Elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ata-analarǵa bilim berý uıymynan tys aqyly negizde ótkiziletin konkýrstar men olımpıadalardy tańdaýda muqııat bolýdy eskertip otyr. Quzyrly mınıstrlik muǵalimderge arnalǵan aqyly konkýrstar nátıjesinde beriletin marapattar resmı bolyp eseptelmeıtindigin, pedagogterdi attestattaý kezinde eskerilmeıtindigin, jalǵan nagradalardy paıdalaný – pedagog pen bilim berý uıymynyń bedeline nuqsan keltiretindigin qadap aıtty.
Degenmen mektepterde aqyly olımpıadalar ótkizýge qatań tyıym salynǵanyna qaramastan, ońaı oljaǵa dánikken orta óz tabysynan birden aıyrylmaý úshin túrli qıturqulyqtarǵa baratyny baıqalady. Sondyqtan mınıstrlik pedagogterdi, ata-analardy uıymdastyrýshylardyń alaıaqtyq áreketterinen saq bolýǵa shaqyrady. Bilim salasyndaǵy alaıaqtardyń kózdegen maqsaty jalǵyz – zańsyz aqsha jınaý.
Osydan úsh jyldaı buryn Ashat Aımaǵambetov mınıstr bolyp taǵaıyndalmaı turyp-aq, oqýshylarǵa arnalǵan olımpıadalar men konkýrstardyń ortaq kúntizbesin jasaýdy usynǵanyn bilemiz.
«Bul baıqaýlardyń barlyǵy kúntizbede tirkelýi tıis. Aqyly baıqaýlar týraly aqparat ta ashyq bolýy kerek. Ár ata-ana, ár bala baıqaý týraly tolyq aqparatpen qamtylýy tıis», degeni áli de kókeıkestiligin joıǵan joq. Alaıda kúńkilden aspaıtyn qaýym men áleýmettik jelilerdegi muǵalimderdiń pikirin oqysaq, mundaı sharalarǵa qatysýǵa jergilikti bilim bólimderi mindetteıtinin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy.
Olaı bolsa, aqyly bolsa da, jalǵan jetistik bolsa da oqýshylardy kúmándi baıqaýlarǵa qatysýǵa májbúr etetin nendeı jáıt, degen saýalǵa aty-jónin atamaýdy suraǵan bir muǵalim bylaı dep jaýap berdi.
– Sebebi osy ýaqytqa deıin muǵalimderdi attestasııalaýdan ótkizgen kezde onyń oqýshylarynyń jeke tabystary, baıqaýlar men olımpıadalarda jeńip ákelgen júldeleri esepke alynatyn. Endi munyń qajeti joq. Al qalalyq, oblystyq baıqaýlardyń jeńisti oryndary barlyq balaǵa birdeı buıyra bermeıdi. Jetpeıdi. Sondyqtan da aqyly bolsa da, kúmándi bolsa da oqýshylar osyndaı jarystarǵa qatysyp, joqtyń ornyn toltyrýǵa tyrysady. Al kez kelgen jaǵdaıdan paıda tabýdy kózdeıtinder taban astynan túrli baıqaýlardy taýyp, onlaın bolsa da ótkizip, ońaı oljaǵa kenelýdiń joldaryn ıgerip alǵan. Qazirdiń ózinde de jas erekshelikterine, balalardyń qyzyǵýshylyqtaryna baılanysty onlaın ótkiziletin aqyly baıqaýlardyń erejeleri kelip jatady. Qatysý úshin 1 myń teńgeden bastap talap etedi. Odan ári baǵasy joǵarylaı beredi. Tipti, muǵalimder arasynda ótkiziletin aqyly baıqaýlar da kóp. Mınıstrlik onlaın, aqyly baıqaýlardyń esepke alynbaıtyndyǵyn eskertip otyrsa da, álde de mundaı usynystar kelip jatyr. Oǵan qatysyp jatqandar da joq emes. Bul jerde balanyń da, ustazdyń da bilim deńgeıi osydan sharyqtap ketpeıdi, nátıjesinde tek uıymdastyrýshylar ǵana paıda tabady. О́z basym balaǵa eshteńe bermeıtin mundaı baıqaýlarǵa oqýshylarymdy qatystyrmaımyn, – deıdi kókshetaýlyq muǵalim.
