Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Bıyl úsh iri joba iske qosylady
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri B.Atamqulov atap ótkendeı, Elbasynyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan ındýstrııalyq saıasattyń nátıjesinde óńdeý ónerkásibiniń berik tuǵyryn qurýǵa qol jetkizildi, bul pandemııa jaǵdaıynda salanyń ósý qarqynyn saqtaýǵa múmkindik berdi.
«Bıyl biz ferroqorytpa, qurylys armatýralary, bolat qubyrlar, temir jáne marganes kenin qaıta óńdeý óndirisin arttyrýǵa múmkindik beretin 6 jobany iske qosamyz. Josparlanǵan ósimge qol jetkizý úshin múddeli memlekettik organdarmen jáne bıznespen birlesip, otandyq kásiporyndardy shıkizatpen qamtamasyz etetin retteýshi tetik ázirlenedi. 2025 jylǵa qaraı óndiris kólemi jylyna 4 mln tonna bolatqa jetkizilip, «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń negizgi tehnıkalyq qýatyn jańǵyrtý jumystary aıaqtalady. Salynatyn ınvestısııa kólemi – 1,3 trln teńge», dedi B.Atamqulov.
Tústi metallýrgııada 2021 jylǵa josparly kórsetkish – 104,5%. Myrysh óndirý kólemi – 18,6%, qorǵasyn – 18,8%, mys konsentraty – 9%, alıýmınıı 6% ulǵaıtylady. «Bloomberg boljamyna qarasaq, qysqa merzimdi perspektıvada tústi metaldardyń barlyq túri boıynsha baǵa kóterilýi tıis. Osyǵan baılanysty nomınaldy mánde tústi metallýrgııa óndirisiniń ósimi 13% deńgeıinde boljanyp otyr. Bul óndiristiń josparlanǵan kólemin qamtamasyz etedi. О́ndiristiń qosymsha kólemi Jáırem ken baıytý kásipornyn, Qazmınerals Aqtoǵaı-2 jáne Sátbaev taý-ken baıytý kásipornyn, sondaı-aq altyn shyǵarý fabrıkalaryn iske qosady» dedi vedomstvo basshysy.
Tıtan óndirisi boıynsha álemdik kóshbasshylardyń biri – О́skemen tıtan-magnıı kombınatyn shıkizatpen tolyq júkteý úshin EEK sheńberinde tıtan shıkizatyna salynatyn kedendik bajdardy alyp tastaý boıynsha jumystar júrgiziledi. 2025 jylǵa deıingi merzimde Almaty oblysynda Kóksaı mys ken ornyn ıgerý jobasy iske asyrylady. Onyń qýaty jylyna 25 mln tonna bolady jáne Pavlodar qalasyndaǵy qýaty 250 myń tonna bastapqy alıýmınıı bolatyn «Qazaqstandyq elektrolız zaýytynyń» ekinshi kezegi salynady.
Hımııa ónerkásibinde naqty kólem ındeksiniń saladaǵy úlesi 57%-dy quraıtyn iri kásiporyndardyń óndiris kóleminiń ulǵaıýy esebinen 102%-ǵa jetýi tıis. Mashına jasaý salasynda da ósim bolady dep josparlanǵan. Naqty kólem ındeksi 113%-dy quraıdy. Negizgi ósim mashına jasaý salasyndaǵy úlesi 35%-dy quraıtyn avtomobıl qurastyrý sektory esebinen bolady. Bıyl farmasevtıka salasynyń óndiris kólemi 105% deńgeıinde josparlanǵan. Negizgi ósim dári-dármek óndirisiniń 10,2%-ǵa ulǵaıýy esebinen qamtamasyz etiledi. Koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksına óndirisin jáne 5 jańa óndiristik qýatty iske qosý oń áser etedi. Jeńil ónerkásip boıynsha josparlanǵan naqty kólem ındeksi – 105%. Toqyma ónimderin óndirý kólemi 6%, onyń ishinde maqta-mata ıirim jibi – 50%, mata – 14%, kilem – 19%, kıim – 11%, teri 30,4%-ǵa ulǵaıady. Qurylys materıaldary óndirisinde naqty kólem ındeksi 106% deńgeıinde josparlanǵan.
