Ǵylymnyń kúshi – ǵalamat. Tósekke tańylǵan naýqasty aıaqqa turǵyzatyndaı qaýqary bar. Aýrýdy emdeıtin dáriger ekenin aıtyp, bul sózimizge ýáj tabarsyz. Kezekti keıipkerimizdiń ǵylymı jumysymen tanyspaı turǵanda biz de solaı oılaǵanbyz. Sóıtsek, ǵylym biz oılaǵannan áldeqaıda qýatty eken.
Jas ǵalym Beıbit ÁBDIKENOV jaqynda ǵylymı izdenisiniń nátıjesinde jasaǵan ekzoskeletpen fotoǵa túsip, jarııalady. Sonda ınsýltten qulap, qaıta aıaqqa tura almaı, aqyry anaý dúnıege attanǵan apamyz oıymyzǵa oraldy. Ishteı «Áttegen-aı, osy ekzoskelettiń septigi tıer me edi? Biz ǵylymǵa kóbirek kóńil bólsek, ǵalymdarymyz talaıdyń ómirin saqtap qalar dúnıeler oılap tabady eken-aý...» dedik.
Iá, ınsýltten bolsyn, joq týa bitti bola ma, múmkin kúızelisten keıin, bálkim apattan soń qol-aıaǵy jansyzdanǵan jaqynymyz ıakı tanysymyz qaı-qaısymyzda da bar. Bárimiz de solardyń óz aıaǵyna turyp ketkenin qalaımyz. Biraq sol úshin birdeńe isteı aldyq pa? Bul suraqqa birazymyz tosylyp qalar edik. Al bakalavrıatty IT salasy boıynsha «Bolashaq» baǵdarlamasymen Malaızııadaǵy Multimedia University-de, magıstratýrany «Aqparattyq júıeler» mamandyǵymen L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde bitirgen Beıbit bárimizden bólekteý tabandylyq tanytty.
Keıipkerimiz kóp adam oıǵa alyp qana qoıatyn adamzatqa paıdaly dúnıe jasaý ıdeıasyn Nazarbaev Ýnıversıtettiń «Jasandy ıntellekt jáne derekter týraly ǵylym» baǵyty boıynsha doktorantýrada oqyp júrgende iske asyrýǵa bel býdy. Ol atalǵan oqý ornyndaǵy óziniń ǵylymı jetekshisi, professor Prashant Djamvalmen aqyldasa kelip ReLive jobasynyń negizin qalady. Búginde Beıbit – nevropatolog, fızıolog, mashınany oqytý, robottehnıka, elektronıka mamany, mehanık, jasandy ıntellekt jasaýshylar, baǵdarlamashylardan quralǵan ReLive» («ReLive Research» JShS, «ReLive Intelligence» JShS) birlesken kompanııalar tobynyń negizin qalaýshysy jáne dırektory. Qazir kompanııada 20-ǵa jýyq adam jumys isteıdi, olardyń ishinde kóp jyldan beri eńbek etip kele jatqan tájirıbeli, álemniń ozyq joǵary oqý oryndarynda oqyǵan jáne buryn iri halyqaralyq kompanııalarda jumys istegen zertteýshiler de, oqýyn jańa támamdaǵan jas mamandar da bar.
Kompanııa qurylǵan jyly jas ǵalym B.Ábdikenov bastaǵan top Astana Digital Health halyqaralyq kórmesinde ReLive jobasyn tanystyrdy. Sol kórme kezinde jobasynyń mańyzdylyǵyn túsindirgen keıipkerimiz:
«ReLive jobasynyń aıasynda jasalǵan ekzoskelet – ınsýlt alǵan naýqastardy ońaltýǵa arnalǵan ınnovasııalyq sheshim. Iаǵnı ınsýltten keıin saýyqtyrýǵa járdemdesedi. Resmı derekterge súıensek, Qazaqstanda jyl saıyn 50 myńǵa jýyq adam júrek talmasyna ushyraıdy. Onyń 20 paıyzy qaıǵyly jaǵdaımen aıaqtalady. Aman qalǵan kúnniń ózinde ınsýltten keıin adamdar kóbine múgedek bolyp qalady. Mine, biz osy máseleniń sheshimin usynyp otyrmyz», dedi.
Shyny kerek, álemde mundaı ekzoskeletterdiń birneshe úlgisi jasalǵan. Biraq bul nusqa – medısınalyq maqsatta qoldanylatyn álemdegi biregeı joba. Ideıa avtorynyń aıtýynsha, ońaltý ortalyǵynyń dárigeri osy ekzoskeletti qoldanyp ár emdelýshige jeke saýyqtyrý baǵdarlamasyn jasaı alady. «Qazirgi ýaqytta ınsýlt alǵannan keıin naýqastardy neıroońaltýdy negizinen fızıoterapevter júrgizedi jáne fızıoterapııamen aınalysatyn ortalyqtar Nur-Sultan, Almaty, Aqtóbe jáne Shymkent sııaqty úlken qalalarda ornalasqan. Basqa óńirlerdegi adamdarǵa emdelý úshin osy qalalarǵa barý kerek. Biraq ınsýltten keıin adamnyń kóbine qoldary nemese aıaqtary sal bolyp qalady jáne olardy qalpyna keltirý prosesi 3 aıdan 2 jylǵa deıin sozylatynyn eskerý qajet. Sondyqtan atalǵan ortalyqtarǵa qatynaýdyń, tehnologııalar men rásimderdiń qymbatshylyǵy adamdardyń kópshiligine ońaı tımeıdi. Qazir Qazaqstan boıynsha Nur-Sultan qalasynda robottyq ońaltý ortalyǵy bar, biraq onda bir seans úshin 5-ten 10 myń teńgege deıin turatyn batys kompanııalarynyń quraldary qoldanylady. Biz ázirlegen qural osy baǵany eki ese tómendetedi», deıdi keıipkerimiz.
Al atalǵan ónimniń ázirlený tehnologııasyna kelsek, sal bolyp qalǵan kezde adamnyń baılanys neırondary úziledi, nátıjesinde ol aıaq-qolyn qımyldata almaıdy. Bul birinshi kezekte, bulshyqet qyzmetine qaraǵanda, júıke júıesiniń jumysymen baılanysty. Sonyń saldarynan adamnyń aıaq-qoldary uzaq ýaqyt qımylsyz qalady. Beıbit bastaǵan top osy jaǵdaıdyń sheshimi retinde adamǵa jattyǵýlar jasaýǵa kómektesetin ekzoskeletti jasap shyǵardy (ázirshe tek aıaq-qolǵa ǵana).
«Munyń negizgi eki bóligi bar – mobıldi ensefologramma apparattaryn paıdalana otyryp, mı sıgnaldaryn oqımyz, osy sıgnaldardy tanyp, ekzoskeletti basqaratyn baqylaýshyǵa jiberemiz. Pasıent óziniń aqyl-oıymen ekzoskeletti ózi basqaratyn bolady. Mundaǵy engizgen jańalyǵymyz – biz mı sıgnaldaryn tanýdaǵy óz algorıtmimizdi qurdyq jáne buǵan qosa mehanıka bóliginde aqyldy baqylaýshyny jasadyq. Ekzoskelet adam bulshyq etiniń kúshin tanıdy, sonyń esebinen adamǵa shynymen qajet bolǵanda ǵana kómektesedi. Aýrýdyń tarıhy jáne pasıentti neıroońaltý úderisi jónindegi barlyq aqparat platformada jazylady jáne saqtalady. Bul dáriger-reabılıtolog, assıstent jáne pasıenttiń óz jeke elektrondy kabınetin, sondaı-aq jattyǵýlardyń beınejazbasyn, sonyń ishinde oıyn túrindegi jattyǵýlardy qamtıdy», dep túsindirdi joba jetekshisi.
Qosa keteıik, ReLive jobasy 2019 jyly Dúnıejúzilik bankten grant jeńip aldy. Qazirgi ýaqytta keıipkerimiz óziniń áriptesterimen jáne ıdeıalas seriktesterimen birge jobanyń 80%-yn aıaqtap, bıyl ekzoskeletti testileý úshin birneshe prototıp usynýdy josparlap otyr.