Al Aqtóbe oblysy, Shalqar qalasynyń «I.Úrgenishbaev atyndaǵy JOBBM» KMM-niń tarıh jáne qoǵamtaný páni muǵalimi, aýdandyq Analar keńesiniń múshesi Aına Lepesbaeva: «Shyndyǵyna kelsek, aqyly baıqaýdyń oqýshynyń bilim deńgeıin kóterýde esh paıdasy joq. Úlken qalalarda Nur-Sultan, Almaty jáne oblys ortalyqtarynda qalaı tapsyratyndaryn bilmedim. Al aýdan, aýyldarda baıqaýǵa oqýshynyń ornyna keıde muǵalimder jaýap beredi. Sebebi aqyly baıqaýdyń kóbi syrttaı bolady. Sonda qarańyz, tapsyrmany muǵalim oryndap otyr, oqýshy ony bilmeýi de múmkin. Jáne de ol baıqaýdyń nátıjesi oqýshyǵa da qajet emes, sebebi ol sertıfıkattar JOO-ǵa, kolledjge túsý kezinde esh esepke kirmeıdi. Bul konkýrs nátıjesi attestasııadan ótý úshin muǵalimge ǵana kerek. Menińshe, bul baıqaýlar tek bıznes sııaqty. Mysaly, bir baıqaýdyń quny 500 teńge dep alsaq respýblıka boıynsha on myńdaǵan oqýshy qatysady. Sonda esepteńiz, orta eseppen 10 000×500=5 000 000 teńgeni quraıdy. Bul tek qaltany qampıtý boldy. Eń soraqysy konkýrs tapsyrmalary óte sapasyz jáne oqýlyq kóleminde emes, túsiniksiz derekkózderden keledi. Mektep baǵdarlamasy boıynsha berilmeıdi. Qıynnan qıystyryp tapsyrmalardy bere beredi. Ony muǵalimder jabylyp ázer oryndap jatady, ondaı jerde oqýshyǵa qandaı paıda? Jalpy alǵanda baıqaý tegin ári sapaly bolý kerek. Muǵalimge de, oqýshyǵa da. Muǵalimderdiń ýaqyt alatyn aqyly oqýlardy da toqtatqan jón. Muǵalim balany oqytýy qajet, selkildep kýrsqa bara bermeı. Baıqaý, deńgeılik kýrstardyń sanyn azaıtyp, sapasyn arttyrý kerek. Bilim durystalý úshin baǵdarlama men oqýlyq sáıkes bolýy tıis. Jáne ol ómirsheń bolǵany durys. Oqýlyqty jylda tenderge salyp bızneske aınaldyrǵandy toqtatpasa bolmaıdy. Baǵdarlama men oqýlyq turaqty bolsa bilim de bolady», deıdi.
Osy máselege ún qatýdy ótingen kezimizde Shyǵys Qazaqstan oblysy bilim basqarmasy О́skemen qalasy boıynsha bilim bóliminiń «Shákárim atyndaǵy №1 orta mektebi» KMM dırektorynyń oqý isi jónindegi orynbasary Janat Qoshpanova: «Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aımaǵanbetov mektepterde aqyly olımpıadalar ótkizýge qatań tyıym salynatyny týraly aıtqan bolatyn. Men mınıstrdiń osy sheshimin qoldaımyn. Men ǵana emes, jalpy muǵalimder ujymy jáne ata-analar da quptaıdy. Sebebi aqyly olımpıadalar, konkýrstar kóbeıip ketti. Barlyq oqýshylar bilimderin tekserip qatysqysy keledi. Al talaı otbasynyń materıaldyq jaǵdaıy muny kótere bermeıdi. Osyndaı olımpıadalar tegin ótkizilip, oqýshylarǵa oqýǵa, bilimderin jetildirýge qulshyndyratyndaı túrlendirip, bir júıege salynsa oqýshy úshin, muǵalim úshin de quba-qup bolar edi. Aqyly konkýrstardyń ádildigi de bola qoımasy anyq. Keıde ol baıqaýlar jaramsyz da bolyp jatady. Ol olımpıadany bala ózi oryndap otyr ma, otbasy múshelerimen bolmasa basqa adamdardyń kómegimen oryndap shyqty ma, belgisiz. Aqysyz ótetin olımpıadaǵa oqýshy ynta-jigerimen qatysa otyryp, qyzyǵýshylyqpen alǵa umtylady. Oqýshynyń oılary shyńdala túsedi. Pedagogter de sapasyz túrli alǵys hattar men madaqtamalar ala bermeıtin bolady. Bilim salasynda muǵalimniń jáne oqýshynyń jetistikteri júıege kelip, aldaǵy ýaqytta barlyq pánderdi qamtı otyryp, muǵalimder men oqýshylar qatysatyn aqysyz olımpıadalar men baıqaýlardy kóbeıtedi degen oıdamyn», degen pikirin alǵa tartty.
