Rýhanııat • 15 Sáýir, 2021

Baba amanatyna adaldyq

72 ret kórsetildi

Jer tu­tas bolmaı, el tutas bolmaıtyny belgili ǵoı. Alash jurtynyń boıyndaǵy ımmýnıtet Jerge kindigimen birjola baılanǵan. Basqa máselede osaldyq tanytqanymen, jer máselesine kelgende Módeniń urpaǵy ba­­ba­­synyń amanatyna adaldyq tanytyp keledi.

«Arym – janymnyń sadaqasy» deıtin qa­zaq Jerin de «janynyń sadaqasyna» aı­naldyrǵaly qashan. Týǵan jerin bas­qyn­shy­lardan qorǵaý úshin bolǵan shaıqastarda qanshama myń bozdaq opat bolyp, qanshama bala jetim, qanshama áıel jesir qaldy. Ata-babalarymyzdyń toqymdaı jer úshin jantalasqan eren erlikteriniń arqasynda ǵana Qazaq eli búginde tórtkúl dúnıege toǵy­zyn­shy terrıtorııa retinde tanylyp otyr.

Toǵyzynshy terrıtorııa qazirgi kezde de talaı-talaı alpaýyttyń kózqurtyna aı­nalyp otyrǵany belgili. Sońǵy kezderi Qazaq memlekettiligine sáýegeılik aıtatyndardyń úni jıi estilip, qazaqtyń óz jerin ózine «syıǵa tartýshylar» boı kórsete bastady. Kez­deısoq jandar bolsa bir sári, Reseıdiń saıa­sat sahnasynda júrgenderdiń sandyraǵy kór­shilerdiń dostyq qarym-qatynasyna syzat túsi­re­tini anyq.

Al shyǵystaǵy kórshimizdiń de buqara­lyq aqparat quraldary ara-tura aranda­tý­shylyq  turǵyda aqparattar jarııalaıdy. «Qa­zaqstandy qashan qosyp alamyz?», «Qazaq­stan­da tórt júz elý myńdaı Lıbaıdyń urpaǵy uly Juńhýanyń qushaǵyna qashan kiremiz dep otyr» degen sııaqty ekspansııalyq baǵyttaǵy aqpa­rattar taratyp, tatý kórshilikti arazdyqqa bastaıtyn áreketi tyıylar emes.

«Sorly Meksıka! Qudaıdan qanshalyqty qashyqsyń, AQSh-qa sonshalyqty jaqynsyń!» Kezindegi Meksıka prezıdenti Porfırıo Dıas qudaıy kórshiden kórgen qııanatyn osylaısha muń-zary arqyly shyǵarǵan eken. Qurama Shtattarynyń álsiz kórshisi Meksıka ozbyr qońsylyqtyń birneshe márte zardabyn tartqany bar. Ásirese, 1846-1848 jyldardaǵy soltústikamerıkalyq ın­ter­vensııa meksıkalyqtardyń jadynan eshqashan óshpek emes. Soǵystyń saldarynan Meksıka Iýta, Arızona, Nevada, Kalı­fornııa, Nıý-Meksıka shtattarynan birjola aıyryldy. Tehas shtaty odan sál erterek, soǵystan birneshe jyl buryn AQSh quramyna engen edi. Atalǵan shtattar egemendi Meksıkanyń tól terrıtorııasy bol­ǵa­­nymen, soltústikamerıkalyq qoǵamnyń ekspan­sııalyq saıasatynyń arqasynda alyp el­diń aýmaǵyna aınalyp shyǵa keldi.

«Jaman atyń bolsa, satyp qutylarsyń, Jaman kórshiń bolsa qaıtyp qutylarsyń?!» de­gen­di de qazaqtyń kópti kórgen qara shaly aıtqany anyq. Shynynda da, Por­fı­rıo Dıastyń aıtqanyn basqa emes, qazaq­stan­dyqtar jaqsy túsinedi. Qudaı kórshi etip jaratqannan keıin alys-beris teń dárejede órbip, barys-kelis te dostyq rá­ýish­te jalǵasyn tapsa deısiń ǵoı. Alaıda tórt­kúl dúnıeni ýysynda ustaǵysy keletin el­der­diń kórshilerine astamsyp qaraıtyn nıeti menmundalap turady.

Jer taǵdyry – el taǵdyry. Qazirgi kezde jer máselesine qatysty zań jobasy Par­lament qabyrǵasynda qaralyp jatyr. Jer sheteldikterge satylmaıtyn boldy. Qazaq­standyqtarǵa da satylmasa degen tabandy tilegimiz bar. О́ıtkeni bizdiń qoǵam jemqor­lyq­tan áli aryla almaı otyr. Endeshe, júıeni bılep-tóstegisi keletin jem­qor­lar­dyń qazba baılyqtardy ǵana emes, babalardan jetken asyl amanatty – jerdi de satyp jiberýi tańǵqa­larlyq emes. Jer satyldy degenshe, el sa­tyl­­dy, táýelsizdikke qaýip tóndi deseńshi dep aıtýǵa týra keledi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart To­qaev­­tyń táýelsizdiktiń qadir-qasıetin sal­maq­­taǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» dep ata­latyn maqalasynda «Aýmaqtyq tutasty­ǵy­myzǵa kúmán keltirip, tatý kórshilik qa­ty­nastarǵa syna qaqqysy keletin keıbir shetel azamattarynyń arandatýshylyq is-áre­­ketterine resmı jáne qoǵamdyq deńgeıde toı­tarys bere otyryp, aǵartýshylyq ju­mys­taryn ustamdylyqpen júrgizgen jón. Biz ulttyq múddeni aspen de, taspen de qorǵaýǵa daıyn bolýymyz qa­jet­tigin taǵy da basa aıtqym kele­di» dedi.

«Ulttyq múddeni aspen de, taspen de qor­ǵaýǵa daıyn bolýy­myz qajet!» Qazaq­stan Pre­zı­dentiniń osy tujyrymy mem­­lekettilik máselesi, jer tu­tas­tyǵy, jalpy táýelsizdik týraly Alash jurtynyń us­ta­­ny­myn aıqyn ańǵartady. Memleket bas­shysynyń baılam­dy sózi halqynyń da se­ni­min art­ty­ryp, basshynyń da bedelin bıik­te­te túsetini sózsiz. Basqalaı aıt­qan­da, jer máselesine kelgende qazaq­standyqtardyń  basty ustanymy – «ne bel ketedi, ne belbeý ketedi» bol­ýy tıis!

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar