2021 jyly 2 qańtarda prezıdent ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirý týraly zańǵa qol qoıdy. Dúnıejúzilik Saýda Uıymyna kirý kezinde Qazaqstan buryn qabyldaǵan mindettemelerge sáıkes sheteldik bankter bizdiń elde fılıaldaryn asha alady. Osylaısha, sheteldik bankter fılıaldarynyń, saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) uıymdarynyń jáne saqtandyrý brokerleriniń qyzmetin retteýge qoıylatyn talaptardy qosymsha kúsheıtetin zańnamalyq baza tolyǵymen qalyptasty.
Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Oleg Smolıakovtyń aıtýynsha, zańda sheteldik banktiń fılıalyn ashqan kezde belgilengen talaptardy saqtaý qajet delingen.
– Dástúr boıynsha fılıaldardy ashýǵa ruqsat tek joǵary reıtıngi bar bankterge berilýi kerek. Bul dúnıejúzilik tájirıbe. Bizdiń eldiń aýmaǵynda sheteldik banktiń fılıalyn ashqan kezde onyń Standard & Poor's reıtıng agenttiginiń «BBB»-den tómen emes uzaq merzimdi nesıelik reıtıngi nemese Moody's Investors Service nemese Fitch agenttiginiń osyndaı deńgeıdegi reıtıngi bolýy kerek, – dedi Oleg Smolıakov.
Qarjy retteýshisi tóraǵasynyń orynbasary sheteldik bankter jasaı alatyn operasııalardy da atady. Qazaqstan aýmaǵynda qarjylyq qyzmetti bastamas buryn sheteldik bank aldymen fılıal ashýǵa, «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynda tirkelýge jáne tıisti agenttik lısenzııasyn alýǵa ruqsat alýy kerek.
Sheteldik banktiń fılıaly:
- depozıtterge mindetti kepildik berý júıesine qatysýshy mártebesin alǵannan keıin nemese halyq mártebesin alǵannan keıin depozıtterdi qabyldaýǵa (Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory).
- Sheteldik bankterdiń fılıaldary úshin jeke tulǵalardan 120 myń dollardan aspaıtyn (teńgedegi nemese basqa valıýtadaǵy) depozıtterdi qabyldaýǵa tyıym salynǵan;
- tutyný nesıelerin, ıpotekalyq nesıeni qosa alǵanda, barlyq túrdegi nesıelendirýdi júzege asyrýǵa;
- faktorıng pen kommersııalyq operasııalardy qarjylandyrýdy júzege asyrýǵa;
- qarjylyq lızıngti usyný;
- nesıelik, tólemdik jáne debettik kartalardy, jol chekterin jáne banktik chekterdi qosa alǵanda, barlyq tólemder men aqsha aýdarymdaryn óńdeý;
- kepildikter berý;
- qor bırjasynda, bırjadan tys baǵaly qaǵazdar naryǵynda óz esebinen de, klıentter esebinen de saýda operasııalaryn júrgizýge;
- senim bildirýshige jáne onyń atynan qolma-qol aqshany, ıpotekalyq talaptardy jáne tazartylǵan qymbat metaldardy basqarýǵa.
Oleg Smolıakovtyń pikirinshe, sheteldik qarjy uıymy fılıalynyń joǵarǵy basshylarynyń qatarynda kem degende eki Qazaqstan azamaty bolýy kerek. Sheteldik bank fılıalynyń basshysy joǵary bilimi, minsiz iskerlik bedeli, ótelmegen nemese alynbaǵan sottylyǵy joq, tizimin ýákiletti organ belgilegen halyqaralyq qarjy uıymdaryndaǵy eńbek ótili jáne (nemese) qarjylyq aýdıt jónindegi qyzmetter bolýy kerek.
Oleg Smolıakovtyń pikirinshe, sheteldik qarjy uıymy fılıalynyń joǵarǵy basshylarynyń qatarynda kem degende eki Qazaqstan azamaty bolýy kerek. Sheteldik bank fılıalynyń basshysy joǵary bilimi, minsiz iskerlik bedeli, ótelmegen nemese alynbaǵan sottylyǵy joq, tizimin ýákiletti organ belgilegen halyqaralyq qarjy uıymdaryndaǵy eńbek ótili jáne (nemese) qarjylyq aýdıt jónindegi qyzmetter bolýy kerek.
Smolıakovtyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy rezıdent emes banktiń jıyntyq aktıvteri táýekelderdi jabatyn, tólem qabilettiliginiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin jáne klıentterdiń quqyqtaryn qorǵaıtyn 20 mıllıard dollarǵa balamaly mólsherden kem bolmaýy kerek.
Sheteldik qarjy ınstıtýttarynyń fılıaldary prýdensıaldyq normatıvterdiń tolyq tizbesin jáne bankterge qoıylatyn basqa da mindetti talaptardy oryndaýǵa mindetti bolady.
Atap aıtqanda, standarttar nesıelik, operasııalyq jáne naryqtyq táýekelderdi jabý úshin kapıtaldyń jetkilikti deńgeıin ustap turýǵa baǵyttalǵan ( jetkiliktilik koeffısıentteri);
– qysqa merzimdi jáne uzaq merzimdi mindettemelerdi jabý úshin ótimdilikti qoldaý;
– bankterde rezıdentterden tartylǵan qarajattardy el ishindegi aktıvterge ornalastyrýdy yntalandyrý (bankter qarajatynyń bir bóligin ishki aktıvterge ornalastyrý koeffısıentteri);
nesıelik táýekeldiń shoǵyrlanýyn shekteý (bir qaryz alýshyǵa keletin táýekeldiń shekti mólsheri), rezıdent emester aldyndaǵy qysqa merzimdi mindettemelerdiń mólsherin shekteý (bankterdiń rezıdent emester aldyndaǵy qysqa merzimdi mindettemeler boıynsha kapıtaldandyrý koeffısıenti) táýekel (ashyq valıýta pozısııasynyń shegi).
Prýdensıaldyq normatıvterdi esepteý fılıaldyń erekshelikterin eskere otyryp júzege asyrylady.
Sheteldik bankterdiń fılıaldary sıgnal berý faktory retinde óte mańyzdy, óıtkeni fılıaldardyń kelýiniń basty sebebi klıenttiń múmkindikterine qarap beıimdelý.
– Sheteldik bankterdiń fılıaldary qabyldaýshy el ekonomıkasynyń túrli salalaryna sheteldik ınvestısııalardy tartýǵa kómektese alady, – dep túıindedi Smolıakov.
