«Bul án burynǵy ánnen ózgerek» degendeı, bul jolǵy áńgime aýany múlde basqasha boldy. Elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jáne Úkimet jumysynyń negizgi nátıjeleri týraly baıandaǵan Premer-Mınıstr Serik Ahmetov bıylǵy jyly Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda aıtylǵan negizgi mindetterdi iske asyrýǵa basymdyq berilip, ekonomıkanyń turaqty ósimin qamtamasyz etý men jańa jumys oryndaryn ashýǵa aıryqsha kóńil bólinip otyrǵanyn aıtty.
Daǵdarysqa qarsy der kezinde qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda oń úrdis saqtalyp otyr, dedi Premer-Mınıstr. Osydan keıin Úkimet basshysy aǵymdaǵy jyly Elbasy júktegen mindetterdi júzege asyrý aıasynda bes baǵytqa basymdyq berilip otyrǵanyn aıtty, olarǵa jeke-jeke toqtaldy. Sol áńgimeni oqyrman jadynda taǵy bir jańǵyrtyp ótsek, Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda birinshi jartyjyldyqta 34 joba iske qosylyp, ınvestısııa kólemi 72 mlrd. teńgeni quraǵan, 2300 shamasynda turaqty jumys oryndary qurylǵan. Úkimet «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa aıryqsha mańyz bere otyryp, shaǵyn qalalardy damytýǵa kiristi. Osy maqsatty kózdeıtin baǵdarlamaǵa jalpy sany 1 mln. turǵyndy qamtıtyn 41 qala engizildi. Sondaı-aq, aýyldardy qaıta damytý kartasy maquldandy. «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jyly 303 sýmen qamtý jáne sý taratý jobasy iske asyrylatyn bolady. Memlekettik basqarý, óńirlik yqpaldastyq, ishki ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jetildirý baǵytynda da aıtarlyqtaı jumystar atqarylýda. Osyndaı qolǵa alynǵan sharalardyń nátıjesinde elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý úderisi jaqsara túsken. Úkimet basshysy jyl qorytyndysy boıynsha eldiń ishki jalpy ónimi 6 paıyzǵa ósedi dep kútilip otyrylǵanyn jetkizdi.
Jıyndy qorytyndylaǵan Elbasy: «Barlyq aımaqtar da, mınıstrlikter de, jalpy Úkimet te birshama tyndyrymdy eńbek etip jatyr», dep memlekettik organdar jumysyna baǵasyn bere kele, birqatar kemshilikter men áleýmettik-ekonomıkalyq úderisterdi basqarýdaǵy olqylyqtarǵa nazar aýdardy. Daǵdarys jaǵdaıynda resýrstardy únemdeýge kóńil bólý, demek, keıbir nysandardy, keıbir keıinge qaldyrýǵa bolatyn baǵdarlamalardy qarjylandyrýdy toqtata turý qajettigin, sol sııaqty, memlekettik satyp alý júıesi boıynsha bıýdjettik saıasatty ońtaılandyrý jaǵyn oılastyrýdyń jón ekenin aıtty.
Prezıdent bıýdjettiń sapasyz oryndalyp jáne tolyqtaı ıgerilmeýi qalypty jaıǵa aınalyp otyrǵanyna qynjylys bildirdi. Aıtsa aıtqandaı, aldyn-ala boljamdarǵa qaraǵanda, ıgerilmegen qarajat kólemi 150 mlrd. teńgege jetipti. Nursultan Ábishuly keıbireýlerdiń jobalyq-smetalyq qujattardy daıyndaý isin kúmándi bızneske aınaldyryp alǵanyn, qurylysty júrgizetin merdigerdi tabý isindegi jymqyrý joldaryn da bilip otyrǵanyn aıtty. «Qýaty da, kólemi de birdeı eki nysannyń baǵasy eki túrli bolatynyna nege shúbá keltirmeısińder?» – dedi Prezıdent. Naqty mysaldar keltirdi. Máselen, Atyraý oblysyndaǵy birdeı emhana qurylysyna jumsalǵan shyǵyn qunynyń aıyrmashylyǵy 400 mıllıon teńgeden asqan. Elimiz boıynsha mundaı faktiler az emes eken. Bul jaıynda keıin redaksııalarǵa qardaı jaýǵan hattarda da aıtyldy. Olardyń birazyn «Egemen Qazaqstan» «Prezıdent tapsyrmasy qalaı oryndalýda?» degen aıdarmen jarııalady.
