqtardy aǵylshyn tilinen qazaq tiline aýdardy. 

Biz Baǵlan Mızamhannan «100 jańa oqýlyq» jobasy, onyń ishinde, aǵylshyn tilinen qazaq tiline tikeleı aýdarma jasaý erekshelikteri týraly surap kórdik:

Qazaq tiliniń baı, kez kelgen salada ony erkin qoldanýǵa bolatynyn dáleldeı aldyq

Elimiz egemendik alǵaly beri qazaq tili mártebesi, onyń qoldanylý aıasy jaıly keńinen aıtylyp ta, jazylyp ta júr. Túrli jobalar iske asyryldy. Sondaı jobalardyń biri jáne biregeıi retinde Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń bastamasymen júzege asyrylǵan, qazaq tili mártebesin arttyrý jolyndaǵy eń basty joba dep 100 oqýlyqty aýdarý isin aıtar edim. «100 oqýlyq» jobasynyń basqalardan ereksheligi – qazaq, aǵylshyn tilderin jaqsy biletin mamandar iriktelip alyndy. Ár kitapty aýdarý prosesi birneshe kezeńnen turdy: aýdarmashy aýdarǵan mátindi ǵylymı redaktor, sosyn ádebı redaktor súzgiden ótkizdi. Al, olardyń bári ýnıversıtette sabaq beretin, ǵylymı ataq-dárejeleri bar, qoǵamda óz orny bar belgili tulǵalar. Gýgl arqyly aýdara salý degen áńgime bul jobada múlde bolǵan emes. Osy arqyly, Ulttyq aýdarma bıýrosy qazaq tili dese janyn beretin, «qazaq tili ǵylym tili bola almaıdy» degen pikirdi joqqa shyǵarýǵa daıyn mamandardyń basyn biriktire aldy. Qazaq tiliniń baı, kez kelgen salada ony erkin qoldanýǵa bolatynyn dáleldeı aldyq dep oılaımyn.

42

Bárimizge belgili, buǵan deıin ýnıversıtetterdiń qazaq bólimderinde oqıtyn stýdentter tek orys tilindegi oqýlyqtar arqyly bilim alyp keldi. Bul, ásirese, aýyldan kelgen, orys tilin jetik bilmeıtin ózimizdiń qara domalaqtarymyz úshin qıyn edi. Qınalǵandary ınternettegi gýgl arqyly sapasyz aýdarylǵan eńbekterge arqa súıeıtin. «100 oqýlyq» jobasy aıasynda aýdarylǵan eńbekter, eń aldymen, JOO-na tegin taratyla bastady. Qazaq bóliminde oqıtyn stýdenter álem moıyndaǵan ǵalymdar eńbekterin ortaǵa kópir til salmaı, tek qazaq tilinde oqı bastady. Bul stýdentterdiń bilim deńgeıin arttyrýǵa septigin tıgizeri sózsiz.

Mundaı aýdarma jobalary toqtap qalmaýy kerek. Buǵan Prezıdentimiz Q.Toqaevtyń «...Til ıgerý úshin balalar ádebıetiniń atqaratyn róli zor. Sondyqtan, qazaq qalamgerleriniń úzdik shyǵarmalaryna qosa, balalarǵa arnalǵan shetel jazýshylarynyń da tańdaýly týyndylaryn aýdaryp, kóptep basyp shyǵarýdy jáne taratýdy qolǵa alǵan durys. Oǵan suranys joǵary» deýi dálel.        

Sońǵy jańalyqtar

Tekeli laı kóshkininen tazartylyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 19:53

Bıyl Almatyda myń jas baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 17:44

AQSh-ta shirkeýge shabýyl jasaldy

Oqıǵa • Búgin, 17:15

Batys Qazaqstanda jastar shtaby quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 15:55

Uqsas jańalyqtar