Medısına • 31 Naýryz, 2021

Shaqalaqtyń shybyn jany úshin sharshamaıdy

436 ret kórsetildi

Elordadaǵy  №2 kópbeıindi qalalyq aýrýhanany múmkindikter mekeni desek esh qatelespeıtin tárizdimiz. О́ıtkeni munda qursaqtaǵy sharanany esepke alýdan bastap, ony týdyrý, aıy-kúni tolmaı dúnıe esigin ashsa baǵyp-qaǵyp, jetildirip, otbasyna oraltýmen qatar, eresek adamdardyń boıynda bolatyn barlyq aýrýdy emdeıtin bólimder jasaqtalǵan. Kópbeıindi degen ataýyna saı adamǵa qajetti medısınalyq qómektiń barlyǵy qamtylǵan. Keler kúnniń enshisinde aýrýhananyń pasıentterge jasaıtyn járdemi jaıynda birneshe maqala jazylady degen oıdamyz, al ázirge aı-kúni tolmaǵan 500 gramdyq shaqalaqty qolǵa ustaıtyndaı qalypqa keltirýmen qatar, jetilmeı týǵandyqtan ishki organdarda bolatyn kóptegen shalalyqtyń ózin emdep, sharanaǵa ómir, ata-ana, týǵan-týysqa qýanysh syılaıtyn tustaryn ózderińizge jetkizýge asyqtyq.

 Tirshilik úshin taıtalas

Nurjan Jeldibaev – aýrýhanada 2012 jyly ashylǵan 3 aıǵa deıingi nárestelerde týa bitken túrli kemshilikterge operasııa jasaıtyn respýblıkadaǵy ázirge jal­ǵyz bólimsheniń meńgerýshisi. Je­kelegen tósek oryn emes, mamandar­men qamtylǵan tutas bólimshege sha­rananyń jatqyzylýy ol ómirge kelmesten buryn-aq anyqtalatyn kórinedi. Qalaı deısiz be? Áıeldiń júkti bolýynyń alǵashqy kezeńinde túsirilgen ýltradybystyq zertteýde qursaqtaǵy balada qalypty jaǵdaıdan aýytqýshylyq baı­qalady. Sol kezde zertteýshi dá­ri­ger men júktiliktiń barysyn qa­daǵalaıtyn dáriger áıeldi osy bólimshege konsýltasııaǵa ji­beredi. Mamandar qarap, bolashaqta bala densaýlyǵynda bolatyn týabitti aqaý týraly otbasymen aqyldasady. Túpkilikti sheshimdi ata-ana qabyldap, týýǵa táýekel etse, áıeldiń bosanýy tek osy aýrýhanada júzege asyrylady. О́ıtkeni onsyz da týǵannan aýrý balany kólikpen, tipti áýemen alyp kelýdiń ózi oǵan keri áserin tıgizedi.

– Al ana jatyry balaǵa esh zalal tıgizbeı tasymaldaýdyń eń tıimdi joly. Ári asa qymbat ýa­­qytty únemdeımiz. Akýsher-gınekologter 3-qabattaǵy týý blo­gynda bosandyryp jatqanda biz balany kútip turamyz, araǵa 40-50 mınýt salyp, sharanaǵa 2-qa­battaǵy bizdiń bólimde operasııa ús­telinde tıisti manıpýlıasııa jasalyp jatady. Alǵash ashylǵanda eki saǵat jumsaıtyn operasııany qazir 40 mınýtta oryndaımyz. Nárestelerdiń aǵzasyndaǵy  aýyt­qýshylyqtyń túrleri de kóp, bi­raq biz oǵan mamandandyq. Keı ba­lanyń boıynda isik bolsa, endi biriniń ishekteri jetilmeı, syrtqa shyǵatyn jeri joq, tuıyqtalyp qalady. Nemese búırek, nesep joldary, qan aınalymy, júıke júıeleri qalypty emes. Osyndaı tabıǵatynda jetilmeı qalǵan tusyn hırýrgııalyq jolmen jóndeýge týra keledi. Máselen, aı-kúni jetpeı týǵan balalarda tolyp jatqan kemshilikter bolady. 500 gramdyq shaqalaqqa operasııa arqyly sol kemisti toltyramyz. Jylyna 300-ge tarta sondaı balalardy osy aýrýhanada týdyryp, operasııasyn jasap, aýrýhananyń taǵy bir bólim­shesinde 2 kıloǵa jetkizip jetildirip, úıge shyǵaryp, odan soń da osyndaǵy «Katamnez» orta­lyǵy arqyly ári qaraıǵy damýyn qadaǵalaımyz, – deıdi klınıka dári­gerleri.

Dáriger anestezıolog Jeńis Seıit­qalıev pen Nurjan Jeldi­baevpen áńgimeden biraz jaıǵa qa­nyq­tyq.

– Biz ár ómir úshin kúresemiz. Al Batys Eýropada, Iz­raıl­de týardan buryn zertteýge mán berilip, aýyr patologııalary bar nárestelerdiń týýy shektelgen. Tek 1 kılodan asqan balalar úshin ǵana kúresedi, qalǵan ýaqytta múgedektiktiń aldyn alý maq­satynda júktilik qoldan toq­tatylady. Árbir ata-ananyń náres­tesin asyǵa kútetini aıan. Alaı­da bizdiń otbasylarda júktilik bas­­ta­lysymen dárigerge qaralý keıinge ysyrylyp qala beretini belgili. Negizinde aýyr pa­tologııa bolatyndaı jaǵdaıda júk­tilikti 22-shi aptadan asyrmaı toqtatqan jón, al bizde áıelder ýaqytty ótkizip alady nemese «dárigerdiń aıtqanyndaı bolmas dep oılaǵan edik» deıdi. Eger bir mamanǵa senbeseńiz, ekinshi, úshinshi dárigerge qaralyńyz, al 22 aptadan keıin júktilikti toqtatýǵa dárigerdiń esh quqyǵy joq, – degen olar bolashaqta ishte jatqan sábıge operasııa jasaý josparymen de bólisti. Máselen, ishtegi ju­lyn jaryǵy (Spina bifida) bar nárestege osy fertaldy hırýrgııa arqyly operasııa jasalady. Sol tárizdi birneshe patologııany ishte jatqanda-aq túzeýge bolady eken. Bul úshin anestezıologter balanyń sol ýaqytta qımyldamaýyn, aýyr­synbaýyn qamtamasyz etse, akýsher-gınekologter balany jatyrdan alyp shyǵyp, operasııa jasap bolǵan soń ornyna qaıta salady, sosyn balanyń damý úderisi ári qaraı júre beredi. Ázirge bul oıdyń júzege asýyna pandemııa qol­baılaý bolyp tur.

 

