Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi qazaqstandyqtardyń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin jeke senimgerlik basqarýǵa berý týraly ótken jyldyń sońynda málimdegen-di. Osyǵan oraı bıyl azamattardyń ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa ózderiniń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin jeke senimgerlik basqarýǵa ótkizýine múmkindik berilmek. Endigi kezekte atalǵan agenttik zeınetaqy aktıvterin jeke basqarýshy kompanııalarǵa berý tártibin belgileıtin normatıvtik quqyqtyq aktiler qabyldaıdy.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń derekterine súıensek, jumys istep júrgen azamattar basqarýshy kompanııany derbes tańdaı alady. Zeınetaqy aktıvterin retteýshiniń lısenzııasy bar, jumys istep turǵan kompanııalar ǵana basqara alady. Jeke basqarýǵa berilgen qarajattyń saqtalýyn qamtamasyz etý úshin tıisti retteý talaptary belgilenedi. Basqarýshy kompanııanyń zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligine kepildik berý quqyǵy joq, alaıda onyń is júzindegi kiristiligi belgilengen deńgeıden tómen bolsa, salymshylarǵa óz qarajaty esebinen bul aıyrmany óteýge tıis. Qarastyrylǵan merzim ishinde salymshylardyń qarajatty Ulttyq bankke qaıtarý nemese basqa kompanııaǵa aýdarý múmkindigi saqtalady. Bul shara azamattardyń óziniń zeınetaqymen qamsyzdandyrýyn josparlaý jónindegi jaýapkershiligin arttyrýymen baılanysty. Qajet bolǵan jaǵdaıda salymshylar óz jınaqtaryn jylyna bir ret basqarýshy kompanııadan kelesisine aýdarý múmkindigi bar. Zeınetaqy aktıvteriniń bir bóligin jeke basqarýshy kompanııalarǵa berý ınvestorlardyń ınstıtýsıonaldyq segmentiniń nyǵaıýyna jáne elimizdiń qor naryǵynyń damýyna oń yqpal etedi dep boljanýda.
Osy oraıda Ulttyq bank Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryndaǵy salymdardy negizsiz jumsap otyr degen pikirimen bólisken qarjyger Aıdar Álibaev salymdardyń bir bóligin jeke basqarý kompanııalaryna berý máselesimen kelisetinin aıtady. Sarapshy atap ótkendeı, búginde BZJQ qarjy ınstıtýty retinde Qarjy naryǵyn retteý men damytý agenttiginiń baqylaýynda bolǵanymen, zeınetaqy aktıvteriniń Ulttyq banktiń basqarýynda bolǵany durys emes. О́ıtkeni Ulttyq bank qarjyny paıda ákelmeıtin kvazımemlekettik kompanııalarǵa salyp, bankterdi qoldaýǵa, al jartysyn memlekettik qundy qaǵazdar naryǵyna jiberedi. Mine, osylaısha, salymshylardyń salymdary talan-tarajǵa túsýde. Al jeke basqarý kompanııalary mundaıǵa jol bermes edi. Jeke kompanııalar salymdardyń paıdasyna múddeli bolǵandyqtan, negizsiz qadamdarǵa barmaıdy deýge negiz bar. Sondyqtan salymdardy baqylaýdy tıisti agenttiktiń qaramaǵynda qaldyryp, zeınetaqy aktıvterin BZJQ men jeke basqarý kompanııalary arasynda bólý qajet.
Al qazirgi jaǵdaıǵa baılanysty Aıdar Baıdáýletulynyń aıtýynsha, zeınetaqy salymdary kárilikti qamtamasyz etýge arnalǵandyqtan, ony qandaı da bir maqsattarǵa jumsaǵan durys emes. Endigi kezekte kóptegen salymshylar qarajattaryn balalary men nemerelerine úı alýǵa jumsaı bastaıdy da, zeınet jasyna jetken tusta qorsyz qalýy múmkin. Sonymen birge qazirgi kezde naryqtaǵy ahýaldy saraptaıtyn bolsaq, jyljymaıtyn múlik naryǵynda baǵa kúnnen-kúnge sharyqtap barady. Bul – salymdardy merziminen buryn sheship alýdyń alǵashqy áleýmettik saldary. Sonymen qatar densaýlyq mekemelerinde jemqorlyqqa jol berilýi yqtımal. О́ıtkeni salymshy qarjysyn alý maqsatynda anyqtama alýy tıis. Qazirgi jaǵdaıda salymshylar zeınetaqy salymdaryn emdelýge jumsaǵan tıimdi ekenin aıtqan qarjyger Aıdar Álibaev mundaı qadamdardyń álemdik tájirıbede de bar ekenin aıtady. Sondaı-aq resmı belgilengen 5 paıyzdyq ınflıasııa jaǵdaıynda teńge salymdary dollarǵa shaqqanda óz qunyn joǵaltady. Al shyndyǵynda naryqtaǵy ahýalmen baǵamdaǵanda naqty ınflıasııa deńgeıi shamamen 25-30 paıyzdy qurap otyr.
