Aýanyń kúrt jylynýy oblystyń tótenshe jaǵdaılarǵa qarsy qyzmetin dúr silkindirip, tasqynǵa qarsy turý amaldaryn shuǵyl qarastyrýǵa májbúr etti. Oblysta úlken ózenimiz Esilden basqa jaz aılarynda mop-momaqan bolyp jatatyn, tipti keıde qurǵap ta ketetin, al kóktemde qar sýynan kúsh alyp, qatty tasyp sharýaǵa zııan keltiretin Shaǵalaly, Sileti, Qamysaqty, Aqan-Burlyq, Jembaraq sııaqty ózender men kól sııaqty kóptegen sý qoımalary bar.
Tótenshe jaǵdaılar departamenti apatty joıý bóliminiń bastyǵy, podpolkovnık Sáken Aǵzamovtyń aıtýyna qaraǵanda, bıylǵy meteorologııalyq boljam men ylǵal qorynyń sarabyna qaraǵanda tasqynnyń qaýpi zor. Keıbir jerlerdegi ylǵal qory normadan 42% artyq, al qardyń qalyńdyǵy ázirge qalypty. Biraq aldaǵy ýaqytta áli de qar túsetini belgili. Topyraqtyń qatýy 60-tan 150 sm-ge deıin. Áli bolatyn sýyq bul sandy da ósiretini sózsiz.
Soltústikte qar ádette naýryzdyń ekinshi jartysynan bastap erı bastaıdy. Osy kezde kún kúrt jylynbasyn deńiz. Al eger kúrt jylynsa, qar sýyna tolǵan Aqan-Burlyq, Iman-Burlyq, Babyq-Burlyq sııaqty ózensheler birden tasyp, sýy jaıylyp ketedi. Bul kóptegen kól sýlarynyń jaıylýyna ákeledi. Mundaı jaǵdaıda joldar buzylyp, turǵyndardyń qarym-qatynasy qıyndaıdy.
Osyny eskergen TJD 2021-2023 jyldardaǵy tasqynǵa qarsy keshendi sharalar Jol kartasyn jasaǵan. Onda qarastyrylǵan 10 sharany iske asyrýǵa 23,6 mlrd teńge qarajat bólingen. Sonyń ishinde 3 shara oblystyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar jol ýchaskelerin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Keı jyldary qatty tasqyn bolǵanda jol ýchaskelerin de sý shaıyp ketken kezder bolǵan. Taǵy bir mańyzdy jumys qorǵanys dambasyn jóndeýge baǵyttalǵan. Sonymen birge 5 shara kópirlerdi jóndeý men jańalaýǵa, sý ótkizetin qubyrlardy tazalaýǵa, aǵyn joldaryn arshýǵa arnalady. Burynǵy jyldary osy sý aǵatyn qubyrlardyń bitelip qalǵany sharýaǵa kóp zalalyn tıgizgen. Aǵyn sý arna taba almaı, joldardy buzyp ketip jatatyn. Keshendi josparda osy másele eskerilip, segiz shaqyrymdaı qubyr tartylyp, 15 sý ótkizetin qurylǵy jasaý qarastyrylǵan. Sonymen birge aryqtar tartylyp, Beskól aýylynyń túbindegi Qarabek kóliniń jáne M.Jumabaev aýdanynyń ortalyǵy Býlaev qalasynyń túbindegi kólderdiń sýyn azaıtý josparlanǵan.
Kóbine sý kóp jaıylatyn ýchaskelerge topyraqtan uzyndyǵy 119 shaqyrymdaı úıindi jáne jalpy uzyndyǵy 7,5 shaqyrym dambalar turǵyzylmaq. Osy jumystardyń birazy burnaǵy jyldary da jasalǵan. Sonyń arqasynda 160-taı eldi meken sý basý qaýpinen qutqarylǵan. Endi sol jumystar bıyl da qolǵa alynbaqshy.
Tótenshe jaǵdaıǵa qarsy keshendi jospardy iske asyratyn adam kúshine keletin bolsaq, ol quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń 484 adamynan turady. Sonyń ishinde TJD-dan – 264, Ulttyq ulannan – 60, Polısııa departamentinen – 160 adam. Tartylatyn tehnıka sany – 155, odan basqa 8 sýda júzý quraly jáne 83 motopompa qatystyrylady.
Jaǵdaı shekten shyǵyp, kúrdelenip ketse, jergilikti atqarýshy organdar 1900 adam men 1473 tehnıka tartýǵa daıyn. 190 tonna janar-jaǵar maı, 27,8 myń topyraq, qum úıindileri jasalǵanda qajetti qaptar daıyndalǵan. Bul kúshtiń kólemi áli de qaıta qaralyp, tolyqtyryla túsýi múmkin. Al tasqynnyń aldyn alý sharalary retinde eldi mekenderden 472 myń tekshe metr qar shyǵaryldy. Bul jumys únemi jalǵasa beredi.
Barlyq keshendi jospardy oblys ákimi bekitken. Al osy aıdyń aıaǵynda óńir basshysynyń tóraǵalyǵymen tasqynnyń aldyn alý jumystarynyń barysy ákimdiktiń otyrysynda qaralmaq. Árıne Qyzyljar óńiri jańa tasqyndy qarsy alýǵa saqadaı saı dep aıtý qıyn. Tabıǵattyń neshe túrli tosyn qubylysy da bolyp ketýi múmkin. Biraq «saqtansań – saqtaıdy» degen emes pe, barlyq belgilengen sharanyń iske asqany jón.
Soltústik Qazaqstan oblysy
