– Dollar kýrsynyń 395 teńge tóńiregine turaqtaýy shamamen 5 paıyzǵa nyǵaıǵanyn bildiredi. Eger munaı baǵasy 50 dollar bolsa, teńge kýrsy – 410-ǵa, eger 70 dollar bolsa 375 teńgege tómendeıdi. Shıkizat, onyń ishinde qazaqstandyq eksporttyń 14 paıyzyn quraıtyn metall baǵasynyń qymbattaýy da ulttyq valıýtaǵa qoldaý kórsetedi, – deıdi S.Dones.
2021 jyldyń I toqsanyna boljam jasaǵan PwC Kazakhstan kýrstyń álsireýin kútpeıtinin, bıyl bizdiń valıýta 415-440 dıapazonynda shekteletinin málimdedi.
Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy valıýta baǵamy bir aıdan soń – 418,6, bir jyldan soń 432,0 teńge bolady dep boljaǵan. Valıýtanyń sharyqtaýy nemese tómendeýi álemdik munaı naryǵyna tikeleı baılanysty. Bul oraıda AQSh Energetıka mınıstrligi (EIA) energetıkalyq aqparattar basqarmasy aýyq-aýyq boljam jarııalap otyrady. EIA naýryz jáne sáýir aılarynda Brent markaly munaı baǵasy barreline 67 dollar bolady degen pikirde. Jyldyń ekinshi jartysynda baǵa 58 dollarǵa tómendeýi yqtımal.
OPEK-tiń naýryz aıyndaǵy esebi boıynsha, bıyl munaıǵa degen álemdik suranys 2020 jylmen salystyrǵanda táýligine 5,9 mln barrelge kóbeıip, 96,3 mln barrelge jetpek.
«Birinshi jartyjyldyqta Eýropa elderinde pandemııaǵa qarsy is-qımyl boıynsha qabyldanǵan aýqymdy sharalarǵa, sondaı-aq AQSh-taǵy jumyssyzdyq deńgeıiniń joǵarylyǵyna baılanysty munaıǵa suranys álsiz bolyp qalady. Suranys 2021 jyldyń ekinshi jartysynda óse bastaıdy. Bul vaksınalaýdyń oń áserine jáne ekonomıkany qalpyna keltirýge baılanysty» delingen uıym esebinde.
The Room invest telegram kanalynyń sarapshysy Nurǵalı Nurmahambetov dollar kýrsynyń 415-ten soń qaıtadan 420-ǵa kóterilýin dollar ındeksiniń ósýimen jáne Batys elderiniń Reseıge sanksııa jarııalaýymen baılanystyrady. Onyń aıtýynsha, AQSh óz azamattaryna úlken somany (1,9 trln dollar) tólegennen jáne qor naryǵyndaǵy ózgeristen soń jyl sońyna deıin dollar uzaq merzimdi quldyraýǵa tap bolady.
– Rýbl munaı baǵasynyń óskenine uzaq ýaqyt boıy reaksııa bildirmedi. Tipti «qara altyn» baǵasy pandemııaǵa deıingi deńgeıge jetken kezde de. 2020 jyldyń basynda 1 dollar 65 rýbl boldy. Rýbldiń nyǵaıýyna AQSh-tyń jańa prezıdentiniń iri sanksııalar jasaımyn dep ýáde berýi kedergi keltirgen syńaıly. Alaıda jańa sanksııalar sondaı bir aýyr bolmaı shyqty. Dollar quldyrap, munaı baǵasy 71 dollarǵa jetken soń rýbl qysqa ýaqytta jyldam nyǵaıa bastady. Bul óz kezeginde teńgeniń de nyǵaıýyna yqpal etedi, – degen pikirin bildirdi.
Sarapshy teńgeniń nyǵaıýyna sebep bolatyn úsh faktordy bóle-jara aıtady. 2021 jyly elge keletin shetel valıýtasy sońǵy 5 jylmen salystyrǵanda kóp bolmaq. О́ıtkeni ózge taýarlardyń (bal, sazbalshyq, temir rýdasy) baǵasy qatty ósken. Pandemııaǵa baılanysty shekteýlerge oraı valıýtanyń elden shyǵýy ulǵaımaıdy. Tym bolmaǵanda 2021 jyldyń jazyna deıin asa iri kólemde shetel valıýtasynyń elden ketýi tirkelmeıdi. Muny bir deıik. Ekinshiden, AQSh úkimetiniń byltyr jyl ortasynda el ekonomıkasyn qoldaý úshin 4 trln dollar josparlaýy dollardyń álemniń barlyq valıýtalaryna qatysty kúrt quldyraýyna sebep bolǵan. «Jańa qarjy mınıstri Djanet Iellen jaqynda dollardy qunsyzdandyrýǵa umtylmaıtyndaryn, biraq bıyl bólinetin 1,9 trln dollardyń ekonomıka ótimdiligi úshin qajet bolatynyn aıtty. Álemdegi barlyq treıderler muny 2021 jyly dollar qunynyń tómendeýiniń jalǵasy retinde qabyldady», deıdi sarapshy. Sarapshynyń aıtýynsha, teńgeniń nyǵaıýyna áser eter úshinshi faktor – sheteldik ınvestorlardyń reseılik baǵaly qaǵazdar naryǵyna qyzyǵýy.
