Kóbine Qostanaı, Mańǵystaý jáne Jambyl oblystarynda baǵanyń ósýi baıqalǵan. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵasyn ustap turý úshin jaýapkershilikti kúsheıtý kerektigin eskertýden jalyqqan emes. Mınıstr baǵanyń negizsiz ósimine, negizinen, óńir basshylary kináli dep málimdedi. Áıtpese, mınıstrdiń aıtýynsha, baǵany tejeýge bolatyn arnaıy tetikter baıaǵydan qurylyp qoıǵan, tek ony jergilikti atqarýshy bılik paıdalanbaı otyr.
Sońǵy ret baǵanyń ósýi 2016 jyly baıqalypty. Oǵan teńge baǵamynyń stresstik devalvasııasy men munaıdyń tómen baǵasy áser etken.
Turaqty teńge baǵany nege turaqtandyra almaıdy degen saýalǵa jaýap daıyn! Qazaqstan naryqtyń osy segmentindegi pozısııasy óte álsiz. Azyq-túlik ónimderin turaqtandyrý qorlarynyń tıimsizdigi de baıqala bastapty.
Tutyný ınflıasııasynyń ósýiniń aldyńǵy kezeńi 2015–2016 jyldarǵa sáıkes keldi. Baǵa teńgeniń devalvasııasyna reaksııa jasady, alty aıda (tamyz - qańtar) 80% qurady.
Aıyrbas baǵamynyń ózgerýine, eń aldymen, ımporttalatyn nemese ımporttalatyn komponentterden óndiriletin azyq-túlik emes taýarlardyń baǵalary áser etti - 2015 jyldyń tamyzynan bastap 2016 jyldyń qańtaryna deıin bul taýarlardyń baǵasy 2,9-dan 29,8% -ke deıin ósti. Baǵanyń ósýi taýarlardyń barlyq toptaryna - jýǵysh zattar men kıim-keshekterden bastap avtomobılder men motor otynyna qatysty boldy.
Osy kezeńde tutyný baǵalary 11 aı qatarynan 4,4% -dan 17,7% -ke deıin belsendi túrde ósip otyrdy, sodan keıin valıýta baǵamy turaqtalyp, teńge tipti nyǵaıa bastaǵan kezde tórt aı ishinde olar 8,7-ge deıin tómendedi. %. 2017 jyldyń sońyna qaraı baǵanyń ósýi 7,1% -ǵa deıin tómendedi (onyń ishinde azyq-túlik - 6,5%, azyq-túlik emes taýarlar - 8,9%), 2018 jyldyń aıaǵynda - 5,3%, al 2019 jyly ol 5,4% deńgeıinde qaldy. Osy eki jyldyń ınflıasııalyq jáne jaıbaraqat bolǵany sonshalyq, Qazaqstan Ulttyq Banki Aqsha-nesıe saıasatynyń negizgi baǵyttarynyń kelesi redaksııasynda (2018 j. Qarashada qaıta qaraý) 2020 jylǵa arnalǵan ınflıasııany 4-6% -dan 4% -dan tómendetti.
Ulttyq valıýtanyń devalvasııasynyń ınflıasııaǵa túsý áseri munaı baǵasynyń daǵdarysy teńgeniń taǵy bir álsireýine ákelgen 2020 jyldyń alǵashqy aılarynda da baıqaldy (2020 jyldyń naýryzynda teńgeniń dollarǵa qatysty devalvasııasy 20% jýyqtady) ). Alaıda, jyldyń aıaǵynda tógilý áseri qurǵap ketýi kerek edi. Sonymen qatar, 2020 jyldyń naýryzynan bastap 2021 jyldyń aqpanyna deıin teńge 3,5% -ǵa ósti.
Valıýta baǵamynyń ınflıasııaǵa beıtarap áserin azyq-túlik emes taýarlarǵa baǵalardyń turaqty deńgeıi kórsetedi: bir jyl ishinde olar úshin baǵanyń ósýi 5,4% -dan 5,2% -ǵa deıin baıaýlady.
О́tken jyldaǵy ınflıasııanyń draıveri azyq-túlik baǵasy boldy. Eskertý úrdisteri 2019 jyldyń basynda, azyq-túlik baǵalary orta eseppen 0,4 paıyzdyq pýnktke óse bastaǵan kezde sezile bastady. aıyna. Qazanǵa qaraı olar 9,7% -ke jetti, sodan keıin azdap tejeldi jáne 2020 jyly Qazaqstan koronarlyq daǵdarysqa ushyraǵannan keıin jańa kúshpen óse berdi.
2021 jyldyń aqpan aıynyń sońynda azyq-túlik taýarlary jyldyq kórsetkishte 11,6% ósti. Eń qarqyndy ósetinder tobyna - qant (+ 40,4%), jumyrtqa (+ 32,9%) maılar men maılar (+ 24,0%), jemister men kókónister (+ 13,2%), balyqtar (+10, 7%) kiredi. Tipti ishki naryq qazaqstandyq óndirýshiniń 50 jáne odan da kóp paıyzyn qamtamasyz etetin ónimder - nan-toqash ónimderi (+ 10,5%), et (+ 8,6%) jáne sút ónimderi (+ 8,2%) qymbattaıdy. Qazaqstanda baǵa ósýiniń faktorlary kóp emes. Kóptegen otbasylar úshin bul jyl daǵdarys boldy. Halyqtyń jekelegen toptary jospardan tys qarjylandyrýdy alǵanymen (negizinen bıýdjettik sektordan), tutastaı alǵanda halyqtyń naqty kiristeri 2020 jyldyń sońynda 2019 jylǵy deńgeıde qaldy (+ 0,6%). Baǵanyń ósýi ishki dınamıkamen túsindiriletin jalǵyz top - bul jumyrtqa baǵasynyń ósýi, bul eldiń qus fabrıkalarynyń bir bóligin soqqan qus tumaýy aıasynda usynystyń qysqarýyna baılanysty boldy.
