Syndarly sabaqtastyq

Álemniń «toǵyzynshy terrıtorııa­sy» sanalatyn Qazaqstandaǵy bılik tranzıtiniń beıbit jolmen ótýi dúnıe júzin tańǵaldyrdy. О́ıtkeni Ortalyq Azııada Memleket basshysy buryn-sońdy bılikten óz erkimen bas tartpaǵan edi. Osynaý oqıǵany basynda alań kóńilmen qabyldaǵan qalyń jurt búginde bul taǵdyrsheshti qadamnyń durystyǵyna kóz jetkizip otyr.

Qazaqstan táýelsizdigin alǵaly bergi 30 jyl ishinde kóptegen jetistikke qol jetkizdi. Álemdik saıasat sahnasynda óz pikirin ashyq bildiretin, bastamashyl el retinde tanyldy. Ásirese Qazaqstannyń halyqaralyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty saqtaýǵa qosqan úlesi zor. Munyń bári Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbegi ekeni belgili.

KSRO taraǵannan keıin «toǵyzynshy terrıtorııada» ıadrolyq qarý muraǵa qalǵan edi. Osylaısha, elimiz sany jaǵynan álemdegi tórtinshi ıadrolyq derjavaǵa aınalyp shyǵa keldi. Jańadan táýelsizdigin alǵan eldiń mundaı qarýy Batystyń betke ustar dıplomattarynyń uıqysyn qashyrǵany mynadan-aq baıqalady. Sol kezeńde ekijaqty kelisimdi syltaýratyp, sheteldik sheneýnikter birinen soń biri elimizge jıi at basyn burdy. Áıtse de, bárin mazalaǵan bir ǵana másele – Qazaqstannyń ıadrolyq qarýy.

Qazaqstannyń ıadrolyq arsenaly Batys elderin ǵana qyzyqtyryp qoıǵan joq. Arab álemi de oqtumsyqtardy satyp alýǵa nıetin bildirdi. Máselen, 1992 jyly sol kezdegi Lıvııa basshysy Mýammar Kaddafı Qazaqstannyń ıadrolyq qarýyn saqtap qalýy úshin mıllıardtaǵan dollar qarjylaı kómek berýge ázir ekenin jetkizgen. Táýelsizdigin endi alǵan memleket úshin bul – kóz arbaıtyn usynys. О́ıtkeni Keńes ókimeti qulaǵannan keıin el ekonomıkasy turalap qalǵany belgili. Biraq Qazaqstan mundaı «jomart» usynystan bas tartty.

Elbasy 1991 jylǵy 29 tamyzda Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly Jar­lyqqa qol qoıdy. Osylaısha Qazaq­stan álemdegi tórtinshi ıadrolyq arse­naldan óz erkimen bas tartty. Bul sheshim jer-jahandy jappaı qyryp-joıý qarýlarynan azat etýge baǵyttalǵan sony qadam bolǵanyn ýaqyt kórsetti. Búginde elimizdiń ıadrolyq qarýdan bas tartý bas­tamasy – ózgelerge úlgi.

Elimizdiń halyqaralyq jáne óńir­lik qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamta­masyz etýge qosqan úlesi munymen shektel­meıdi. Qazaqstan kóptegen uıymnyń qurylýyna muryndyq bolyp, halyqaralyq ynty­maqtastyqty jańa deńgeıge kóterýge eleýli eńbek sińirdi.

Máselen, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti (AО́SShK) jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn (ShYU) qurýǵa Qazaqstannyń belsene qatysqanyn aıta ketken jón. Al mundaı qadamnyń álemdik arenadaǵy «toǵyzynshy terrıtorııanyń» bedelin arttyrǵany sózsiz.

ShYU keıingi kezde aımaqtyq deń­geıde ǵana emes, dúnıejúzilik aýqymda ser­pindi túrde damyǵan kóp salaly, jetek­shi yntymaqtastyq uıymdarynyń birine aınaldy. Qazirgi tańda ol saıası dıplomatııalyq sıpatyna sáıkes, turaqty túrde nyǵaıyp keledi.