Ult sapasy – urpaq densaýlyǵynda

Ásııa Aǵdamova – №2 kópbeıindi qalalyq aýrýhananyń jetilmeı týǵan jáne patologııasy bar sharanalardy kıývez astynda asyrap, emdep baryp ata-anasyna beretin bólimniń dárigeri. Uzaq jylǵy tájirıbesimen bólisken ol babalarymyzdyń tabıǵatpen ete­neligi sonshalyq, barlyǵyn baǵamdap, tabıǵattan tálim alyp úırene otyra jetilgenin aıta kele: – Bólimshemiz 30 balaǵa laıyq­talǵan. Biraq bos oryn bol­maıdy, keıde 40-tan asyp ketedi. Al eger bos orynnyń bo­lýyna qol jetkizsek, onda ul­ty­myzdyń bola­shaǵyn oılap, baýyr eti balasynyń saýlyǵyna, óz jaıyna durys qaraı alatyn jaǵ­daıǵa kóterilgenimiz der edim. О́kinishke qaraı, jetilmeı týǵan nemese ishten týa aýyrǵan ná­restelerdiń anasynan anamnez jınaı otyryp, onyń óz densaý­lyǵyna durys mán bermegenin kó­resiń. Qatarynan birneshe ret túsik tastaǵanda emdelýdiń ornyna qaıtadan bala kóterip, 500 gramm shaqalaq týady. Qazir ult densaýlyǵy men bolashaǵyna qatty alańdaımyn. О́ıtkeni bizde júktiliktiń, ómirge urpaq ákelýdiń mádenıeti jetkiliksiz. Bólimshede kıývez­diń astynda shaqalaqqa tý­ra jatyrda jatqandaı jaǵdaı ja­saımyz. Balany týra sonda jat­­qandaı qarańǵylyqta, belgili bir ylǵaldylyq pen jylylyqta us­taımyz. Biraq báribir ol ana qursaǵy emes. Sondyqtan analarǵa balaǵa sútti saýyp, ózińiz jıi qa­synda bolyńyz deımiz. Sebebi balaǵa ananyń mıkroflorasyna úırenýi mańyzdy, áıtpegende úıge shyqqanda aýrýhananyń sterıldi aýasyna úırengen náreste tez aýy­rady. Sosyn qandaı ǵajap degen jasandy qospa ana sútin al­mastyra almaıdy. Men analarǵa «Sıyrdyń sútine úıretpeńizder, ol buzaýǵa arnalǵan, al ananyń sútiniń ereksheligi sonda – jetil­meı bala týǵan áıeldiń súti de so­ǵan laıyqtalǵan, sol ýaqytqa qa­jetti mıkroelementter tek óz ana­synyń sútinde bolady. Bizdiń halyq ana sútine eń jaqyn bıe súti ekenin bilgen. Biraq ol tez buzylady, saqtaýy qıyn jáne halyqtyń ańǵarympazdyǵy son­daı, qulynshaqtyń enesin jıi embese jetilmeıtinin bilip, saýynnyń da arasyn jıi etken. Al buzaýǵa tańerteń bir, keshke bir emgeni jetkilikti. Adam­nyń óz jaratylysynan artyq oılas­tyrylǵan esh­nárse joq, óz tabı­ǵatyńdy tanyp, sony jaq­sartýǵa umtyl» deımin.

Bizdiń elimiz DDU usynymdary boıynsha 500 gramm shaqalaq úshin kúresti jolǵa qoıǵan. Árıne kú­resken jón, alaıda endi 10-20 jylda múgedekteri kóp ultqa aınalyp ketpeımiz be dep qorqamyn. Máselen, Saýdııa memleketinde eldiń eń joǵarǵy dinı basshylyǵy qursaqtaǵy balada kinárat bolsa «Ulttyń bolashaǵy úshin, ult saýlyǵy jolynda balany aldyrýǵa ruq­sat. Bul kúnáni ult bolyp kóte­rip, sol úshin qudaıdan keshirim surap duǵa etemiz» dep pátýa jazyp beredi. Qan­shama bala osy kıývezderde jatyp, kúni-túni qaraýdyń arqasynda 2 kıloǵa jetip, otbastaryna oraldy. Maǵan áke-shesheler: «Sizdiń uzaq jylǵy tájirıbeńizde osyndaı jaǵdaı kezikti me?» dep suraıdy. Al shynynda ár aǵza ózin­she bólek álem, bir aýrý ekinshi bi­reýde dál so­laı qaıtalanbaıdy. Osy jyldar ishinde alaqandaı ǵana qansha bala aldymyzdan ótti. Olardyń aty-jónderin umytyp qalýymyz múmkin, al biraq neshe jyldan keıin kezigip aýrý tarıhyn aıtqanda ol balanyń qa­laı jetilgenin aıtyp saırap qoıa beresiń. Sebebi árbir jaǵ­daı kóńi­lińde jattalyp, sanańda qat­talyp jatyr. Eshqaısysyn umy­ta almaısyń. Bir jaqsysy, elimizde qazir aı-kúni jetpeı týǵan ba­la­lardyń ósýin qadaǵalaıtyn katam­nez ortalyqtary ashyldy, sol arqyly balalardy múgedek et­­peı alyp shyǵýǵa dárigerler men ata-analar birigip kóp jumys atqarýda. Alaıda jalpy el bo­ıyn­sha júktilikke durystap mán berip, bala kóterýdiń mádenıetin jetil­dirý óte mańyzdy. Sebebi onyń artynda ult bolashaǵy men sapasy jatyr, dep oı tolǵaıdy dáriger.

