Eńseli bıik symbatymen kóktegi ushqan aqqýdyń áppaq qanatyndaı ásem sazǵa bóleıtin óner ordasyna qaı qyrynan kóz salsańyz da mereıińiz tasyp, súısinisten áste talmaı áserlenerińiz haq. О́mirde ózgelerden kórgen-túıgen dúnıemiz az emes. Mılandaǵy aıtýly La Skala, Máskeýdegi Úlken teatr, Nıý-Iorktegi Metropolıten opera, Londondaǵy Kovent-Garden, Venesııadaǵy La Fenıche, Parıjdegi Garne opera sııaqty dańqty teatrlardyń jetistigi qol jetpes arman bolyp kelgen keshegi kemıek kez ben búgingi ajary kúnnen kúnge aıqyndalǵan astanamyzdyń asqaq teatry boı kótergen ýaqytqa deıingi aralyqty oısha súzsek, halqymyzdyń tutas bir kemeldený, kesektený dáýirine kýá bola túsemiz. О́sý-órkendeý el rýhanııatymen tyǵyz baılanyssyz, jeke-dara ónbesin de, kúshtep tartýǵa kónbesin de baǵamdaımyz. Almaǵaıyp shaqta astanany aýystyryp, moıynǵa úlken mindet artyp alýdyń salmaǵy óz aldyna da jáne sol jas ordany jadaǵaı ýádesiz jalpaq jurtqa moıyndatý degen mańyzdy maqsatqa jetýdiń ózindik jón-josyǵy taǵy bar. Bas qala dál búgin sol ańsarly shoqysyna namysty baıraǵyn baılap otyr. Buryn tek kóktegi juldyzdaı tym alystan qol bulǵaǵan asqaq muratyna jetip otyr. Ásem de áıgili teatrymen. Álemniń eń myqty solısteri óner kórsetýdi armandaǵan sahnasymen. Jasyndaı oınap, jas ta bolsa jarystarda jarqyrap tanylǵan ónerpazdarymen.
Eńseli bıik symbatymen kóktegi ushqan aqqýdyń áppaq qanatyndaı ásem sazǵa bóleıtin óner ordasyna qaı qyrynan kóz salsańyz da mereıińiz tasyp, súısinisten áste talmaı áserlenerińiz haq. О́mirde ózgelerden kórgen-túıgen dúnıemiz az emes. Mılandaǵy aıtýly La Skala, Máskeýdegi Úlken teatr, Nıý-Iorktegi Metropolıten opera, Londondaǵy Kovent-Garden, Venesııadaǵy La Fenıche, Parıjdegi Garne opera sııaqty dańqty teatrlardyń jetistigi qol jetpes arman bolyp kelgen keshegi kemıek kez ben búgingi ajary kúnnen kúnge aıqyndalǵan astanamyzdyń asqaq teatry boı kótergen ýaqytqa deıingi aralyqty oısha súzsek, halqymyzdyń tutas bir kemeldený, kesektený dáýirine kýá bola túsemiz. О́sý-órkendeý el rýhanııatymen tyǵyz baılanyssyz, jeke-dara ónbesin de, kúshtep tartýǵa kónbesin de baǵamdaımyz. Almaǵaıyp shaqta astanany aýystyryp, moıynǵa úlken mindet artyp alýdyń salmaǵy óz aldyna da jáne sol jas ordany jadaǵaı ýádesiz jalpaq jurtqa moıyndatý degen mańyzdy maqsatqa jetýdiń ózindik jón-josyǵy taǵy bar. Bas qala dál búgin sol ańsarly shoqysyna namysty baıraǵyn baılap otyr. Buryn tek kóktegi juldyzdaı tym alystan qol bulǵaǵan asqaq muratyna jetip otyr. Ásem de áıgili teatrymen. Álemniń eń myqty solısteri óner kórsetýdi armandaǵan sahnasymen. Jasyndaı oınap, jas ta bolsa jarystarda jarqyrap tanylǵan ónerpazdarymen.
«Astana Opera» teatrynyń máýeli jemisi ońaı jetken olja emes. Ishki tehnıkalyq múmkindigi men bezendirilý bederi deısiz be, salıqaly sahnasy men tańdaýly solısteri deısiz be, qaı-qaısysyn alyp qaraıtyn bolsańyz da sheberlik pen sheksiz talǵamnyń lebi keńinen esip tur. Áp, dep ashylǵan kúnnen bastap-aq tyrnaqaldy qoıylymdarynyń joǵary sapasymen, shynaıylyǵymen, qaıtalanbas qyrymen álemdik mádenı qoǵamdastyqtyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týǵyzýy beker emes. Ásirese, teatrdyń álemdik tusaýkeseri jarqyn betterge toly. Sonyń ishinde sheteldik toǵyz iri teatrmen keleshekte birigip jumys jasaý úshin ózara kelisimge qol qoıǵanymyz óte mańyzdy shara bolyp esepteledi. Dj. Verdıdiń «Attıla» operasymen ashylǵan álemdik tusaýkeser aýyz toltyryp aıtarlyqtaı úlken tabysymyz sanalady. Alǵashqy tanystyrylymdardy Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kelip tamashalaýy Qazaqstan úshin bul sharanyń tarıhı sıpatyn barynsha uǵynyqty ete túsedi.
