Rýhanııat • 20 Sáýir, 2021

Armanǵa qanat baılaǵan...

59 ret kórsetildi

Byltyr uly aqynnyń aıtýly mereıtoıy aıasynda «Abaı» telearnasy ashylyp, mádenı-rýhanı ómirimiz jańasha bir serpilgendeı boldy. Qazir osy arnadaǵy «Rýhanııat», «Sarasóz», «Úrker», «Jádiger», «Bir týyndy», «Dáýir danalary» atty tarıh pen ónerdi keń qamtyǵan baıypty baǵdarlamalar kórermenniń kóz qýanyshyna aınaldy. Osy qatarǵa óz ortasynan oza shaýyp júrgen san qyrly mamandyq ıelerin dáripteıtin «Esimder» baǵdarlamasyn qosar edim. Jaqynda sodan «Astana Balet» teatrynyń jetekshi solısi, halyqaralyq jáne respýblıkalyq baıqaýlardyń laýreaty Rıza Qanatqyzy týraly jyp-jyly habar berdi. Sony kórip otyryp, talantty balerınanyń óner jolyna qyzyqtyq. Onyń aıtqan árbir sózinen qazaqy tárbıeniń qaınaryna qanyp óskendigi baıqalyp turdy. Jas bolsa da balet ónerinde óz qoltańbasy qalyptasqan.

Adamnyń boıyndaǵy qandaı da bir qabilet balalyq shaǵynan baıqalady. Bizdiń keıipkerimiz de bı ónerine bala kúninen beıim boldy. Anasynyń jeteleýimen jeti jasynan kórkem gımnastıkamen aınalysty. Ákesi on jasynda Almatydaǵy A.V.Seleznev atyndaǵy Almaty horeografııa ýchılıshesine oqýǵa berdi. Alǵashynda úıden alysqa uzap kórmegen jas jetkinshekke jańa ortany qabyldaý ońaı bolmady, eptep tosyrqady. Bir jaǵynan, mundaǵy sabaqtyń deni oryssha ótedi. Balettegi qoldanylatyn termınder de orys tilinde aıtylady. Tálimgerler de balalarǵa bıdiń qyr-syryn oryssha úı­retedi. Rıza bolsa taza qazaqy ot­basynda ósken, orysshaǵa shor­qaqtaý. Soǵan qaramastan alǵa umtyla berdi. Oǵan Baqyt Súleeva degen ustazynyń kómegi kóp tıdi. Ol kisiniń ózi qazaqsha jetik bilmese de oqýshysyna bilgenin úıretýge tyrysty. Keıin ózi shá­kir­tinen qazaqsha úırenip, táp-táýir sóıleıtin dárejege jetti.

Osylaı atalǵan oqý or­nyn­daǵy qıyndyǵynan qyzyǵy kóp kúnder jer apshysyn qýyrǵan júırikteı zýlap jatty. On jasynda oqýǵa kelgen ónerpaz óren­niń oıy ysylyp, boıy ósti. Kúrdeli balet óneriniń órnegin túsindi. Rıza osynda tabandap segiz jyl oqydy. Oqý úderisi je­ńil bolmady. Sebebi mektep baǵdarlamasymen birge bı ónerin qatar alyp júrdi. Túske deıin sabaqta, tústen keıin daıyndyqta boldy. Aqyry tógilgen ter men eseli eńbek dalaǵa ketken joq. Balet bıin bir kisideı úı­renip shyqty. Osynda oqyp júrip, alǵashqy baıqaýlarǵa da qatysty. Onda da aıy ońynan týyp, «О́rleý» horeografııalyq oqý oryndarynyń halyqaralyq báı­gesinde júldegerler qata­rynan kórindi. 2010 jyly Berlındegi «Bı olımpi» halyqaralyq baı­qaýynda top jaryp, birinshi oryn aldy. Jasynan jarqyrap kózge túsken ol 2012 jyly ýchılısheni oıdaǵydaı támamdaǵan soń, sol jyly bas qalada ashylǵan «As­tana Balet» teatryna qabyl­dan­dy. Sodan bastap Rıza Qanat­qyzynyń balet ónerindegi dańǵyl joly bastaldy.