Osy arada Prezıdenttiń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtqan syny nysanaǵa dóp tıgenin, tıisti oryndarǵa bergen tapsyrmalary el kóleminde silkinis týǵyzǵanyn aıtýymyz kerek. Keıbireýlerdiń shymbaıyna batqan syn qarjy polısııasy syndy baqylaýshy organdardy shıryqtyrdy. Osylaı talaı bylyq-shylyqtyń, sylbyrlyqtyń, janyashymastyqtyń, memleket qarjysyn ońdy-soldy shashýdyń beti ashyldy. Keı jerlerde avtomobıl joldary paıdalanýǵa berilgennen keıin bir jyldan soń qaıta jóndeledi, nysandar men jer ýchaskelerin satyp alýda tıisti dárejede baqylaý jasalmaıdy, keı oblystarda kásipkerlerge grant nemese nesıe múlde berilmegen, negizsiz tekserýler de tyıylar emes. Ol ol ma, óndiris qýatyn utymdy ornalastyrý talaptary saqtalmaı otyr. Mysaly, Astanada elektrovozdar shyǵaratyn zaýyttyń jáne Pavlodarda júk vagondary men jartylaı vagondar shyǵaratyn zaýyttyń ashylǵanyna qaramastan, Qaraǵandyda taǵy bir balama kásiporyn salý josparlanýda. Bul jaı da Elbasy nazarynan tys qalǵan joq.
Memleket basshysy 2016 jylǵa qaraı et eksportyn 60 myń tonnaǵa deıin jetkizý mindetin qoıǵanyn eske saldy. Osy baǵdarlamany júzege asyrýǵa 120 mıllıard teńge bólingen. Sonyń ózinde Qazaqstan syrtqa et shyǵara almaı otyr. Shujyq ónimderi, sút, qant jáne maı eksporttaýda da osyndaı oralymsyzdyq oryn alýda.
Qaı salany alsaq ta, tyndyrylǵan isterge kóleńkesin túsirip turǵan kemshilikter az emes. Mysaly, memleket bilim salasyna bólinetin qarjy kólemin sońǵy úsh jylda 1,7 eseden astam ulǵaıtqan. Biraq jarty mıllıonǵa jýyq sábı áli balabaqsha kezeginde tur. Al kásiptik-tehnıkalyq oqytý salasynda ekonomıka talap etip otyrǵan barlyq mamandardyń tek úshten biri ǵana daıarlanady, oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nashar, jataqhanalar jetispeıdi.
Densaýlyq saqtaý salasyna da qarjy az bólinip otyrǵan joq. 2012 jyly onyń jalpy kólemi 8 mıllıard dollardy quraǵan. Bul degenińiz ishki jalpy ónimniń 4 paıyzy. Osyǵan qaramastan, qyzmet kórsetý sapasy áli de tómen kúıinde qalýda.
Prezıdenttiń osy sııaqty aıtqan syndary men bergen qadaý-qadaý tapsyrmalary qoǵamda túsinistikpen qabyldanǵanyna el kýá. Halyq Elbasyna ún qosyp, jer-jerlerde oryn alyp otyrǵan kemshilikterdi ortaǵa saldy, olqylyqtardy joıýǵa qatysty oı-pikirlerin bildirdi. Saıyp kelgende, munyń bári qazaqstandyqtardyń Tuńǵysh Prezıdentke sheksiz senetinin, ol kisiniń bastamalaryn bir kisideı qoldaıtynyn, qajet bolǵan jaǵdaıda onyń tóńiregine burynǵydan da tyǵyz toptasa túsetinin kórsetti.