Shyǵarmany kóptegen teatrdan kórgen zertteýshilerdiń aýzynan: «Sizderdiń teatrlaryńyzda qoıylǵan «Attıla» operasy solardyń ishindegi eń keremeti» degen baǵany estý biz úshin asqan mártebe edi. Osy pikirdi aıtýshylardyń biri – ıtalıandyq, Vatıkannyń Qazaqstandaǵy elshisi. Ol áńgime barysynda: «Mundaǵy spektakldi basqa teatrlarda qoıylǵan «Attılamen» salystyryp kórdim, maǵan jańa sahnada jadyńnan shyqpastaı áserge bólegen osy nusqa kóbirek unady», dedi. Munyń bári bizge aldyn ala kórsetilgen qurmet retinde qabyldandy. Sondyqtan eńsergen endigimizde toqtap turyp qalmaýymyz kerek. Alda áli kóp jumystar kútip tur. Shyǵarmashylyq jumys udaıy óz-ózińdi qamshylap otyrýdy talap etedi. Munsyz álgi aıtylǵan jaqsy pikirler qur bos sóz bolyp qalady.
Italıandyq qoıýshy-rejısser, ssenograf, kostıým jónindegi sýretshi Per Lýıdjı Pıssı, Sankt-Peterbýrgtiń Marııa teatrynan ǵun patshasy Attıla rólindegi Eldar Ábdirazaqov, Odabella beınesindegi Reseıdiń eńbek sińirgen ártisi, soprano Anna Markarova, mýzykalyq jetekshi jáne dırıjer Valerıı Gergıev, ıtalıandyq dırıjer Marko Boemı, Esıony somdaǵan barıton Klaýdıo Sgýra (Italııa), Foresto partııasyn oryndaǵan Lýchano Ganchı, jaryq boıynsha sýretshi Vınchenso Raponı, horeograf Roberto Marııa Pızýttı (Italııa) sekildi shyǵarmashylyq shyńnyń shyn ıelerin bir ıdeıaǵa jumyldyrǵan dál mundaı shuǵylaly sát buryn-sońdy qazaq dalasyn osynsha keń qurmet pen aıshýaq nurǵa bólep kórmepti. Sonymen qatar, bıyl «Astana Opera» teatrynyń sahnasynda Hose Karreras syndy álemdik mýzyka órkenıetindegi sırek tulǵanyń óner kórsetýi ǵajaıyp oqıǵa edi.
Álemdik klassıkanyń injý-marjandaryn meńgerý máselesi óz aldyna bólek te, al otandyq tól shyǵarmalardy úlken sahnaǵa turaqtandyrý odan da kóp ter tógýdi talap etetin sabaq. «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynyń baǵa jetpes qundylyq – «Birjan-Sara» operasymen ashylýy soǵan dálel. Mýzyka óneriniń kórnekti qaıratkeri Muqan Tólebaevtyń bıylǵy 100 jyldyq mereıtoıyna bul tańdaý óte laıyqty tartý boldy dep esepteımiz. 1946 jyly sahnalanǵan operanyń alǵashqy oryndaýshylary Ánýar Úmbetbaev pen ult maqtanyshy Kúlásh Baıseıitova bolǵandyǵy tyń bastaýlardyń tuma kózi qashanda tereńnen bulqynyp shyǵatynyn kórsetse kerek. Arada jyljyp qanshama jyldar ótkenine qaramastan qalyń qazaqtyń sol qazynaǵa degen júregindegi sezim sáýlesine eshqashan selkeý túsken emes. Halqymyzdyń ǵumyrlyq bútin folklory ispetti qundylyǵyna búgingi urpaǵy jańasha únmen, baıandy baıyppen oralyp, rýhanı jádigerdi ulttyq rýhtyń almas qylyshyna aınaldyra bilgen jaıy bar. О́tken ǵasyrdaǵy jazıraly baıtaq jol basty partııalardy oryndaǵan Nurjamal Úsenbaeva men Ahmet Aǵadı sııaqty sańlaqtar únimen jańǵyra jalǵasyp, zamanaýı qalypta qaıta túledi. 2014 jyly E.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek» operasyn usynýdy josparlap otyrmyz. Muny álemge áıgili rejısser Franko Dragone qoıady. Ekijaqty kelisimderge Neapolǵa, ıtalıandyq «San-Karlo» teatryna barǵan saparymyzda qol jetkizdik. Meni onda «San-Karlo» basshylyǵy men maestro Franko Dragoneniń ózi «Aıda» operasynyń tusaýkeserine qatysýǵa shaqyrǵan bolatyn. Búginniń ózinde oǵan daıyndyq jumystary bastalyp ketti deýge tolyq negiz bar. Osy saparda aldaǵy jyly tusaýy kesiletin V.Mosarttyń «Sıqyrly syrnaı» operasyn qoıý máselesi de talqylandy. «San-Karlo» teatrymen birigip horeograf Borıs Eıfmanmen «Rekvıem» (mýzykasy V. Mosarttiki) balettik spektaklin qoıý jóninde kelisim jasaldy. Bul spektakldiń premerasy 2014 jyldyń kókteminde «San-Karlo» teatrynyń sahnasynda, al kúzde «Astana Opera» teatrynda ótpek. Munymen qatar, 2015 jyly «Astana Opera» teatry «San-Karlo» teatrymen birge Djakomo Pýchchınıdiń «Týrandot» operasyn qoıýǵa ýaǵdalasty. Dál sol jyly «Astana Opera» (Qazaqstan) jáne «San-Karlo» (Neapol, Italııa) teatrlary bir-birine gastroldik saparmen baratyn bolyp sheshildi.