AО́SShK-ni qurý mańyzdy ári der kezinde jasalǵan qadam edi. Nursul­tan Nazar­baev osy uıymdy qurý týraly usy­nysyn 1992 jyly BUU Bas Assam­bleıasynyń 47-sessııasynda kótergen-tuǵyn. Bastama Azııa óńirindegi qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa formatyn qalyptastyrýǵa sony serpin berdi.

Ýaqyt AО́SShK qyzmetiniń ózektiligin kórsetti. Onyń aıasynda saıası dıalogty ınstıtýttandyrý jáne azııalyq mem­leketterdi jańa saıası jaǵdaıǵa beıimdeý júrgiziledi. Qazaqstan jáne AО́SShK-ni qoldaǵan memleketter osyndaı tetik qurýdyń kúrdeliligin aıqyn túsindi. Búginde AО́SShK – tyńǵa túren salǵan, túrli jaǵdaıǵa daıyn biregeı forým.

Budan bólek Qazaqstannyń jahandyq uıymdarǵa tórelik etýi de Elbasy esimimen tyǵyz baılanysty. Mysaly, 2010 jylǵy EQYU sammıtiniń elordada ótýi de kári qurlyqtaǵy birqatar máseleniń sheshi­min taýyp berdi. BUU Qaýipsizdik Keńe­sine turaqty emes múshe retinde enýi men atalǵan uıymǵa tóraǵalyq etýi de Qazaqstannyń jer-jahannyń qaýip­sizdigi men turaqtylyǵyna erekshe kóńil bóletinin aıǵaqtaıdy.

Kórshiles elder ıntegrasııalyq qury­lymdar uıymdastyrǵanda ǵana ekonomıkalary óristeıtini belgili. Bul ózara yqpaldastyqty damytyp qana qoımaı, kez kelgen eldiń áleýetin arttyrýǵa zor yqpalyn tıgizedi. Máselen, Eýropalyq odaq sekildi uıymdar osy maqsatta qurylǵany belgili. Keńes Odaǵy taraǵannan keıin Elbasy Eýrazııa qurlyǵyn qamtıtyn iri uıym qurý qajettigin jete túsinip, eýrazııalyq ıntegrasııa ıdeıasyn jarııalady. Elbasynyń bastamasymen qazirgi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń irgetasy qalana bastady. Qazirgi tańda uıym 184 mıllıon turǵyny bar alyp aýmaqty qamtıtyn, ómirlik mańyzy bar saýda-ekonomıkalyq dálizge aınaldy. Uıymǵa múshe memleketterdiń syrtqy saýda aınalymy 750 mlrd AQSh dollarynan asqan, kiriktirilgen ishki jalpy ónim baǵasy 2 mlrd dollardy eńsergen.

Sırııadaǵy azamattyq soǵys júz­de­gen myń adamnyń ómirin jalmap, mıl­lıon­daǵan turǵyndy bosqynǵa aınaldyrǵany týraly talaı márte jazylyp, bıik min­berlerden aıtyldy. Alaıda eldegi shıelenisken jaǵdaıdy saıası jolmen beıbit sheshýge umtylǵandar sanaýly. Osy oraıda Qazaqstan Taıaý Shyǵystaǵy memle­kettiń tynyshtyǵyn saqtaý maqsatynda kelissóz alańyn usynǵany belgili. «As­tana prosesi» retinde tanylǵan bul bitim­gershilik jıynnyń tıimdiligi  halyq­aralyq qoǵamdastyq tarapynan joǵary baǵalandy.

Elbasynyń usynysy boıynsha «Bola­shaqtyń energııasy» degen taqyrypta elordada ótken EKSPO-2017 kórmesi energııanyń ekologııalyq taza jáne jańar­tylatyn kózderin damytý jónindegi álem ǵalymdarynyń kúsh-jigerin biriktirýge kúsh saldy.