Bizdiń elimiz táýelsizdik jyldary adam tanymastaı ózgerdi, ózindik bet-beınesi, ózindik erekshelikteri men ózindik ustanymy bar tabysty memleketke aınaldy. 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha IJО́-niń kólemi jaǵynan biz álemniń 50 iri ekonomıkasynyń qataryna qosyldyq. Sońǵy 15 jyl ishinde qazaqstandyqtardyń tabysy 16 ese ósti. Tabysy kúnkóris deńgeıinen tómen azamattardyń sany 7 ese azaıdy, jumyssyzdar sany eki ese qysqardy. Sońǵy bes jylda ana ólimi shamamen 3 ese azaıdy, bala týý kórsetkishi bir jarym ese ósti. 1999 jyldan bastap Qazaqstannyń IJО́-niń jyl saıynǵy ósýi 7,6 paıyzdy qurap, aldyńǵy qatarly elderdi basyp ozdy. Qazaqstan áýel bastan jan basyna shaqqanda tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kólemi jaǵynan TMD-da kóshbasshy boldy. Biz syrtqy saýdanyń – 12 ese ósýine, al ónerkásip ónimin óndirý kóleminiń 20 ese ósýine qol jetkizdik. Osy jyldar ishinde munaı óndirý – 3 ese, tabıǵı gaz óndirý 5 ese ulǵaıdy. Údemeli ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy aıasynda 2010 jyldan bastap, jalpy quny 1 797 mlrd. teńge bolatyn 397 ınvestısııalyq joba iske asyryldy, 44 myńnan astam jumys orny ashyldy. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy iske asyrylǵan eki jyl ishinde jalpy kólemi 101,2 mlrd. teńge somasyndaǵy nesıe bólinetin 225 joba maquldandy. Osylaı elimizdiń qalyptasý kezeńi tabysty aıaqtaldy. Olaı bolsa, Elbasynyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtqan syndarynyń astarynda ne syr bar? Menińshe, bul endigi jerde egemendik jyldary qol jetkizgenniń barlyǵyn saqtaı otyryp, 2050 jylǵa qaraı kúnkóris saıasatymen emes, josparlaý saıasatymen, uzaqmerzimdi damýmen jáne ekonomıkalyq ósýmen aınalysatyn myqty memleketke aınalýymyz kerek degen arman-murattan shyǵyp otyrǵan sóz.
Qazirgi ýaqytta adamzat jańa jahandyq syn-tegeýrindermen betpe-bet kelýde. Eger biz óz damýymyzda jańa tabystarǵa odan ári qol jetkizýdi josparlaıtyn bolsaq, olardy mindetti túrde eskerýge tıispiz. Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda olardyń bárin jeke-jeke taldap bergen bolatyn. Birinshi syn-qater – tarıhı ýaqyttyń jedeldeýi. Búkilálemdik tarıhı úderistiń jedeldeýi qaı kezde de memleketter aldynda jańa shekteýsiz múmkindikter ashady, al olardy tolyǵymen paıdalanbaý sońy utylysqa ákelip soqtyrady. Elimizde osy ýaqytqa deıin jalpy jańǵyrtý úderisine kirikpegen áleýmettik toptar bar. О́ıtkeni, qoǵamda adamdardyń moraldyq jaı-kúıi men qoǵamdyq ańsar-úmitine áser etetin birqatar teńgerimsizdik áli de oryn alýda. Qolynda bıligi barlardyń bári birdeı osy teńgerimsizdikti joıyp, qoǵamnyń barlyq jikterine qoǵamdyq jańǵyrtý prosesine kirigý múmkindigin berý qajettigin tereń sezinip otyrǵan joq.
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynan týyndaǵan oı ushqyndaryn túıinder bolsaq, Prezıdent onda jańa shyndyq týdyrǵan synaqtar men qaýip-qaterlerdi laıyqty qabyldaýǵa árdaıym daıyn bolýymyz qajettigin taǵy bir eskertti, álemniń eń damyǵan otyz eliniń qatarynda bolý úshin ultymyzdyń jahandyq ekonomıkalyq taıtalasqa túsetinin eske saldy. Qazaqstannyń tańdaǵan joly jeńil emes.Osyny árkim túsinýi kerek. Mine, sondyqtan da bir sátke de bosańsýǵa bolmaıdy.
Jarasbaı SÚLEIMENOV,
«Egemen Qazaqstan».