– Kóptegen reseılik treıder Djo Baıden tarapynan rýbldiń qatty quldyraýyna ákelip soǵatyn asa qorqynyshty sanksııalar kútip otyr. Sanksııa kúshine ense, 3 aı ishinde elden 100-150 mlrd dollar mólsherinde valıýta ketýi múmkin. Alaıda AQSh jańa sanksııalar engize qoımaǵandyqtan, qaýip aıtarlyqtaı azaıdy. Jaqyn arada salynady degen jospar da joq. Osy ýaqytta sheteldik ınvestorlar reseılik baǵaly qaǵazdarǵa kóńil bólýde. Memlekettik oblıgasııalar boıynsha sońǵy aýksıon rezıdent emester tarapynan maksımaldy kólemde ótti. Olar reseılik baǵaly qaǵazdardy alý úshin dollaryn rýblge aıyrbastaıdy. Bul áýeli rýbldiń, sosyn teńgeniń nyǵaıýyna oń áser etedi, – deıdi sarapshy.
N.Nurmahambetov osyndaı faktorlardy tizbeleı kele, 2021 jyldyń 6-9 aıynda teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy kýrsy 350-370 teńge bolady dep boljaıdy. Kýrsqa áser etetin negizgi faktorlar: AQSh ekonomıkasyn qalpyna keltirý úshin bólinetin 1,9 trln dollar; vaksınalardyń jaqsy qabyldanýy jáne munaıǵa degen álemdik suranystyń jyldam qalpyna kelýine baılanysty munaı baǵasynyń ári qaraıǵy ósimi. Degenmen oıda joqta týyndaýy múmkin táýekelderdi de esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Bul – pandemııa jaǵdaıynyń búkil álemde nasharlap ketýi, Baıden tarapynan Reseıge salynatyn jańa sanksııalar jáne munaı baǵasynyń tómendeýi.
Sarapshy bıyl naryqtan pozıtıvti jańalyq kútetinin jasyrmaıdy. Onyń aıtýynsha, aldaǵy 3-6 aıda munaı barreline 70 dollarǵa jetip, elge keletin eksporttyq túsim ulǵaıady. Sondaı-aq Qazaqstan men Reseıdiń tabystylyq mólsherlemesi arasynda teńgerimsizdik bar. Reseı Ortalyq bankiniń bazalyq mólsherlemesi – 4,25 paıyz, al bizde 9 paıyz. «Valıýtalyq táýekelder men kapıtal qozǵalysy boıynsha shekteýlerdiń joqtyǵy reseılik arzan aqshalardyń Qazaqstan naryǵyna aǵylýyna jaǵdaı jasaıdy. Bizdiń valıýtanyń tómen devalvasııalyq táýekeli de 2021 jyly bizdiń paıdamyzǵa ınvestısııalardyń mol bolýyna áser etedi» degen oı aıtady sarapshy.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baımaǵambetovtiń aıtýynsha, munaı baǵasy bıyl aıtarlyqtaı óse qoımaýy múmkin. Oǵan sebep kóp.
– Halyqaralyq uıymdar boljamyn nazarǵa ala otyryp, 2021-2022 jyldary munaı baǵasy barreline 45-50 dollar aralyǵynda bolady degen bazalyq ssenarıı boljamyn usynamyz. Kóptegen sarapshy bıyl munaıdyń ortasha baǵasy barreline 55-56 dollardan asady degenge senbeıdi. Bul baǵa usynystarynyń odan ári ósý múmkindigin shekteıtin birqatar faktordyń bolýyna baılanysty. EIA deregi boıynsha álemdik munaı tutyný deńgeıi daǵdarysqa deıingi kezeńnen áli de tómen bolyp tur. Al munaı qory 2019 jylǵy deńgeıine 2022 jyldyń aıaǵynda bir-aq jetpek. Sondyqtan munaı baǵasynyń 50 dollar kóleminde bolýy rasıonaldy pragmatızmdi kórsetedi, – deıdi Ulttyq bank ókili.
Árıne, Ulttyq bank boljamyna súıensek, teńge nyǵaıady dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Sondaıda «álsiz teńge» qaı múdde úshin tıimdi bolyp otyr eken degen oı da keledi. Degenmen ekonomıkany serpiltý, qymbatshylyqty tejeý jáne tólem qabiletin arttyrý tek qýatty teńgemen baılanysty bolaryn eshkim de joqqa shyǵara qoımas.