Álemde qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń birden-bir joly – tatýlyq pen ózara kelisim ornatý. Bul ba­ǵyttaǵy Qazaqstannyń dinaralyq jáne órkenıetaralyq dıalog órbitýdegi mańyzdy bastamasy – 2003 jyldan beri shaqyrylyp kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi. О́z jerinde túrli etnostar men din ókilderi beıbit ómir súrip jatqan Qazaqstan astanada bir ústeldiń basynda musylman, hrıstıan, býddızm, ıýdaızm jáne basqa da dinderdiń qaıratkerlerin jınap, ózekti halyqaralyq máselelerdi birlesip sheshý joldaryn talqylaýǵa múmkindik jasady.

Irgeles memlekettermen beıbit kór­shilik qarym-qatynas el ómirinde mańyzdy ról atqarady. Bul qadam teńquqyly kelisimder jasap, ózara tıimdi saýdany damytýǵa, tranzıt áleýetin ósirýge, eń sońynda reformalardyń tabysyna áser etetin ınvestısııa tartýǵa kómektesedi. Al mundaı qarym-qatynastardyń eń bas­ty sharty – naqty belgilengen, kórshiler de, sondaı-aq álemdik qoǵamdastyq ta moıyndaǵan memlekettik shekara qurý.

Muny jete túsingen Nursultan Nazar­baev elimiz táýelsizdik alysymen shekarany delımıtasııalaýǵa kiristi. Bul jumys baqandaı 13 jylǵa sozylǵany belgili. Máselen, 1994 jylǵy 26 sáýirde Qytaımen aradaǵy memlekettik shekara túbegeıli belgilendi. Keıinirek basqa kór­shiles memleketter – Reseımen, Qyrǵyz­stanmen, О́zbekstanmen, Túrikmenstanmen kelissózder júrgizildi. 2018 jyly Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly kon­vensııaǵa qol qoıylǵannan keıin qurlyqtaǵy ǵana emes, teńizdegi shekaramyz da birjola aıqyndalyp, túpkilikti bekitildi.

Qazaqstannyń joǵaryda aıtyp ótken jetistikteri Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń esimimen tyǵyz baılanysty. Jas táýelsiz eldiń tizginin ustap, ony etek-jeńin jınaǵan irgeli elge aınaldyrǵannan keıin Tuńǵysh Prezıdent bılik tranzıtin bastady. Osylaısha Qazaqstan Ortalyq Azııada alǵash ret beıbit túrde bıliktiń aýysýyn qamtamasyz etti.

Qasym-Jomart Toqaev Memleket basshysy mindetine kiriskennen bastap syndarly sabaqtastyqqa ıek artatynyn anyq ańǵartty. Eki jyl buryn Prezıdenttik laýazymdy qabyldap alǵanda da, saılaýaldy baǵdarlamasynda da, ulyqtaý rásiminde sóılegen sózinde de, halyqqa Joldaýlarynda da úsh máselege – damýǵa, ádiletke jáne sabaqtastyqqa basymdyq berip keledi. Bul basym baǵyttardy prezıdenttik saılaýda daýys berý kezinde halyqtyń 71 paıyzǵa jýyǵy qoldaǵany esimizde.

Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda memleket turaqtylyǵynyń negizi sanalatyn «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasyn basty qaǵıdat retinde ustanatynyn málimdedi. Osy baǵyttaǵy jumystyń negizi – azamattardyń ótinish-tilekterin jedel ári muqııat qarastyratyn «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý bolmaq.

Bul – bılik pen qoǵam arasynda tu­raqty dıalog ornatýdyń tıimdi tásili. Osy tujyrymdamany júzege asyrý barysynda ádiletti memleket ustanymy negizge alynǵany baıqaldy. Máselen, osy baǵyttaǵy jumystar nátıjesinde tur­mysy tómen jáne kóp balaly otbasylarǵa arnaıy áleýmettik járdemaqy taǵaıyn­dalyp, áleýmettik turǵydan álsiz top­tardyń nesıesi keshirildi. Kadr saıasaty jetildirilip, ǵylym men bilimdi, densaý­lyq saqtaýdy damytýǵa erekshe den qoıyldy.