Jalpy balet – bekzat óner. Qa­zaqshalap aıtqanda, ol eki adamnyń birine jalyn us­tatpaıtyn asaý jylqy sekildi, kidi minezdi. Balet – ónerdiń ishindegi eń kúrdelisi. Osy ónerdiń bıigine shyqqan ár ónerpazdyń eshkimge uqsamaıtyn qoltańbasy bar. Mysaly, bir bı­shi sahnada kórermendi shynaıy qımyly men emosııasy arqyly baýrasa, ekinshisi – keıipkeriniń ásem beınesimen tartyp áketedi. Úshinshi ónerpaz tehnıkalyq sheber­ligimen erekshelenedi. Endi ony baletti jan-tánimen jaqsy kó­retin talǵampaz jurt jiti baı­qaıdy.

– Biz bı arqyly óz kórer­me­nimizge júregimizdiń úni men syryn jetkizýge tyrysamyz. Árı­ne, balet ónerin túsiný, uǵý ońaı emes. Osy teatrǵa kelgennen beri sahnada ár túrli janrda qoıylǵan spektaklderdegi keıip­kerlerdi somdadym. Olardyń ishki jan syry, emosııasy, tehnı­kasy bir-birine uqsamaıdy. Sonda da men solardy oınaı júrip, óz sheberligimdi ushtadym. Balettegi bı túri: klassıka, neoklassıka jáne qazirgi zamanaýı bolyp úshke bólinedi. Munda eń qıy­ny – klassıka. Onda artyq qı­myl jasaı almaısyz. Qatty aıaq kıimmen bıleısiz. Al neoklas­sıkada ózińizdi erkin ustap, son­shalyqty qınalmaısyz. Qalaı bolǵanda da kórermenge rýhanı lázzat syılap, sahnada ótip jatqan oqıǵaǵa sendire bilý úshin bıshige fızıkalyq kúsh pen emosııa qajet. Onyń bári sheberlikti, izdenisti talap etedi, – deıdi ke­ıip­­kerimiz aǵynan jarylyp.

Elimizdiń ǵana emes elordanyń da rýhanııatyna jyly lep ákelgen «Astana Balet» teatrynyń qor­jy­nyndaǵy repertýarlar óte baı, san túrli bolyp keledi. Ony oryn­dap júrgen ártisterdiń de deń­geıi joǵary. Olardyń arasynda bizge ǵana emes, birqatar shet memleketke tanylǵan talanttar da jetedi. Solardyń aldyńǵy qatarynda júrgen sańlaqtyń biri – Rıza Qanatqyzy. Búginge deıin ol oınaǵan rólderdiń ózi birazǵa jetip qaldy. Ásirese elorda turǵyndary men qonaqtary tamsanyp kórgen qoıylymdar ara­synda «Álemdegi» – Sárýardy, «Jýsandaǵy» – Jýsan men Umaı­­dy, «Kleopatradaǵy» – Kleo­­patrany, «Shelkýnchıktegi» – Arab qýyrshaǵyn jáne «Jı­zel­de» – Mırtany somdap, ǵa­jaıyp beı­neler galereıasyn jasady. Al otandyq týyndylar ishinde «Qyz Jibek» baletinde Jibektiń beınesinde kórinip, qazaq arýynyń adal sezimi men móldir mahabbatyn saf taza kúıinde jetkizip, kó­rermenderdiń yqy­lasyna bólendi.

– Jibek beınesi men úshin ystyq. Syrly sulýlyqtyń ıesi bolǵan arýdyń esimin bala ke­zimnen bilemin. «Qyz Jibek» fıl­min de talaı márte qyzyǵyp kórgem. Sondyqtan tabıǵatyma jaqyn bolǵandyqtan onsha qınala qoımadym. Qoıylym qysqa mı­nıa­tıýra bolsa da Jibektiń jan-dúnıesin terbegen názik syryn jetkizýge kúsh saldym. Sondaı-aq «Jýsan» baletindegi keıipkerim de kóńilimnen shyqty. Sońǵy jasaǵan obrazdarymnyń biri, «Mahabbat ańyzy» baletindegi tatar halqynyń hanshaıymy – Mehmene Baný. Shynymdy aıtsam, men osy keıipkerdi oınaý­dy kópten armandadym. Bul shy­ǵarmany Reseıden kelgen ho­reograf qoıdy. Mehmene Baný – ómirde aqyly men kórki saı, myqty áıel bolǵan. Men sony ashyp kórsetýge barymdy saldym, kórermen jyly qabyldady, – dedi ol.

