El aıbynyn asyrǵan Azıada

VII qysqy Azııa oıyndaryn Qazaqstannyń qabyldaıtyny 2006 jyldyń 5 qańtarynda belgili boldy. Sol kezde Kýveıtte qurlyqtyq Olımpıada keńesiniń kezekti sessııasy ótip, aıtýly uıym músheleriniń deni bizdiń eldiń kandıdatýrasyn qoldady. Ekijaqty kelisimge qol qoıylyp, qajetti qujattar qolǵa tıgen sátten uıymdastyrý komıteti daıyndyq jumystaryna qyzý kiristi. Alǵashynda Azıadanyń as­tanasy retinde Almaty qala­sy bekitilse, 2007 jyldyń 29 qa­zanynda keıbir sport túrleri bo­ıynsha saıystar elordada ótetin bolyp belgilendi. Nátıjesinde, qysqa ǵana merzim aralyǵynda Astanada «Alaý» men «Saryarqa» dep atalatyn zaman talabyna saı keremet keshender salynyp, «Qazaqstan» sport saraıy kúrdeli jóndeýden ótti. 2009 jyldyń jazynda 30 200 kó­rer­menge eseptelgen «Astana Are­na» stadıony paıdalanýǵa be­rildi. Almaty qalasy men obly­sy aýmaǵynda «Suńqar» halyq­aralyq shańǵy tramp­lınderi kesheni men «Alataý» shańǵy-bıatlon stadıony boı kóter­di. Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıy men «Medeý» muz aıdyny, «Shymbulaq» taý shańǵysy kýrorty men «Tabaǵan» sporttyq-saýyqtyrý kesheni qaıta jóndelip, tolyqtaı jabdyqtaldy. «Al­ma­ty» halyqaralyq áýejaıy jań­­ǵyrtýdan ótti.

Alqyzyl alaý Azııanyń Olım­pııalyq keńesiniń shtab-páteri ornalasqan Ál-Kýveıt qalasynda tutandy. VI qysqy oıyndaryn qabyldaǵan Qytaıdyń Chanchýn qalasy ar­qy­­ly ol 2011 jyl­­dyń 3 qań­tar­­ynda Alma­ty­ǵa jetkizildi. Ala­taý baýraıynan bas­taý al­ǵan estafeta qala kóshe­lerimen júrip ótken­nen soń tórt aptaǵa jýyq ýaqyt ara­lyǵynda respýblı­kamyz­dyń barlyq óńirin qam­tydy. Qa­zaqstannyń kóptegen azmattary osy tarıhı sáttiń kýási boldy. Túrli salada qyzmet etip, eli­mizdiń damýy men órkendeýine eleý­li eńbek sińirgen myńnan asa adam alqyzyl alaýdy ustap júgi­rý qurmetine bólendi. Osy shara­ǵa oraı aqyn Shómishbaı Sarıev­tiń sózine belgili sazger Erulan Qanapııanov ásem án jazdy. Ony Qazaq­stannyń halyq ár­tis­teri  Áli­bek Dinishev pen Roza Rym­baeva naqyshyna keltirip oryndady.

Jarystyń ózine keler bol­saq, baıraqty básekede 26 mem­le­­ket­tiń ókilderi baq synady. Olar – Aýǵanstan, Bahreın, BAÁ, Gonkong, Iordanııa, Iran, Ja­ponııa, Qatar, Kýveıt, Qazaq­stan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Lıvan, Ma­laızııa, Mońǵolııa, Nepal, Ońtústik Koreıa, О́zbekstan, Pa­les­tına, Sıngapýr, Tájikstan, Taı­land, Taıpeı, Soltústik Ko­reıa, Úndistan jáne Fılıppın. 1134 atlet sporttyń 11 túri bo­ıynsha 69 júlde jıyntyǵyn sa­rapqa saldy. Básekeler ádet­te­gideı bıatlon, konkı, máner­lep syrǵanaý, frıstaıl, taý shań­ǵysy, shaıbaly hokkeı (erler men áıelder), shańǵy, shańǵymen tram­plınnen sekirý jáne short-trek­ten ótti. Sonymen qatar Azıada tarıhynda alǵash ret shańǵymen baǵdarlaý jáne dop­ty hokkeıden básekeler uıym­dastyryldy.