Memleket basshysy usynǵan syrtqy saıasattyń 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda da syndarly sabaq­tastyq bar. Ulttyq múddeni qorǵaı otyryp, syrtqy saıası jáne ekonomıkalyq basymdyqtardy ilgeriletýge basty nazar aýdaryla bermek. Elimizdiń strategııalyq saıası maqsaty retinde táýelsizdikti, memlekettiń egemendigin jáne aýmaqtyq tutastyǵyn nyǵaıtý, syrtqy saıası baǵyttyń derbestigin saqtaý kózdelip otyr. Son­daı-aq Ortalyq Azııada Qazaq­stan­nyń kóshbasshylyq ornyn nyǵaıtý jáne elimizdiń uzaq merzimdi múdde­lerine erekshe ekpin beriledi.

Tujyrymdama halyqaralyq jáne óńirlik turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge eleýli úles qosý, shet mem­lekettermen ekijaqty jáne kópjaqty formatta dostyq, ózara tıimdi qarym-qatynasty saqtaý, memleketaralyq birles­tikter jáne halyqaralyq uıymdarmen keshendi ózara is-qımyldy damytý qaras­tyrylǵan.

Qasym-Jomart Toqaev saılaýaldy baǵdarlamasynda Elbasy aıqyndaǵan kóp vektorlyq saıasat qaǵıdasyn ustana otyryp, strategııalyq seriktes elder – Reseı, Qytaı, AQSh, Ortalyq Azııa memleketterimen, Eýropalyq odaq, Azııa jáne Taıaý Shyǵys memleketterimen teń, dostyq qarym-qatynasty, sonymen qatar BUU, TMD, EAEO, ShYU, EQYU, AО́SShK sekildi halyqaralyq uıymdarmen baılanysty nyǵaıta túsetinin málimdegen-di. Ol ýádeler iske asyrylyp, Memleket basshysy óziniń halyqaralyq arenada elimizdiń múddesin qorǵaı alatyn iri saıasatker ekenin kórsete bildi. Máselen, byltyr Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń onlaın otyrysynda 2025 jylǵa deıingi eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııanyń strategııalyq damý baǵyttary týraly qujatty qabyldaý ıdeıasyn qoldaı otyryp, strategııanyń keıbir bólimderin qaıta talqylap, əli de pysyqtaı túsý keregin eskertkeni esimizde. Atap aıtqanda, EAEO-ǵa múshe elder arasyndaǵy ekonomıkalyq, əleýmettik, gýmanıtarlyq məselelerdi besjaqty formatta Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııa­ny (EEK) qatystyra otyryp qaras­­tyrý, onyń naqty iske asýyn qıynda­tatynyna nazar aýdarǵan. Densaýlyq saqtaý, bilim jáne ǵylym salalaryn EEK-nyń quzyretine tolyq kólemde berý, onyń ekonomıkalyq baǵytyn aıtar­lyqtaı ózgertip jiberýi múmkin ekenine toq­talǵan. Sondaı-aq EEK-tiń ókilet­tigin ke­ńeıtý məselelerine muqııat bolýǵa shaqyrǵan.

Bıylǵy 1 qańtardan bastap Qazaqstan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq tóra­ǵa­ly­ǵyn qabyldady. Osyǵan oraı Qasym-Jomart Toqaev EAEO-ǵa múshe memleketterdiń basshylaryna joldaǵan úndeýinde birqatar mańyzdy máseleni kóterip, uıymnyń aldaǵy 5 jyldaǵy baǵytyn aıqyndap berdi.

Keıingi eki jyl álemde de, elimizde de tótenshe jaǵdaılarǵa toly boldy. Prezıdenttik saılaýdan kóp ótpeı-aq Arystaǵy qarý-jaraq qoımasy jaryldy. Sonyń saldarynan qaladaǵy úıler qırap, kóptegen turǵyn baspanasyz qaldy. Osy bir syn kezde Memleket basshysy Arysqa arnaıy baryp, ahýalmen tikeleı tanysyp qaıtqany esimizde. Al byltyr Qordaıdaǵy janjal eń ózekti əleýmettik məselelerdiń tutas shoǵyryn kórsetip berdi. О́zbekstanda jarylǵan sý qoımasy Maqtaraldaǵy aǵaıyndy ábigerge saldy. Osyndaı jaǵdaıdyń bərinde Qasym-Jomart Toqaevtyń shuǵyl den qoıyp, batyl sheshim qabyldaýy halyqtyń senimin kúsheıte tústi.

Bir jyl buryn dál osy kezeńde Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy koronavırýsty pandemııa dep jarııalap, shartaraptyń túkpir-túkpiriniń etek-jeńin qymtaýǵa kirisken. Búkil álem betperde kıip, úıge tyǵyldy. Jer-jahandy teńseltken vırýs Qazaqstandy da aınalyp ótken joq.  Álemde alshań basqan indettiń bizdiń elimizdegi qarqyny Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń der kezinde qabyldaǵan sheshimderiniń arqasynda báseńdedi.

Qıynshylyqtarǵa qaramastan, memleket azamattarǵa, shaǵyn jəne orta bıznes ókilderine qoldaý kórsetip keledi. Memleket basshysynyń pármenimen daǵdarysqa qarsy sharalar úshin 6 trıllıon teńgege jýyq qarjy bólindi. Eń birinshi, jumyssyz qalǵan adamdarǵa 42 500 teńge mólsherinde tólem jasaldy. Bul kómek 4,2 mıllıon adamdy qamtydy. 1 mıllıondaı muqtaj otbasy azyq-túlikpen jəne qajetti zattarmen qamtamasyz etildi. Qıyndyqqa tap bolǵan kásipkerler úshin salyqtar men basqa da mindetti tólemderdi tóleý merzimi uzartyldy. 700 myńnan asa kompanııa men kəsipkerler úshin salyq júktemesi azaıtyldy. Sol arqyly olar 1 trıllıon teńgege jýyq qarjy únemdeýge múmkindik aldy. Aýyl sharýashylyǵyna kóktemgi egis naýqanyn uıymshyldyqpen ótkizý jáne ónim óndirýdi molaıtyp, azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý úshin 200 mlrd teńge qarjy bólindi.

Atqarylǵan jumystardyń taǵy bir parasy elimizdegi saıası jaǵdaıǵa baılanys­ty. Prezıdenttiń bastamasymen Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi quryldy. Onda kóterilgen kókeıkesti máseleler jan-jaqty zerdelenip, tıisti sheshimderin taýyp, elimizdegi demokratııalyq úrdisterdi odan ári ilgeriletýge baǵyttalǵan birqatar zań qabyldandy. Sonyń ishinde, beıbit sherýlerge baılanysty zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip, mıtıngiler tek habarlama berý arqyly ótkiziletin boldy.

Sondaı-aq saılaý týraly zańnamaǵa da eleýli ózgerister engizildi. Atap aıtqanda, saıası partııalardy qurý men tirkeý talaby edəýir jeńildetildi. Partııalardyń saılaý tiziminde əıelder men jastar úshin 30 paıyzdyq mindetti kvota belgilendi. Bul qadam əıelder men jastardyń eldiń qoǵamdyq-saıası ómirine belsene qatysýyna qosymsha múmkindik berdi. Atalǵan bastamanyń nátıjesi bıylǵy Májilis saılaýynda anyq ańǵaryldy. Memleket basshysynyń parlamenttik oppozısııa týraly usynysy da zańdastyryldy.

Qoǵamdy demokratııalandyrý baǵy­tyndaǵy  taǵy bir mańyzdy qadam – aýyl ákimderin saılaý bolǵaly tur. Bıyl elimizde kentterdiń, aýyldar men aýyldyq okrýgterdiń ákimderin tikeleı saılaýǵa daıyndyq júrgizilip jatyr. Jospar boıynsha, saılaý tamyz-jeltoqsan aılarynda ótkizý josparlanǵan. Bul eli­mizdiń qoǵamdyq-saıası ómirindegi eleýli oqıǵa bolmaq. 

Bul ıgi shara munymen shektelip qalmaq emes. Kelesi mańyzdy qadam –
aýdan ákimderiniń saılaýy bolmaq. Osy bas­tamalardyń elimizdi demokra­tııa­landyrýǵa jáne jergilikti basqarý ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa eleýli yqpalyn tıgizeri sózsiz.

Budan bólek, Memleket basshysynyń bastamasymen adam quqyǵyn qorǵaý, əıelder men balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq, adam saýdasy, mal urlyǵy, brakonerlik, kólikti mas kúıde júrgizý syndy qylmystarǵa qarsy zańnamalar qatańdady, aldyn alý sharalary kúsheı­tildi.

Halyqtyń ál-aýqatyn kóterý maq­satynda jaǵdaıy tómen azamattarǵa birqatar jeńildik jasaldy. Eń aldymen, tabysy tómen bıýdjet qyzmetkerleriniń jalaqysy men stýdentterdiń shəkir­t­aqylary kóterildi. Odan keıin tabysy tómen azamattardyń nesıe qaryzdaryn memleket óz moınyna aldy. Jaǵdaıy tómen júz myńdaǵan azamattyń nesıelerin keshirý, beriletin nesıeniń paıyzyn azaıtý arqyly onyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý, kóp balaly analarǵa beriletin járdemaqyny kóbeıtý jáne ári qaraı jetildire túsý, baspanamen qamtamasyz etýdiń halyqqa qolaıly joldaryn qarastyrý, mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektilerine salyq jeńildikterin engizý, olardy tekserýge úsh jylǵa moratorıı jarııalaý sııaqty aıtarlyqtaı jeńildikter iske asyryla bastady.

Bilim men ǵylymdy, medısına salasyn damytýǵa úlken basymdyq berilip otyr. Osyǵan baılanysty aldaǵy ýaqytta bilim salasyna bólinetin qarajat 6 ese, ǵylymǵa bólinetin qarjy 7 ese ósedi. Al dərigerlerdiń jalaqysy kezeń-kezeńmen ósirilip, 2023 jylǵa qaraı ekonomıkadaǵy ortasha jalaqydan eki jarym ese kóbeıtý josparlanǵan.

Ulylarymyzdy ulyqtaý, eldik, ulttyq qundylyqtarymyzdy əlemge áıgileý jumystary da laıyqty jalǵasyn tabýda. Uly oıshyl babamyz Ál-Farabı men danyshpan Abaıdyń mereıtoılary, Altyn Ordanyń 750 jyldyǵy joǵary dárejede atap ótildi. Sol arqyly tarıhymyzdy jastardyń sanasyna sińirýge, uly tulǵalarymyzdy keńinen dáripteýge, Qazaq elin álemge tanytýǵa erekshe mańyz berildi.

Qasym-Jomart Toqaev jaqynda halqymyzdy alańdatqan jer máselesine qatysty da túpkilikti sheshim qabyldady. Prezıdent retinde zań shyǵarýǵa bastamashylyq etý quqyǵyn paıdalanyp, jerdi sheteldikterge satýǵa jáne jalǵa berýge birjola tyıym salýdy kózdeıtin zań jobasyn Májiliske joldady.

Qoryta aıtqanda, táýelsiz Qazaq­stan­nyń negizin qalaǵan, álemge tanymal saıası qaıratker – Elbasynyń senimdi serigi  ári laıyqty izbasary eken­digin sózimen de, isimen de aıǵaqtaǵan Prezı­dentimiz eki jyl ishinde ózine barsha adamzat basyndaǵy qıly kezeńde júktelgen bıik senim údesinen shyǵa bildi. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qalyptastyrý mindetin alǵa qoıyp, elimizde Táýelsizdiktiń 30 jyly ishinde atqarylǵan jasampazdyq isterdi qısyndy jalǵastyra bildi. Qazaqstan bıligindegi syndarly sabaqtastyq dos súıinip, dushpan kúıingendeı máýeli jemisin berip otyrǵandyǵyna kýámiz.