Ishki baǵa bul joly da syrtqy faktorǵa táýeldi boldy. Qańtarda negizgi azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ózgerýin qamtıtyn ındeksi sońǵy jeti jylda sharyqtady. Nashar egin, zoonozdy ınfeksııalar jáne elder 2020 jyly saýda shekteýi aıasynda, azyq-túliktiń barlyq túrlerine baǵalar ósti, biraq ósim ásirese ósimdik maılary segmentinde baıqaldy (jyl ishinde FAO ındeksi 30,1 paıyzǵa ósti) dándi daqyldar (+23,7 p.p.), sút ónimderiniń (+7,2 p.p.) jáne qanttyń (+6,7 p.p.) álemdik baǵasy da ósti.
Qazaqstan bıligi syrtqy faktordy da alǵa tartýda. Baǵanyń jedel ósýi kelesi toptarda tirkeledi: «ımportqa táýeldi taýarlar, eksportqa suranysy joǵary taýarlar, sondaı-aq maýsym aralyqta dástúrli túrde qymbattaıtyn kókónister», - dedi saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov ótken seısenbide.
Inflıasııa (onyń ishinde azyq-túlik ınflıasııasy) taýar naryqtaryndaǵy suranys pen usynystyń jaı-kúıine ǵana emes, sonymen qatar ekonomıkadaǵy aqsha mólsherine baılanysty bolatyn kúrdeli ekonomıkalyq qubylys bolǵanyna qaramastan, Qazaqstanda bir adamdy taǵaıyndaý ádetke aınalǵan. baǵanyń ósýine qarsy kúres. Endi bul róldi Saýda mınıstrligi, al aımaqtyq deńgeıde - olardyń qaramaǵynda azyq-túlik turaqtandyrý qorlary bar ákimdikter atqarady.
Saýda mınıstrligi azyq-túlikti turaqtandyrýdyń aımaqtyq qorlarynyń jumysyn jetkiliksiz tıimdi dep sanaıdy. Mınıstrliktiń málimetinshe, turaqtandyrý qorlarynyń ıntervensııalarynyń qazirgi kólemi aımaqtardaǵy azyq-túlik tutynýdyń jalpy kóleminiń 0,2-den 1,4% quraıdy, sondyqtan turaqtandyrý qorlary baǵalarǵa áser ete almaıdy. Qorlardyń ózderi nashar qalyptasýda: Sultanov myrza qant, qaraqumyq jarmasy, kúnbaǵys maıy men jumyrtqa baǵasy belsendi ósken, al turaqtandyrý qoryna kókónister satyp alynǵan, baǵasy ortasha bolǵan mysal retinde Aqtóbe oblysyn keltirdi.
Ákimdikter, Saýda mınıstrligi jáne áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar azyq-túlik ónimderin turaqtandyrý qorlaryn ıkemdi qormen basqarý modelin múmkindiginshe tezirek ázirleýi kerek, óıtkeni kóktemniń sońy - jylyna azyq-túlik ınflıasııasynyń qarqyndy údeýiniń eki kezeńiniń biri. Olar muny otpen ótkizip úlgerýi ekitalaı, sondyqtan sáýir-mamyr aılarynda jergilikti bılik keıbir azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn toqtatýǵa tyrysady. Respýblıkalyq deńgeıde neǵurlym sezimtal taýarlar boıynsha eksportqa tyıym salý nemese kvota engizýdi kútý qısyndy.
Ázirge Qazaqstandaǵy 2021 jylǵa arnalǵan ınflıasııalyq boljamdar optımıstik. Ulttyq bank ınflıasııany 6-8% aralyǵynda kútedi. Dúnıejúzilik bank ótken kúzde Eýropa men Ortalyq Azııa aımaǵy týraly esebinde Qazaqstandaǵy ınflıasııany 2020 jyly 7,7% (is júzinde 7,5%), 2021 jyly 6,2% jáne 2022 jyly 5,4% deńgeıinde boljady. 2019–2020 jyldardaǵydaı, bıyl da ınflıasııany qoldaıtyn komponent álemdik baǵalardyń ózgerýine óte osal bolyp shyqqan azyq-túlik baǵalary bolyp qalady. FAO (qańtar aıyndaǵy boljam) dúnıejúzilik azyq-túlik naryǵynyń bolashaǵyn oń baǵalaıdy: negizgi aýylsharýashylyq aımaqtarynyń kópshiliginde egistik alqaptarynyń keńeıýi jáne eginniń jaqsy bolashaǵy kútilýde - aýa raıy jaǵdaılary áli de qolaıly bolady.
Alǵashqy jaz aılarynda, Qazaqstanda egin jınaý perspektıvalary aıqyndala bastaǵan kezde, sarapshylar 2021 jyly ınflıasııalyq qysymnyń qanshalyqty joǵary bolatynyn aıqyn túsinetin bolady ....