BZJQ-dan zeınetaqy jınaqtaryn paıdalanýǵa ruqsat berýdi áý bastan qatelik dep sanaıtyn qarjyger Rasýl Rysmambetov: «Bul – tez sheshilmeıtin jaǵdaı. О́ıtkeni kóptegen qazaqstandyqtyń urpaǵy ózderiniń jarqyn zeınet jasyn qamtamasyz ete almaıtyn bolady. BZJQ qarjyny bıýdjetke, kvazımemlekettik sektor men bankterge úlestirmeı, kásibı túrde ınvestısııalaýy qajet edi. Árıne, tegin aqshany paıdalaný ońaı, al zeınetkerlerdiń quqyǵyn kim qorǵaıdy?» dep alańdaýshylyq bildiredi.
Al qarjyger zeınetaqy salymdaryn jeke basqarý kompanııalaryna berý máselesi turǵysynda «olardyń búginde birqatary bankter janynda jumys isteıdi ári osy qarjy ınstıtýttarynyń múddesin kózdeıdi» degen pikirde.
«Qalyptasqan ahýalǵa sáıkes zeınetke shyqqan azamattar óz salymdaryn durys paıdalana alatyndaı bolýy kerek. Muny el bıliginiń áleýmettik qadamǵa áreket jasaýynan týyndap otyrǵan jaǵdaı degenimizben de, azamattardyń bolashaǵyna qamqorlyq retinde qarastyra almaımyn. Bul alǵan aqshalaryńdy qalaı jumsasańdar da ózderiń bilińder dep otyrǵanǵa saıady. Qarjy ǵylymy turǵysynan qaraǵanda kásibılikke jatpaıtyn qate qadam. О́ıtkeni azamattardyń barlyǵy birdeı óz salymdaryn basqara alatyndaı qarjylaı saýaty jete de bermeýi múmkin. Olar negizgi ınvestısııany turǵyn úıge salady. Endigi kezekte turǵyn úı satatyn qurylys kompanııalary men ıpoteka úlestiretin bankterdiń múddesi ústemdik qurǵaly tur», deıdi R.Rysmambetov.
Sarapshynyń aıtýynsha, Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory salymdaryn basqaryp otyrǵan Ulttyq bank bolǵanymen, bastama Úkimetten shyǵyp otyr. Al BZJQ Ulttyq bankke memlekettik baǵaly qaǵazdardy satyp alý týraly únemi aıtyp otyrdy. Búginde BZJQ salymdarynyń 50 paıyzdan astamy memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa salynǵan. Sonymen qatar BZJQ basqarýshylary qazirgi ekonomıkalyq júıede teńgemen salynǵan ınvestısııalardyń qunsyzdanatynyn da túsinýi kerek edi. Baǵaly memlekettik qaǵazdar bıýdjettik defısıtti qamtamasyz etý úshin shyǵarylady. Daǵdarystyń týyndap otyrý sebepteriniń de negizi osynda.
«Sonymen birge elimizde júzege asyp jatqan kóptegen iri jobalar memleket esebinen júzege asýda, al bıýdjettik júıemizde tártip joq. Eger de qarjyny osylaı ońdy-soldy paıdasy joq, shyǵyny kóp jobalarǵa sala beretin bolsaq, Ulttyq qor qarajatynyń ózi jetpeı qalýy múmkin. Al tesik shelektiń túbin jamamaı, jaǵdaı osylaı jalǵasyn taba beretini sózsiz. Bul jerde Norvegııanyń klassıkalyq qoryn negizge alsaq, olarda turaqty tabys bar. Ártúrli aksııalarǵa salady, az bolsa da, kóp bolsa da paıda tabady. Olar óziniń ulttyq qorynan bıýdjet defısıtin qarjylandyrmaıdy. Al bizdiń elimizde bıýdjet defısıti salyqtyń az jınalyp, kóp shyǵyn jasaýdyń saldarynan týyndap otyr. Bul álsiz elderge tán qubylys. «Barynda batyp ish, joǵynda satyp ishtiń» keri. Memlekettiń shyǵyny kóp. Al kóptegen sheneýnikterdiń qalaı ómir súrip jatqanyn kúndelikti ómir ózi kórsetip otyr. Osylaısha, bıýdjetti únemdeı almaǵannan keıin BZJQ aqshasyna qol salýǵa týra keldi. Endigi kezekte salymshylardyń 80 paıyzy baspana satyp ala almaıtyny anyq, tek jalǵa ala bastaıdy. Eger de joǵaryda atap ótkendeı, tesik shelektiń túbin jamamaıtyn bolsaq, jaǵdaı jaqsarady dep aıtý qıyn», deıdi R.Rysmambetov.
Al salymshylar úshin mańyzdysy – emdelý, ıaǵnı qarjyny densaýlyqqa jumsaý. Qazir qolda aqsha paıda bolǵannan keıin ekonomsegmenttegi úı baǵasy kóteriledi. Endi bári baspanany qymbatqa alatyn bolady. Qazirdiń ózinde úı baǵasy 17-18 paıyzǵa, al qurylys shyǵyndaryndaǵy ımport úlesi 40-50 paıyzǵa qymbattaǵan. Al jalaqy shamamen 11 paıyzǵa ósken. Azamattar Úkimetke senbeıdi, sondyqtan da salymdaryn únemi alyp otyrýdy turaqty úrdiske aınaldyrady. Al bilimge, oqýǵa jumsaý jaǵyna keletin bolsaq, bul salanyń kókeıkesti máselesi óz aldyna. Búginde joǵary oqý oryndaryn bitirgen túlekterdiń basym kópshiligi óz mamandyǵy boıynsha jumys istemeıdi. Jumyssyz júrgen dıplomdy jastar kóp.