«Astana Balet» teatrynyń irtisteri elimizde ǵana emes, Parıj, London, Beıjiń, Seýl, Tokıo, Mılan sekildi álemniń birqatar ásem shaharlarynyń sahnalarynda óner kórsetip júr. Sonda sheteldik kórermender bizdiń ulttyq qoıylymdarymyzǵa, ásirese kóneden jalǵasyp kele jatqan qazaq bıin qyzyǵyp kó­retindigin aıtady.

Rıza bir sózinde halqymyzdyń aıaýly qyzy, ataqty balerına, Reseıdiń halyq ártisi Altynaı Asylmuratovany óner jolynda úlgi tutatyndyǵyn aıtyp qaldy. «Altynaı apaıdy súıikti balerınam retinde jaqsy kóremin. Ol kisiniń bılegeni ǵajap, sah­naǵa shyqqandaǵy sulýlyǵyn sózben jetkize almaı­myn. Ony tek kózben kórý kerek. Sondyqtan Altynaı Ábdýahım­qyzy sekildi jer júzine tanymal bolý – ár balet ártisiniń armany. Meniń de úkili armanym sol» dep kú­limsiredi keıipkerimiz. Búginge deıin Rıza Qanatqyzynyń qol jetkizgen tabystary jeterlik. Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti qorynyń stıpendıanty, 2016 jyly III halyqaralyq balet ártisteri baıqaýynda «Za­manaýı horeografııany úzdik oryndaǵany úshin» arnaıy júl­desimen ma­rapattalǵan. Endeshe armanǵa qanat baılaǵan óreli ónerpazdyń alar asýy áli alda dep senemiz!

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanda alty óńir «qyzyl» aımaqta tur

Koronavırýs • Búgin, 09:57

13 mamyrǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Qazaqstan • Búgin, 09:39

Batys Qazaqstanda jańa qaýly shyqty

Aımaqtar • Búgin, 09:16

Balýan Sholaqtyń dombyrasy

О́ner • Búgin, 09:00

Jazǵa sálem joldaıyq

О́ner • Búgin, 08:55

Jylqyshy aýyldyń jaqsylyǵy

Aımaqtar • Búgin, 08:54

Sýdy únemdeý el úmitin aqtaı ma?

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Qanmen jazylǵan kartınalar

Tarıh • Búgin, 08:45

Stýdentterdiń sóz saıysy

О́ner • Búgin, 08:41

Halyq únine qulaq asatyn ortalyq

Qoǵam • Búgin, 08:39

Egilgen tal-terektiń obalyna qalmaıyq

Ekologııa • Búgin, 08:37

Ońtaıly onlaın aýksıon

Tehnologııa • Búgin, 08:35

Qoldy bolyp jatqan qaraýsyz mal

Aımaqtar • Búgin, 08:30

Brakonerge buǵaý bolmaı ma?

Aımaqtar • Búgin, 08:28

2021 jyl – qalpyna kelý kezeńi

Koronavırýs • Búgin, 08:25

Kıik kúıik pe?

Ekologııa • Búgin, 08:18

Qaýiptiń betin vaksına qaıtarady

Medısına • Búgin, 08:15

Halyqpen 200-den astam kezdesý ótkizdi

Parlament • Búgin, 08:14

«Osyǵan deıin nege birikpedi?»

Medısına • Búgin, 08:13

Qorqynyshty seıiltý quraly

Medısına • Búgin, 08:11

«Qazaqstanym!» dep, qalamy júıtkip tur

Qazaqstan • Búgin, 08:10

Hantáńirden qanat qaqqan qaıratker

Qoǵam • Búgin, 08:08

8 raýndta – 8 mıllıon dollar

Boks • Búgin, 08:07

Úı salǵanǵa – úlken kómek

Qoǵam • Búgin, 08:05

Bartımen sheberlik baıqasty

Tennıs • Búgin, 08:05

«Jigitter bar narqasqa...»

Sport • Búgin, 07:59

Ekonomıka damý jolaǵyna shyqty

Ekonomıka • Búgin, 07:58

Túrkistannyń jańa dáýiri

Qoǵam • Búgin, 07:55

Avıasııa salasy qoldaýǵa muqtaj

Qoǵam • Búgin, 07:50

Merkeldiń memleketshildigi

Álem • Búgin, 07:47

Uqsas jańalyqtar