«Memleket basshysynyń óńdeý ónerkásibi kólemin 2025 jylǵa qaraı 1,5 esege arttyrý jónindegi tapsyrmasyn jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip oryndaımyz. Qazirgi ýaqytta biz óńirler men salalar boıynsha 2025 jylǵa deıingi óńdeý ónerkásibi óndirisiniń kólemi boıynsha josparly kórsetkishterdi aıqyndadyq», dep túıindedi B.Atamqulov.
О́z kezeginde Energetıka mınıstri N.Noǵaev elimizdiń energııa qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda otyn-energetıkalyq keshen saıasaty munaı-gaz hımııasyn damytý bóliginde óńdeýdi tereńdetýge jáne ishki naryqta básekelestikti damytýǵa negizdeletinin atap ótti. Bıyl 17 mln tonna kóleminde munaı óńdep, 12,4 mln tonna munaı ónimderin óndirý josparlanǵan.
El Prezıdenti 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda batys óńirlerdi munaı-hımııa keshenderiniń qurylysyna ınvestısııalar tartý ortalyqtary retinde qalyptastyrý, sondaı-aq munaı-hımııa men joǵary bólinisti gaz óńdeýdi damytý mindetin qoıdy. «Sońǵy 4 jylda shyǵarylǵan ónim kólemi 4 ese ósip, 360 myń tonnany qurady. Búginde elimizde jalpy qýaty shamamen 870 myń tonnany quraıtyn maılaý materıaldaryn, polıpropılen, metıl-tret-býtıl efırin, benzol men paraksılol óndiretin 5 zaýyt jumys isteıdi», dedi N.Noǵaev.
Nur Otan partııasynyń «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir!» saılaýaldy baǵdarlamasy sheńberinde Atyraý, Oral jáne Shymkent qalalarynda munaı men gazdy tereń óńdeıtin 5 zaýytty iske qosý arqyly eksportqa baǵyttalǵan munaı-gaz hımııasy ónimderiniń óndirisin 2019 jylmen salystyrǵanda 9 esege ulǵaıtý kózdelgen. Búginde 3 zaýyt salynýda.
Budan basqa, 2025 jylǵa qaraı 2 áleýetti jobany iske asyrý josparlanýda. Olar – qýaty jylyna 430 myń tonna polıetelentereftalat óndirý zaýyty; qýaty jylyna 130 myń tonna metanol óndirý zaýyty.
Arnaıy ekonomıkalyq aımaq iske qosylǵannan bastap 2021 jylǵy 1 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha: tartylǵan jeke ınvestısııalar kólemi – 598,3 mlrd teńge, shyǵarylǵan ónim kólemi – 20,3 mlrd teńge. 793 adamǵa turaqty jumys orny, 3 002 adamǵa ýaqytsha jumys orny quryldy.
Memleket basshysy qańtar aıynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda iske asyrylyp jatqan munaı-gaz hımııasy óndiristerin jedeldetý jóninde sharalar qabyldaý, sondaı-aq áleýetti ınvestorlar úshin tartymdy jaǵdaılar jasaý mindetin qoıdy. Osyǵan oraı Úkimet pen Investor arasynda memlekettik qoldaýdyń barlyq sharalaryn bir qujatta biriktirýge múmkindik beretin ınvestısııalyq kelisim ázirleý qajet. Atalǵan kelisim mynadaı nátıjelerge qol jetkizýge múmkindik beredi: Munaı-gaz hımııasy ónimderin óndirý kólemi 2020 jylmen salystyrǵanda 2025 jylǵa qaraı 5,5 esege artyp, 2 mln tonnadan astam ónimdi quraıdy. Málimdelgen jobalardy iske asyrý úshin tartylǵan qarajattyń jalpy kólemi shamamen 3,9 mlrd dollardy quraıtyn bolady. Qurylys kezeńinde 6 myńnan astam jumys orny, paıdalaný kezeńinde shamamen 2 myń jumys orny qurylmaq. Bul rette sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha, munaı-gaz hımııasy salasynda 1 jumys orny ekonomıkanyń aralas salalarynda qosymsha 3 jumys ornyn qurady.
Qýaty jylyna 1 250 myń tonna polıetılen óndirý jobasy boıynsha búgingi tańda strategııalyq seriktesti izdestirý jumysy júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta Chevron Phillips Chemical kompanııasymen kelissózder bastaldy, ol óziniń «MarTECH» lısenzııalyq tehnologııasyn jáne off-take kelisimshartyn súıemeldeýge qatysty kómegin usyndy. Yntymaqtastyq, onyń ishinde jobaǵa qatysý týraly egjeı-tegjeıli máseleler jaqyn arada talqylanady.
Prezıdent tapsyrmasy boıynsha bıyl Qashaǵan ken ornynyń shıkizaty bazasynda qýaty 1,150 mlrd tekshe metr shıki gaz, quny 860 mln dollardy quraıtyn gaz óńdeý zaýytynyń qurylysyn bastaý josparlanyp otyr. Bolashaqta ony jylyna 4-5 mlrd tekshe metrge deıin odan ári keńeıtý qarastyrylýda.
Damý serpindi bolýy tıis
Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýyna jáne Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyna sáıkes, Úkimet aldyna 2025 jylǵa qaraı óńdeý ónerkásibi óndirisin 1,5 esege ulǵaıtý mindeti qoıylǵandyǵyn atap kórsetti. Bıyl qara metallýrgııanyń 5%-ǵa ósýin qamtamasyz etý josparlanýda, onyń ishinde ferroqorytpa óndirisin 10,4%-ǵa, bolatty 17%-ǵa jáne prokat óndirisin 19%-ǵa, tústi metallýrgııany 4,5%-ǵa, onyń ishinde myryshty 18,6%-ǵa, qorǵasyndy 18,8%-ǵa, mys konsentratyn 9%-ǵa, alıýmınııdi 6%-ǵa arttyrý kózdelgen. Hımııa salasynda fosfor tyńaıtqyshtary, ammofos, ammıak selıtrasy jáne hrom qosylystary óndirisiniń ósýi kútilýde.
Mashına jasaýda avtomobıl jasaýdy (+29%), temir jol vagondaryn (+180%), aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn (+58%) jáne akkýmýlıatorlardy (+10%) qosa alǵanda, 13%-ǵa ósim kútiledi. Farmasevtıka salasynyń óndiris kóleminiń ósýi 5% deńgeıinde josparlanǵan, bul dári-dármekter óndirisin 10,2%-ǵa ulǵaıtý, koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksına shyǵarý óndirisin iske qosý jáne 5 jańa joba esebinen qamtamasyz etiledi.
Temir-beton buıymdary, kirpish, sement, qurylys eritindileri, jylý oqshaýlaǵysh materıaldar, gıpsokarton óndiristeriniń 16-11% ulǵaıýy esebinen, jalpy qurylys materıaldary óndirisinde 6% deńgeıinde ósimdi qamtamasyz etý josparlanýda.
«Bıyl óńdeý ónerkásibiniń naqty kólem ındeksi kórsetkishiniń 5,8% deńgeıinde ósýine qol jetkizýimiz kerek. Mashına jasaýda, qara metallýrgııada, jeńil ónerkásipte, farmasevtıkada, tamaq ónimderimen, qurylys materıaldarynyń óndirisinde ósimdi ári qaraı qamtamasyz etýimiz qajet. Bıyl jalpy somasy 2 trln teńgege jýyq 110 óńdeý jobasyn engizý kerek», dedi A.Mamın.
Úkimet basshysy óndiristik prosesterge jańa tehnologııalardy engizý jónindegi álemdik trendterdi esepke alýdyń mańyzdylyǵyn, sıfrly ınnovasııalyq sheshimderdi engizetin kásiporyndardy qosymsha yntalandyrý sharalaryn, sondaı-aq jumys kúshiniń ónimdiligi tómen sektorlardan anaǵurlym ónimdi sektorlarǵa aýysýyn yntalandyrý sharalaryn qabyldaý qajet ekenin atap ótti. «Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandy damytýdyń 2025 jylǵa deıingi Ulttyq josparyn bekitti, onyń negizgi basymdyǵy «myqty ekonomıka» qurý bolyp aıqyndaldy. Strategııalyq salalarda ulttyq jobalar qurylatyn bolady. Munda óńdeý sektoryna erekshe nazar aýdarylǵan», dedi A.Mamın.
Premer-Mınıstr Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn oryndaýdyń Jol kartasyna sáıkes 2025 jylǵa qaraı eksportqa baǵdarlanǵan munaı-gaz hımııasy ónimderi óndirisiniń 9 ese ósýin qamtamasyz etý qajettigin atap ótti. Osyǵan baılanysty Úkimet basshysy Energetıka mınıstrligine «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ-men birlesip, bıyl Atyraý oblysy men Shymkentte úsh munaı-gaz hımııasy zaýytyn paıdalanýǵa berýdi tapsyrdy, bul munaı-gaz hımııasyndaǵy óndiris kólemin 400 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Halyqty vaksınamen qamtý jaqsara túsedi
Sondaı-aq Úkimet otyrysynda elimizdegi sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaı qaraldy. Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev, Pavlodar oblysynyń ákimi Ábilqaıyr Sqaqov baıandama jasady.
Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın qazirgi tańda Qazaqstanda, ásirese, «qyzyl aımaqqa» kirgen Almaty, Nur-Sultan qalalarynda jáne Batys Qazaqstan oblysynda koronavırýspen syrqattanýshylyqtyń ulǵaıýy baıqalǵanyn atap ótti. Almaty, Qaraǵandy, Aqmola jáne Atyraý oblystarynda aýyrǵandar sany ósýde. Respýblıka boıynsha vırýstyń reprodýktıvtik kórsetkishi 1,1-di quraıdy. Juqpaly aýrýlar aýrýhanalarynyń tolýy 24%, reanımasııalyq tósektik oryndarynyń tolýy 16%-dy quraıdy. О́tken táýlikte KVI+ 954 jaǵdaıy jáne KVI- 7 jaǵdaıy tirkeldi.
Elimizde reseılik vaksınany shyǵarý jolǵa qoıyldy jáne otandyq vaksına da tirkeletin bolady. Halyqty vaksınalaý aqpan aıynda bastaldy. Qazirgi ýaqytta 95 myńnan astam adamǵa vaksına salyndy. Birinshi bolyp medısına qyzmetkerleri, sodan keıin pedagogter, kúsh qurylymdarynyń qyzmetkerlerine vaksına salyndy. Vaksına alǵandardyń barlyǵynyń jaǵdaıy jaqsy, preparatqa qalypty tózimdiligin jáne jaǵymsyz reaksııanyń joqtyǵyn kórsetti. Sáýir aıynda vaksına alatyndardyń sany, onyń ishinde aǵa býyn ókilderi arasynda aıtarlyqtaı artady.
Úkimet basshysy vaksına alýdyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne jappaı egý pandemııamen kúreste basty mindet ekenin atap ótti. «Vaksınalaý halyqtyń ujymdyq ımmýnıtetin qalyptastyrýǵa jáne ınfeksııanyń odan ári taralýyn shekteýge múmkindik beredi. Dál osy faktor – pandemııamen kúreste, sondaı-aq ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirýde asa mańyzdy», dedi A.Mamın.
Vaksına salynatyndar sanyn ulǵaıtý maqsatynda Premer-Mınıstr vaksınany saqtaý jáne tasymaldaý úshin qajetti jaǵdaılary bar egý kabınetterin qosymsha ashýdy, azamattarǵa aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheıtýdi tapsyrdy. «Ákimdikterdiń saıttarynda vaksınalaý, onyń paıdasy, egý pýnktteriniń mekenjaılary týraly tolyq aqparat joq. Halyq arasynda vaksınalaýdyń mańyzdylyǵy týraly durys pikir qalyptastyrý úshin jurtshylyq pen medısına qyzmetkerleri arasynda semınarlar uıymdastyrý qajet», dedi A.Mamın.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligine osy jyldyń naýryz aıynyń sońyna deıin egý pýnktteriniń daıyndyǵyn baqylaý jáne vaksınanyń qajetti mólsherin ýaqtyly jetkizýge qatysty barlyq máseleni sheshý tapsyryldy.
О́ńirlerdiń ákimdikterine halyqtyń, ásirese ujymdarda jáne bilim berý uıymdarynda shekteý sharalaryn saqtaýyn qamtamasyz etý, adamdar kóp jınalatyn oıyn-saýyq is-sharalaryn ótkizýge jol bermeý, Ishki ister, Densaýlyq saqtaý mınıstrlikterimen birlesip, monıtorıngtik toptardyń jumysyn kúsheıtý jáne tártip buzýshylardy qatań jaýapkershilikke tartý mindetteldi.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligine ákimdiktermen birlesip, aýrý oshaqtarynda jedel shara qoldanyp, shekteý sharalaryn qaıta qaraý tapsyryldy. «Naýqastarmen baılanysta bolǵan barlyq adamǵa koronavırýsqa testileý mindetti túrde júrgizilip, olar baqylaýda bolýy kerek. Bul rette kúndelikti júrgiziletin PTR-testileý deńgeıi tómendemeýi tıis», dedi A.Mamın.