Ǵalamtordyń ǵalamatymen qashyqtan ótkiziletin onlaın baıqaýlardyń dáýreni júrgenin óńirlerdegi tilshiler de másele turǵysynan kóterdi. О́z kezeginde bul Bilim jáne ǵylym mınıstrligine oń sheshim qabyldaýǵa túrtki bolǵany qýantady.
О́ıtkeni kómekeıi kóringen kúmándi baıqaýlarǵa qatysý da, jeńe salý da tym ońaı, tym arzandap ketkenin moıyndaý kerek. Aqysyn kórsetilgen tólem kartasyna aýdaryp, baıqaý shartynda kórsetilgen taqyrypty tańdaý arqyly óz týyndysyn elektrondy poshtaǵa joldasa bolǵany. Odan ári mejeli ýaqyt jetkende oqýshy men jetekshisine arnaıy Alǵys hat joldanady. Qysqasy, aqshasyn tólegen oqýshynyń eshbiri eleýsiz qalmaıdy. «Jeńimpaz» ekendigin dáleldeıtin bir japyraq qaǵazyn alady. Degenmen, baıqaý, bilim saıysy, tipti jarystyń qandaı túri bolsa da, kil myqtylar kúsh synasatyn orta emes pe edi?!
Osy máselege qatysty Shymkent qalasy «Y.Altynsarın atyndaǵy №65 mektep-gımnazııa» KMM qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Gúlfara Begjanovadan pikir suraǵanymyzda: «Respýblıkamyzdyń bas ustazynyń aıtqan pikiri, negizinen, oryndy. Biraq qalyń ustazdar qaýymynyń ólsheýsiz eńbegi elenbeı jatqanyna olar kináli emes qoı?! Ásirese, attestattaý kezinde jetistigińiz (oqýshyńyzdyń, ózińizdiń), BAQ-ta jarııalanǵan materıaldaryńyz degen sekildi talaptar qoıylyp, jınaqtalǵan portfolıosy qaıtarylyp jatatynyna da kýá bolyp júrmiz. Mine, osyndaı qısapsyz kedergilerdi jeńý úshin oqýshyny da, ózi de aqyly baıqaýlarǵa qatysýǵa májbúr muǵalimdi qalaı kinálarsyz?! «Solaı etýge qaqymyz bar ma?», dep oılanyp ta jatqan jan joq. Osyndaı kedergiler muǵalimniń júıkesin juqartyp-aq jibereri daýsyz jáne jasyryn da emes. Respýblıka boıynsha barsha muǵalimniń BAQ-ta jarııalanym jasaı berýi de kóńilge qona qoımaıtyn jaıt ekenin moıyndaý kerek qoı. Aınalyp kelgende, barlyq nárse qarjyǵa kelip tireledi. Joǵaryda aıtylǵan kedergilerden ótýdiń jolyn muǵalim osylaı sheshýge májbúr. Jergilikti kásipodaqtyń da madaqtaýlary esepke alynbaıtynyn estigendegi muǵalimniń kóńil kúıin ózińiz-aq baǵamdaı berińiz.
Aýdandyq, qalalyq, aımaqtyq, respýblıkalyq dárejedegi saıystar, olımpıadalar, shyǵarmashylyq saıystarǵa, baıqaýlarǵa kúlli oqýshylardyń qatysýy da birdeı deńgeıde emes. Árbir ustaz eńbegi der kezinde ádil, shynaıy baǵalanyp jatsa, ustaz mundaı qıturqylyqqa eshqashan barmaǵan bolar ma edi?! Árbir saıysta oqýshysy jeńiske jetken kezde, oqýshy eńbegi marapattalady da, ustaz eńbegi elenbeı qalyp jatady. Attestattaý kezindegi talaptar oryndy qoıylsa, bálkim, mundaı aqyly baıqaýlarǵa qatysýdy doǵarar ma edi. Men óz oıymdy tushymdy jetkize aldym ba, bilmeımin, biraq bul pikirlerge qosylatyn ustazdar kóp dep oılaımyn. Zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin bir marapat almaı, quttyqtaý sóz estimeı-aq, sol zeınetkerligine shyǵyp jatqan ustazdardy da kórip júrmiz. Saıyp kelgende, ustaz eńbegin marapattaýdyń ózgeshe jolyn qarastyrý kerek sekildi», deıdi.
Joǵarydaǵydaı tájirıbeli, óz isiniń búge-shigesine deıin biletin ustazdardyń ustanymyna bizdiń qosyp-alarymyz joq.
Aqyly baıqaýlardyń artynda, árıne aqsha tur...
ALMATY