Kúni keshe ǵana taǵy bir tyń qoıylym – S.Prokofevtiń «Romeo men Djýletta» baletiniń premerasy ótti. Bul baletti áıgili horeograf, Bordo Ulttyq operalyq teatry baletiniń kórkemdik jetekshisi Sharl Jıýdtiń qoıýy biz úshin aıtarlyqtaı jańalyq bolyp esepteledi. Verona qalasynda ótken halyqaralyq konkýrsta jeńiske jetken Súndet Baıǵojın men Medet Shotabaev 2014 jyly naýryz aıynda Arena di Verona-da «Bogema» operasynyń basty partııalaryn oryndamaq. Balalarǵa arnalǵan án, bı stýdııasyn ashsaq pa degen de maqsatymyz bar. Jas kórermenderdiń nazaryna, aldaǵy qańtarda oqýshylardyń qysqy demalysyn paıdalanyp S.Prokofevtiń «Petıa jáne qasqyr» ertegisin qazaqsha jáne oryssha usynbaq nıettemiz. Jalpy alǵanda, 2014 jyly teatrdyń aldynda segiz premera, baletten – P.I.Chaıkovskııdiń «Aqqý kóli», A.Adannyń «Jızel», A.Hachatýrıannyń «Spartak», Ǵ.Jubanovanyń «Qaragóz», al operadan – E.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek», Dj.Pýchchınıdiń «Toska», Dj.Verdıdiń «Aıda», V.Mosarttyń «Sıqyrly syrnaı» týyndylary kórermenmen qaýyshady dep kútilýde.
Taǵy bir qýanarlyq jaıt, jastardyń arasynan kóptegen tanymal esimder shyǵýda. Sankt-Peterbýrg memlekettik akademııalyq balet teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Reseıdiń halyq ártisi Borıs Eıfman qoıǵan modern janryndaǵy tuńǵysh týyndy – «Roden» baleti talanttar talabyn ushtaýda úlken mektep ispetti dese bolǵandaı. Basty keıipkerdi 2007 jyly La Skala teatrynda (Mılan) taǵylymdamadan ótken Rústem Seıitbekov, Kamılla Klodeldi 2001-2005 jyldar aralyǵynda Orys Imperatorlyq baletiniń jáne Orys ulttyq baletiniń jetekshi solısi bolǵan Gaýhar Ýsına, al Rozany taǵy bir talantty qyzdarymyz, Galına Ýlanova atyndaǵy arnaıy syılyqtyń ıesi Ásel Shaıkenova somdady. Aty kózi tirisinde ańyzǵa aınalǵan horeograf Iýrıı Grıgorovıchtiń jańa redaksııasymen tusaýy kesilgen «Uıqydaǵy arý» baletiniń keremet kestelerin de jalyndaǵan jastyq ekpinsiz kóz aldyńyzǵa elestetý qıyn. Bıyl Parıjdegi «Elıseı alańy teatrynda» óner kórsetken «Astana Opera» baletiniń jetekshi solısteri Mádına Baspaeva men Taıyr Gataýov «HXI ǵasyrdaǵy álemdik balettiń juldyzdary» atty gala-konsertten tabysty oraldy. 17-18 jeltoqsanda Mádına Baspaeva Fransııanyń Bordo teatrynda «Romeo men Djýletta» balettik spektakliniń basty partııasyn oryndap keldi. О́z elimizde de eńbekter eleýsiz qalyp jatqan joq, jaqynda T.Gataýov Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri ataǵyna ıe boldy. «Astana Opera» teatrynyń belgili ánshisi Medet Shotabaev Italııa teatrynyń sahnasynda óner kórsetse, ol týraly ıtalııalyq «Sultura e spettacoli» gazetiniń bergen tamasha baǵasy búkil teatr ujymy solısterine ortaq lebiz dep sanaımyz. Aldymyzdaǵy qańtarda M.Shotabaev Piacenza sahnasynda «Lýıza Mıllerdi» oryndamaq. Al taǵy bir solıstimiz Saltanat Ahmetova Germanııadaǵy eń aıtýly baıqaýlardyń biri – «Neue Stimmen»-ge qatysyp, Gıýterslodaǵy «Klassıkalyq kúz» («Klassik Herbst in Gutersloh Forderprei») syılyǵyn ıelendi.
Tólegen MUHAMEDJANOV,
«Astana Opera» memlekettik opera
jáne balet teatrynyń dırektory.
