Tanym • 02 Aqpan, 2021

Qallekıdiń taıaǵy

285 ret kórsetildi

Bul súıekten jasalyp, kúmis jalatylǵan taıaq maǵan tapsyrylǵan úlken amanat edi. Buıym akter, sahna óneriniń qara nary, qazaq ulttyq professıonaldy teatr óneriniń negizin qalaýshylardyń biri, KSRO halyq artısi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Qalıbek Qýanyshbaevqa tıesili. О́mirden óterinen jarty jyl buryn akterdiń jerles qaryndasy, ǵasyr jasaǵan ǵıbratty ǵumyr ıesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Habıba Elebekova bolashaqta ashylsa dep armandaıtyn qazaq teatr ónerin qurýshy jeti aqsaqalǵa arnalǵan murajaıǵa tapsyrýymdy ótinip edi.

Qazaq sahnasyna eń alǵash Abaı beı­ne­sin alyp shyqqan ańyz tulǵanyń búginde keler urpaq úshin óshpes óneri, aıtqan árbir sózi, tipti kúndelikti ómirde tutynǵan zatyna deıin taǵylym bolyp tarıh paraqtarynda jazyldy. «Qallekı aıtypty» degen shanshar ázilder men oıly aforızmder de sahna sańlaǵynyń kózin kórgen ini býyn áriptesteri aýzynan ańyz bolyp tógilip, kókiregine qurmet bolyp quıylady. Qallekı qartqa tıesili árbir jádiger teatr álemin tanyǵysy keletin ár órenge ómirlik ónege, ǵumyrlyq taǵylym.

Sonyń áseri bolsa kerek, ǵasyr ǵu­myr súrgen aktrısa Habıba Elebekova kánigi sheberdiń qolynan shyqqan qyzyl aǵashtan asa bir talǵampazdyqpen qasha­lyp, kúmis jalatylyp jasalǵan erekshe órnekti ásem taıaqty qolymyzǵa usta­typ turyp, qundy jádigerdi keleshekke amanattaǵanda tolqynyspen qatar qorqynyshtyń da qatar boıdy bılegeni ras. О́ıtkeni, amanattyń jaýapkershiligi úlken. Oǵan nemquraıdy qaraý – teatrdy qurǵan aǵa-apalar ónerine, qala berdi kúlli tarıhqa qııanat jasaýmen para-par edi.

Aktrısanyń sezimtal júregi sony seze qoıdy bilem, amanatty tabystap turyp, ile áńgimesin jalǵady: «Qasıetti Qarqaraly topyraǵynda týyp, ónerin kúlli álemge pash etken qaıtalanbas Qallekı men úshin tek jerles aǵam ǵana emes, úlken ónerdegi jolymdy ashyp berip, tipti ómirlik serigim Júsipbek Ele­bekovpen tabysýyma sebepker bolǵan aıaýly jan. Sonaý asharshylyq jyldarynda kúlli týǵanymnan aıyrylyp, áýletten jalǵyz ózim tiri qalyp, qaıǵy­dan qan jutyp, qınalyp júrgenimde Qarqaralyǵa gastroldik saparmen ke­l­­­gen pikiri men óneri qatar jarasqan qasıetti topyraqtyń qos perzenti sahnaǵa jergilikti halyq ónerpazdary arasynda óner kórsetip shyqqan meni kórip, jón surasty. Ol kezde jasym nebári 17-de bolatyn. Mán-jaıǵa qanyqqan Qallekı meni Almatyǵa ózimen birge ertip áketti. Sol kúnnen bastap ómiriniń sońyna deıin týǵan aǵamdaı bolyp, qamqorlyǵyn aıaǵan emes. Sondyqtan da men úshin Qalıbek Qýanyshbaevqa tıesili árbir dúnıe asa qymbat. Bul taıaqtyń mende saqtaýly turǵanyna birshama jyl boldy. Astanamyzdyń tórinde qazaq teatryn qurýshy jeti aqsaqalǵa arnalǵan mýzeı ashylsa degen úlken armanym bar. Ony Elbasy Nursultan Nazarbaevpen júzdeskenimde de aıtqan bolatynmyn. Ol kisi usynysymdy qoldady. Alaıda, biz endi jas emespiz, ol mýzeı ashylǵan kúni bul ómirde bolamyz ba, joq pa, ol bir Allaǵa ǵana aıan dúnıe. Sondyqtan da men úshin qundy osy zatty ózińe amanattaǵym keledi. Senderdiń ómirleriń alda ǵoı, onyń ústine astanada júrsiń. Mýzeı ashylǵan kúni Qallekıge tıesili myna taıaqty sonda tabystarsyń», dedi.