 

Katamnezden qatarǵa qosylǵandar

Aýrýhanada Katamnez jáne ońal­tý bólimshesi 2019 jyldan jumys isteıdi eken. Jetilmeı tý­ǵan­dardy ońaltýǵa qajet tutas ma­mandar júıesi bar bólimsheniń meńgerýshisi Laýra Qandalaqova bala aǵzasynyń alǵashqy jylǵy jetilýge jumsalatyn qýatynyń eshbir kezeńmen salystyrýǵa kel­meıtinin alǵa tartty. Al­ǵash­qyda osy baı rezervti múmkindiginshe paıdalanyp, ony durys baǵyttaý sábıdi keleshekte múgedek bolyp qalýdan saqtaıdy. Sondyqtan ár shala týǵan balasy bar ata-ana osy múmkindikti áste esten shyǵarmaýy tıis. Ol úsh jasqa deıin de ájeptáýir deńgeıde bolady, biraq týǵannan
1 jasqa deıingi ýaqyt eń mańyzdysy, áıtpegende, sábı sal bolyp qalýy da múmkin. 25-26 aptada týǵan ba­laǵa neǵurlym kóbirek kóńil bólip, túrli aýrýdyń aldyn alýdy oılas­tyrý asa mańyzdy. Buryn balany ońaltý bólimshelerine 1 jasqa tolǵanda baryp jiberetin. Al qazir bul ustanym túbegeıli ózgerýde. О́ıtkeni 1 jasqa deıingi árbir kún qymbat. Sosyn buryn shala týǵan shaqalaqqa ýqalap massaj jasaý­dy 5 kılodan asqanda jasaıtyn. Qazir olaı emes, náreste 3,5 kılo bolǵanda bastaıdy. Sonyń nátıjesinde bulshyq etteriniń jıyrylýy, jazylýy qalypqa túsedi. Bıologııalyq belsendi núk­telerdi oıatý, aǵzany jetilýge ju­myldyrý óte mańyzdy ekenin aıt­qan Laýra Jumabekqyzy túrli mamandardyń birigip qımyldaýy ar­­qyly balalardyń qatarǵa qosy­lýyn kórýdiń qanshalyqty qýa­nysh ekenin aıtýǵa sóz tappaıdy. Mysaly, jetilmeı týǵan balalarda jutý, emý qabileti kemshin keledi. Bul jaǵdaıda logoped-defektolog arnaıy massajyn jasap, fýnksııa­lardy retke keltirýge kóp eńbek sińiredi.

Jetilmeı týǵan balany qatarǵa qosýda ár mamannyń jumysynyń máni zor, qorektendirý men jýyndyrý, uıyqtatý men qaı jaq qyryna jatýyn da qadaǵalaýdyń mánisi zor. Dárýmender berý, apparattyq fızıoterapııa, ózge de qajetti dúnıe­lerdi keshendi qaraýdyń ná­tı­jesinde óz qatarlastaryn qýyp jetken balalarymyz kóp. Biz­ge so­lardyń árqaısysyn kórý kóp qýa­nysh syılaıdy, deıdi №2 kóp­beıin­di qalalyq aýrýhanada ár ómir úshin kúresip júrgen dárigerler qaýymy.

Sońǵy jańalyqtar

Jetisý oblysynyń TJD basshysy taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 15:08

Aralda jol apatynan bir adam kóz jumdy

Oqıǵa • Búgin, 11:35

Qazaqstannyń eksport kólemi artty

Ekonomıka • Búgin, 09:52

Pleı-offtan tys qaldy

Fýtbol • Búgin, 08:43

Úshinshi orynǵa kóterildi

Sport • Búgin, 08:40

Úzdik tórttiktiń qatarynda

Tennıs • Búgin, 08:39

Kásipkerlerge push-habarlama jiberedi

Tehnologııa • Búgin, 08:37

Uqsas jańalyqtar