Azııa oıyndarynyń ashylý saltanaty «Astana Arenada» ótti. Baıraqty básekeniń tusaý­yn Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev kesti. Qar barysy dúbirli dodanyń boı­tumary bolyp bekitildi. Azıa­danyń urany – «Maqsaty birdiń – rýhy bir!». Elorda tórinde má­ner­lep syrǵanaý, erler arasynda shaıbaly hokkeı, konkı sporty jáne short-trekten, Al­matyda bıatlon, shańǵy, taý shańǵysy, shańǵymen baǵdarlaý, shańǵymen tramplınnen sekirý, dopty hokkeı jáne áıelder arasynda shaıbaly hokkeıden saıys­tar uıymdastyryldy. Al jabylý saltanaty Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótti.

Jarystyń jalpy komandalyq esebinde Qazaqstan quramasy qarsylas shaq keltirmeı, óz tarıhynda tuńǵysh ret birinshi oryndy ıelendi. Jerlesterimiz 70 júldege qol jetkizdi. Tarqatyp aıtsaq, 32 altyn, 21 kúmis jáne 17 qola medaldy oljaladyq. Jalpy, osy jarysta Qazaqstannyń namysyn 169 sportshy qorǵaǵanyn da aıta ketýge tıispiz. Olar barlyq sport túri boıynsha saıysqa tústi. Ekinshi orynda – Japonııa. Kúnshyǵys eliniń órenderi 13 altyn, 24 kúmis jáne 17 qolany enshiledi. Úshinshi satyǵa Ońtústik Koreıa jaıǵasty. Olar 13 altyn, 12 kúmis jáne 13 qolany qorjynǵa saldy. Tórtinshi orynǵa Qytaı taban tiredi. Aspanasty eliniń ókilderi 11 altyn, 10 kúmis jáne 14 qolany ıemdendi. Sondaı-aq taǵy tórt memlekettiń saıypqyrandaryna jeńis tuǵyryna kóterilý baqyty buıyrdy. Olar – Mońǵolııa (1 kúmis+4 qola), Iran (1 kúmis+2 qola), Qyrǵystan (1 qola) jáne Soltústik Koreıa (1 qola).

Qazaqstannyń ulttyq qu­ra­ma komandasy sapynda óner kórsetken sportshylar arasyn­daǵy naǵyz myq­tylar (kestede – Ǵ.S.) Azııa oıyndarynda jeńis tuǵyrynyń eń bıik saty­syna kóterilip, jergilikti jan­kúıerlerdi qýanysh pen shat­tyqqa bóledi.

Qazaqstandyq sportshylardyń qorjyny kúmis pen qolaǵa da toly boldy. Oljaǵa kenelgen oǵy­lan­darymyzdyń arasynda shań­ǵymen tramplınnen sekirýshi Radık Japarov, frıstaılshy Ji­bek Arapbaeva jáne short-trek­­tiń has sheberleri Abzal Áj­ǵalıev, Aıdar Bekjanov, Artýr Sultanǵalıev, Nurbergen Juma­ǵazıev syndy qazaqtyń ul-qyzdary da aıshyqty ónerlerimen kózge túsip, san myń jankúıerdiń kózaıymyna aınaldy.

Shaıbaly hokkeıden elimiz­diń erler komandasy sapynda qan­dastarymyzdyń ara­synan jalǵyz Talǵat Jaı­laýov oınasa, áıelder saıysyn­da Aıjan Raýshanova men Ǵalııa Nurǵalıevanyń ónerine tán­ti boldyq. Al bendıshiler báse­ke­sinde Qazaqstan quramasynyń jeıdesin kıip, muz aıdynyna shyqqan 18 oıynshynyń teń jar­tysynyń ózimizdiń qarakózder edi. Soǵan qatty qýandyq. Ási­rese, Raýan Isalıev pen Esken­dir Nuǵymanovtyń asqan sheber­ligine súısindik. Olar qarsy­las­tar qaqpasyna tolassyz gol soǵyp, «Medeýge» jınalǵan kórer­menderdiń qoshemetine bólendi.

Alash topyraǵynda ótken Azıa­da birqatar órenimiz úshin iri jeńister men qomaqty tabys­tardyń altyn bastaýy bolǵany anyq. Máselen, elordadaǵy «Sa­ry­arqa» sport kesheninde máner­lep syrǵanaýdan ótken ja­rys­ta 18 jastaǵy Denıs Ten teń­des­­siz dep tanyldy. Bul báse­kede ol Japonııanyń qos myq­ty­sy – Takahıto Mýra men Ta­sý­kı Matıda, Qytaıdyń saıyp­qyran­dary – Sýn Nan men Ý Szıalıan jáne ózbekstandyq óren Mı­sha Geni artqa tastap, bas júl­deni qanjyǵasyna baılady. Ýaqyt oza dara talantymen daralanǵan Denıs Sochı Olım­pıa­dasynyń qola medalin moınyna ilip, álem chempıonatynda eki ret júldeli oryndy ıelendi. Dú­nıe­júzilik Ýnıversıada men «Tórt qurlyqtyń birinshiliginde» Ten altyn tuǵyrdan qol bulǵady.

