Ekinshi deńgeıdegi bankterge HÁOT-qa jatatyn qaryz alýshynyń qarjylyq jáne áleýmettik jaǵdaıyn taldaý negizinde negizgi boryshty azaıtý, 20 000 teńgeden bastap aı saıynǵy tólemmen jeńildik kestelerin belgileý jáne qaryz alýshynyń kirisin kúnkóris deńgeıinen tómen emes saqtaý túrinde borysh júktemesin jeńildetýdiń qosymsha tetikterin jeke tártippen qoldaný quqyǵy berildi.
Qaryz alýshynyń qarjylyq jaǵdaıyn taldaýdy júrgizgen jáne qaryz alýshynyń tólem jasaý qabilettiligin aıqyndaǵan kezde bankter úshinshi tulǵalardyń, onyń ishinde qosa qaryz alýshynyń, kepilgerdiń qaryz sharty, kepil sharty boıynsha kiristerin esepke almaıdy, sondaı-aq memlekettik bıýdjetten jáne (nemese) Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin járdemaqylar jáne áleýmettik tólemder kiris retinde tanylmaıdy.
Banktiń balansynda esepte turǵan jalǵyz baspanasyn qaryz alýshynyń menshigine qaıtarý maqsatynda qarjy ınstıtýttaryna qaryz alýshynyń jyldyq 3% syıaqy mólsherlemesi boıynsha qarjylandyrýdy júzege asyrý ne oǵan keıinnen satyp alý múmkindigimen turǵyn úıdi jalǵa berý quqyǵy usynylady.
2021 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha HÁOT sanatyna jatatyn jáne jalǵyz baspanasy banktiń balansynda turǵan 1 350 qaryz alýshyǵa 11,9 mlrd teńge somaǵa qosymsha kómek kórsetildi.
Bankterdiń shyǵystaryn óteý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki 44,6 mlrd teńge bóldi.
Ipotekalyq qaryz alýshylarǵa qosymsha kómek kórsetý merzimi 2021 jylǵy 1 shildege deıin dep belgilendi. Shamamen 8 myń qaryz alýshyǵa qoldaý kórsetiledi dep josparlanýda.
Baǵdarlamamen ıpotekalyq qaryz alýshylardyń kóbirek qamtylýyn ulǵaıtý jáne áleýmettik turǵydan osal azamattarǵa qosymsha kómek kórsetý úshin 2020 jylǵy qyrkúıekte Ulttyq Bank Basqarmasy Baǵdarlamaǵa:
- jumys jasaý qabiletinen jáne ıpotekalyq kredıtti óteýge kiristerinen aıyratyn áleýmettik mańyzy bar aýrýlardyń aýyr túrlerimen (aýrýdyń 5 túri engizildi) aýyratyn azamattardyń qaryzdaryn qaıta qarjylandyrý;
- Baǵdarlamanyń HÁOT úshin kózdelgen jeńildetilgen talaptaryn qaryz alýshynyń jaqyn týystary bolyp tabylatyn qosa qaryz alýshyda, kepil berýshide, kepilgerde HÁOT mártebesi bar qaryzdarǵa da qoldaný;
- Baǵdarlamaǵa taratylatyn «Astana Banki» AQ-ta jáne «Qazaq Banki» AQ-ta valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdary bar qaryz alýshylardy, sondaı-aq jalǵyz baspanasy «Astana Banki» AQ men «BTA Bank» AQ-tyń balansynda turǵan azamattardy engizý jáne t.b. múmkindigin kózdeıtin túzetýlerdi bekitti.
Aldyn ala baǵalaý boıynsha túzetýler qosymsha shamamen 5 myń qaryz alýshyny qamtýǵa múmkindik beredi.
Baǵdarlama ólshemsharttaryna sáıkes keletin qaryz alýshylar borysh júktemesin azaıtý úshin kredıtor bankterge júginýi qajet.
«Agenttiktiń qoǵamdyq birlestikter ókilderimen birlesip Baǵdarlamanyń iske asyrylýyna júrgizgen taldaýynyń nátıjeleri boıynsha Baǵdarlamada HÁOT-qa jatatyn qaryz alýshylardyń ıpotekalyq qaryzdary boıynsha borysh júktemesin azaıtý úshin olardy qosymsha qamtý qajettiligi anyqtaldy. Sondyqtan qazirgi ýaqytta Baǵdarlamaǵa túzetýler engizý máselesi qaralýda», - dedi Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń dırektory Aleksandr Terentev.