1

Aldyn ala sezgendeı sodan kóp ýaqyt ótpeı Júsipbek Elebekovteı án arysyna ómirlik serik bolǵan aktrısa 101 jasqa qaraǵan shyǵynda ómirden ótti. Al óner ıesi amanattaǵan jádiger sol kúıi mende qalyp qoıdy. Odan beri arada 5 jylǵa jýyq ýaqyt zymyrap óte shyǵypty. Aktrısa armandaǵan teatr mýzeıi áli ashylmaýy sebepti de qazaq óneriniń qara nary Qalıbek Qýanyshbaevqa tıesili ol taıaq óziniń «tuǵyryna qonar» tarıhı sátin kútip áli kúnge deıin mende saqtaýly tur.

Syry da, syny da ketpegen sulý dúnıe shynymen kórse kóz toıatyndaı. Zaman­dastarynyń estelikterine súıensek, óz za­manynda Qalıbek Qýanyshbaev eki ıy­ǵyna eki kisi mingendeı deneli, boıy suńǵaq, iri adam bolǵan desedi. Ol erek­sheligin akterge tıesili myna taıaq ta dálel­dep berip turǵandaı. Odan bólek, Qarqaraly aýdanynyń akterdiń týǵan jeri M.Mamyraev aýylyndaǵy murajaı tórinen kórgen shapan men akterge tıesili basqa da zattar ańyz adamnyń bar bolmysyn kóz aldymyzǵa alyp kelgendeı boldy. Kózben kórmesek te, akter ále­min kóńilge toqyǵandaı erekshe áserge bó­lengenimiz áli este.

Áıtse de sahna sańlaǵynyń taıaq ustaý mádenıetine qatysty derekterdi taǵy da molynan bilgimiz kelip, Almatyǵa jolymyz túskende búgingi qazaq teatrynyń aqsaqaly, Qazaqstannyń halyq ártisi Sábıt Orazbaevqa arnaıy sálem bere baryp, Qalıbek Qýanyshbaevtyń taıaq­taryna qatysty biraz málimetke qanyǵyp qaıtqan bolatynbyz:

– Biz teatrǵa alǵash qadam basqan kezde Qallekı bastaǵan bir top aǵa býyn teatrdyń abyz aqsaqaldary bolatyn. О́te dana adam edi, jaryqtyq. Kózine qara kózáınegin kıip, qolyna taıaǵyn ustap asyqpaı teatrǵa qaraı aıańdap kele jatar jarqyn beınesi áli kóz aldymda. Ras, ol kisi taıaqqa erekshe áýes boldy. Bastapqyda sán úshin ustasa, keıinirek densaýlyǵyna baılanysty qajettiligine aınaldy. Ol kezde biz jaspyz. Syrly taıaqtyń syryn surap, tarıhyna asa mán berip qaramaǵanymyzben, biraq Qallekı taıaqtarynyń erekshe ásem órnegi, qyzyl aǵash pen súıekten qashalyp, kúmispen bederlengen aıryqsha aıshyqty poshymy eriksiz nazarymyzdy aýdartyp, sulýlyǵyna suqtandyratyn. Qalıbek Qýanyshbaevtyń taıaqtary degende meniń esimde erekshe qalǵany – ol kisiniń qo­lynan tastamaıtyn bir tamasha taıaǵy boldy. Tarıhyn surastyrsaq, ol taıaq­ty kezinde uly jazýshy Muhtar Áýezov Sháken Aımanovqa beripti. Keıinirek ony rejısser Qallekıge syılaǵan eken. Sol taıaqty abyz aǵa qolynan tastamaýshy edi», dep abzal aǵaǵa degen saǵynysh­qa toly esteligimen bólisti akter Sábıt Orazbaev.

1

Atalǵan derekti dáıekteý úshin Qar­qaralynyń M.Mamyraev aýylyndaǵy akter atyndaǵy murajaıǵa da bardyq. Búginde mýzeı tórinde turǵan kúmis taıaq shynymen ulylardyń saýsaq taby qalǵan qundy jádiger eken. Iаǵnı akter Sábıt Orazbaev aıtqan tarıhy taǵylymdy tamasha taıaq búginde Qarqaralydaǵy Qalle­kı mýzeıinde saqtaýly tur. Odan bólek, mýzeı qoryndaǵy jádigerler qatarynda 1960 jyly Qalıbek Qýanyshbaev zeı­netke shyqqanda qalamger Sábıt Muqa­nov ıyǵyna japqan shapan, 1940 jyly Abaı rólin somdaǵanda kıgen taqııa men kúrteshe, ózbek aǵaıyndar tartý etken ala shapan da bar. Murajaıdyń bul qundy muralary búginde jerlesteri úshin ǵana emes, kúli teatr óneri úshin qundy zattarǵa aınalǵan.

– Qasıetti Qarqaraly topyraǵynan elimizge bel­gili tanymal tulǵalar kóp shyqqan. Solardyń biri – Qalıbek Qýa­nyshbaev. Bir jyldary Qallekıdiń shapandaryn elordadaǵy Ulttyq mýzeıge áketemiz degende, sol kezde aýdan­dyq mýzeı basshysy bol­ǵan Meıirhan Qasym­janov aǵamyz alyp qaldy. Qazir jas urpaq mýzeıge kelip, ár zattyń tarıhyn qyzy­ǵa tyńdaıdy. Keýdelerin maqtanysh kerneıdi. Mý­zeı qoryndaǵy qundy jádi­gerler qatarynda Qallekı paıdalanǵan kúmis ydys-aıaqtar da bar. Osydan bir­neshe jyl buryn mýzeıge arnaıy kelgen Halyq artısi Asanáli Áshimov te Qallekı týraly estelikterin aıtyp, qýanyp ketken bolatyn, – deıdi Qarqaraly tarıhı-ólketaný mýzeıiniń Martbek Mamyraev aýylyndaǵy fı­lıa­­lynyń meńgerýshi Ashat Qasym.

Mamyraev aýylyndaǵy mýzeı mura­synan mol derekke qanyǵyp shyqqany­myzben, bizge tabystalǵan jádigerdiń tarıhyn anyqtaı almadyq. Ony akterdiń kózin kórgen áriptes inisi Sábıt Orazbaev ta, mýzeı qyzmetkerleri de tap basyp aıta almady. Áıtse de óner ıesine tıe­sili bul taıaqtyń da mýzeı muraǵaty úshin baǵaly bolatyny anyq. О́ıtkeni Qalıbek Qýanyshbaev saýsaǵynyń taby qalǵan kez kelgen dúnıe ańyz akterge tıesili bolýymen de baǵaly, qundy. Bul ásirese Qallekı murasyn tanýǵa, sahnada týdyrǵan óreli ónerin zertteýge talpynǵan kez kelgen talapker ǵalym úshin taptyrmas qundy derek, bastysy – taǵylymy mol tarıh.

Endeshe, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Habıba Elebekova amanattaǵan Qal­le­kıdiń taıaǵy tarıh úshin qundy já­diger ekeni sózsiz. Osy oraıda, tek aktrı­sa armandap ótken tuńǵysh qazaq teat­rynyń irgesin qalaýshy – Qalıbek Qýa­nyshbaev, Serke Qojamqulov, Ámire Qa­shaýbaev, Isa Baızaqov, Qurmanbek Jan­darbekov, Elýbaı О́mirzaqov, Qapan Ba­dy­rov bastaǵan jeti aqsaqalǵa arnalyp el­orda tórinen óner mýzeıi ashylsa, bul sóz­siz, qazaq teatr óneri úshin úlken olja bo­lary anyq. Sol kezde aktrısa amanat­taǵan jádiger de óz ornyn tabar edi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Rýhanı muralar din ókilderine tanystyryldy

Rýhanııat • Búgin, 08:34

Ýaqytpen birge túlegen

Ádebıet • Búgin, 08:33

Baladan qashqan bezbúırek

Qoǵam • Búgin, 08:31

Stýdentter ara baǵyp júr

Bilim • Búgin, 08:28

Masa mazany ala bastady

Aımaqtar • Búgin, 08:27

Qalypty uıqy – qýat kózi

Qoǵam • Búgin, 08:26

Bereshek – 24,3 mlrd teńge

Ekonomıka • Búgin, 08:24

Genderlik bıýdjet qurý – ózekti mindet

Ekonomıka • Búgin, 08:23

Úzdikter anyqtaldy

Qoǵam • Búgin, 08:21

Jurtshylyqqa qaraı jańa qadam

Aımaqtar • Búgin, 08:19

Alǵa umtylǵan Aqmola

Aımaqtar • Búgin, 08:17

Ashyq qoǵamnyń aıqyn kórinisi

Qazaqstan • Búgin, 08:15

Erkin kúrestiń erleri anyqtaldy

Sport • Búgin, 08:10

Reseı tehnıkalyq defoltqa ushyrady

Álem • Búgin, 08:00

Jastar ekologııa taqyrybyn qaýzaıdy

Ekologııa • Búgin, 07:52

Semeı qalasynyń gerbi bekitildi

Aımaqtar • Búgin, 07:47

«Qaıyrymdylyq» taqyrybyndaǵy marka

Qazaqstan • Búgin, 07:45

Bas júlde buıyrmady

Sport • Búgin, 07:42

Josparyn jarııa etti

Sport • Búgin, 07:40

Sıfrlandyrý – ózekti másele

Úkimet • Búgin, 00:49

BUU-nyń Jahandyq shartyna qosyldy

Ekonomıka • Búgin, 00:34

Jeti túrli sóz

Ádebıet • Keshe

Antyna adal azamat

Qazaqstan • Keshe

Júrektiń jumsaq kúlkisi

Ádebıet • Keshe

Uqsas jańalyqtar