Azııa oıyndarynda eki márte altyn alqa taǵynǵan 19 jastaǵy Iýlııa Galyshevanyń da ýaqyt ozǵan saıyn sheberligi shyńdala tústi. Frıstaıl sportyn serik etken sulý 2018 jyly Phenchhan Olımpıadasynda qolaǵa qol soz­sa, 2019 jyly AQSh-tyń Park-Sıtı qalasynda álem chempıony atandy. Odan bólek, Iýlııa taǵy eki birdeı dúnıejúzilik dodada júldegerler sanatyna qosyldy.

Túrli dúbirli dodalarǵa úz­diksiz qatysyp júrgenderine qaramastan 23 jastaǵy konkıshi Denıs Kýzın men 24 jastaǵy shańǵyshy Alekseı Poltoranın sol kezge deıin tek qurlyqtyq deńgeıdegi jarystar men álem kýbogynyń kezeńdik saıystarynda ǵana júlde alyp júrgen. Azıadadan keıin qos jerlesimizdiń juldyzy jarqyraı jandy. Denıs 2013 jyly Sochıde álem chempıony atansa, dál sol jyly Alekseı Val-dı-Femmedegi dodada qos qolany enshiledi.  

Short-trekten ótken jarys­ta Azıadanyń qola medalin mo­ıyndaryna ilgen 17 jastaǵy Aıdar Bekjanov, 18 jastaǵy Abzal Ájǵalıev jáne 20 jastaǵy Nurbergen Jumaǵazıev 2014 jyly Sochıde alaýy tutanǵan Olım­pııa oıyndarynda besinshi oryn alyp, barsha qazaqstandyq jan­kúıerlerdi qýantty. Sondaı-aq olardyń árqaısysy álem kýbo­gynyń kezeńdik saıystaryn­da túrli-tústi medaldardyń bira­zyn ıelendi. Joǵaryda esimderi atalǵan qandastarymyz short-trektiń de qazaqtyń oń jambasyna keletin sport túri ekenin taıǵa tańba basqandaı etip dálededi.

19 jasynda Azııa oıyndaryna qatysyp, shańǵyshylardyń 4h5 shaqyrymdyq estafetasynda qolany qorjynǵa salǵan Anastasııa Slonova arada tórt jyl ótkennen soń Dúnıejúzilik Ýnıversıadada 2 altyn men 2 kúmis medaldy oljalady. Dopty hokkeıden Qazaqstan quramasy 2012-2015 jyldar aralyǵynda ótken tórt birdeı álem chempıo­natynda qola júldeger atandy. Sol jarystarda komanda kapı­tany Raýan Isalıev jasyn­daı jarqyrady. Eskendir Nuǵy­manov pen Ilııas Qarekeshov syndy qandastarymyz da dúnıe­jú­zilik dodada úshinshi orynǵa taban tiredi. 2018 jyly Habarov­skide ótken jarysta jer­les­terimiz tórtinshi satyda qalyp qoıǵanymen, 6 kezdesýde qar­sy­lastar qaqpasyn 21 márte dál kózdegen Raýan chem­­pıonat­tyń eń mergen shabýyl­shysyna tıe­sili arnaıy syılyq­ty ıelendi. Mine, osylaı tizbek­teı bersek, Qazaq­standa ótken Azıada kóptegen daryndy jas­tarymyzdyń úlken are­naǵa shyǵýyna dańǵyl jol ashqanyn ań­ǵaramyz.

Mine, sodan beri 10 jyl zýyl­dap óte shyqty. Shyny kerek, asa joǵary deńgeıde uıym­das­ty­rylǵan sol dúbirli dodanyń áserinen áli de aryla almaı júr­gen jaıymyz bar. Eń bastysy, sol kezderi zaman talabyna saı salynyp, eń sońǵy úlgidegi qural­darmen jabdyqtalǵan sporttyq nysandar Azıadadan keıin de esigin aıqara ashyp, el ıgiligi úshin damylsyz jumys istep tur. Sol keshenderde túrli sporttyq ja­rystar men oqý-jattyǵý jıyn­daryn ótkizýge qolaıly jaǵ­daıdyń barlyǵy jasalǵan. Al olaı bolsa, osy nysandarda shyń­dalyp shyqqan órenderimiz el sportynyń erteńin de jarqyn ete­tinine kámil senemiz.