2020 jylǵy jeltoqsanda Agenttik jeke tulǵalardyń 2016 jylǵy 1 qańtarǵa deıin berilgen valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdaryn Ulttyq Banktiń 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy baǵamy boıynsha (bir AQSh dollary úshin 188,35 teńge) teńgemen qaıta qarjylandyrýdy kózdeıtin Ipotekalyq turǵyn úı qaryzdaryn/ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasynyń bir baǵytyn aıaqtady. Agenttiktiń banktermen birlesip atqarǵan jumysynyń nátıjeleri boıynsha valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdary bar qaryz alýshylardyń problemalary tolyǵymen sheshildi. Baǵdarlamanyń talaptaryna sáıkes keletin halyqtyń valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdarynyń 100%-y jeńildikti baǵam boıynsha teńgege aıyrbastaldy jáne azamattar bolashaqta valıýtalyq táýekelderden qorǵaldy.
Baǵam aıyrmasyn óteý úshin bankterge 114,4 mlrd teńge bólindi. Halyqtyń áleýmettik osal toptaryna (HÁOT) jatatyn qaryz alýshy úshin qaıta qarjylandyrylatyn qaryz boıynsha syıaqy mólsherlemesi jyldyq 3% mólsherinde, ózge qaryz alýshylar úshin – 12% (eger qoldanystaǵy qaryz boıynsha mólsherleme tómende kórsetilgen mánderden az bolsa, mólsherleme ulǵaıtylmaýǵa tıis bolyp belgilendi.
Sonymen qatar Agenttik Baǵdarlamany 2004 − 2009 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde berilgen jáne jalǵyz baspanamen qamtamasyz etilgen ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrýdy kózdeıtin bóliginde iske asyrýdy jalǵastyrýda, 168,2 mlrd teńge somaǵa 27,7 myń qaryz qaıta qarjylandyryldy (2021 jylǵy 1 qańtardaǵy derekter). Baǵdarlamanyń osy bóligin iske asyrýǵa Qazaqstan Ulttyq Banki 130 mlrd teńge bóldi. Qaıta qarjylandyrylatyn qaryz boıynsha syıaqy mólsherlemesi qaryz alýshy úshin jyldyq 3%-dan aspaıtyn mólsherde belgilenedi.
Iske asyrý kezeńinde bankter 222,6 mlrd teńge somaǵa 27 202 valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdy, onyń ishinde Baǵdarlamanyń birinshi bóligi boıynsha 90,5 mlrd teńge somaǵa 13 418 qaryzdy, ekinshi bóligi boıynsha - 132,1 mlrd teńge somaǵa 13 784 qaryzdy aıyrbastady.
Bankter qaryz alýshylardyń syıaqy, turaqsyzdyq aıyby (ósimpul, aıyppul) jáne komıssııalar boıynsha 262 mlrd teńge somadaǵy bereshegin keshirdi.
Qaryz boıynsha negizgi boryshtyń qaldyǵy buryn jınaqtalǵan somany shegere otyryp qaıta qarjylandyrylýǵa jatady, qaryz alýshynyń syıaqy, komıssııalar, turaqsyzdyq aıyby boıynsha bereshegin bankter keshirýge jatady. Budan basqa boryshty bankterdiń paıdasyna óndirip alý týraly sot aktileri bar qaryzdar boıynsha HÁOT-qa jatatyn qaryz alýshylar memlekettik baj salyǵyn tóleýden bosatylǵan.
Baǵdarlamany iske asyrýdyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda Qazaqstannyń barlyq óńirinde Baǵdarlama sheńberinde bankterdiń qaryzdardy qaıta qarjylandyrýdan bas tartýlaryna qaryz alýshylardyń shaǵymdaryn qaraý jónindegi Komıssııalar jumys jasaıdy. Komıssııalardyń quramyna Agenttiktiń óńirlik ókilderi, ákimdikter, múddeli memlekettik organdar jáne qoǵamdyq birlestikter kiredi.
Agenttiktiń saıtynda qaryz alýshylarmen ózara is-qımyl jasaý úshin bankter qyzmetkerleriniń baılanys telefondary jáne bankterdiń ıpotekalyq qaryz alýshylarǵa qosymsha kómek kórsetý máselesin qaraýy úshin qajetti qujattardyń tizbesi ornalastyrylǵan. Sondaı-aq www.fingramota.kz saıtynda Baǵdarlama boıynsha jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýaptar «keri baılanys» fýnksııasymen jáne Baǵdarlamany iske asyrý sharttary boıynsha suraq qoıý múmkindigimen ornalastyrylǵan.
Agenttik bankterdiń Baǵdarlama talaptarymen azamattarǵa qoldaý kórsetý sharalaryn ýaqtyly jáne tolyq iske asyrýyna turaqty túrde baqylaý jasaıdy.
