Qoǵam • 21 Sáýir, 2021

Egýge qarsy adamdardyń medısınaǵa esh qatysy joq

19 ret kórsetildi

Jalpy vaksınalaýǵa baılanysty teris pikirler tolastamaı turǵandyqtan, arnaýly mamandar túsinikteme jumystaryn júrgizýge májbúr. Máselen, 1,5 jyl buryn COVID-19-ǵa qarsy vaksına alǵan Epıdemıologııalyq ortalyq qyzmetkerleri jetkilikti mólsherdegi antıdenelerge ıe.

Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»

S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ jalpy ımmýnologııa kafedrasynyń meń­gerýshisi Elmıra Bıtanova min­det­ti ekpe­ler­diń qazaqstandyq kún­tizbesi álemdegi úzdikterdiń biri ekenin jetkizdi. Muny álemdik ǵa­lym­dar qaýymdastyǵy da atap ótken. Eli­mizdegi barlyq mindetti ekpeler (memlekettik emhanada nemese jeke emhanada) bıýdjet qarajaty ese­bi­nen tegin jasalady. Onyń tizimi el Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen.

Sondaı-aq týberkýlez (BSJ), gepa­tıtke qarsy, polıomıelıt, kókjótel, dıfterııa jáne sires­pege (AKDS), b túrindegi gemofıldi ınfeksııa, sonymen birge pnevmokokk ınfeksııasymen qyzylsha, qyzamyq jáne pa­ro­tıtke qarsy vaksınalar tegin jasalatynyn alǵa tartýǵa bo­lady.

«Bizdiń kúntizbe álemniń ozyq táji­rıbesin qamtıdy. Memleket vak­­­sı­naǵa orasan qarajat ju­m­sap otyr. Jasalýy kerek vak­sı­nalardyń tolyq tizimi bar. Onyń ishinde tumaý, jelsheshek, kene ensefalıti, qyzylshaǵa qarsy ekpeler bar. Sondaı-aq Ońtústik-shyǵys Azııa elderine, Afrı­ka jáne Arab elderine barýdy josparlap otyrǵandarǵa, bu­dan bólek epıdemııalyq jaǵ­daı­ǵa qaraı egiletin ekpeler bar», ­deıdi ımmýnolog.

Mamandar koronavırýsqa qar­sy vaksına týraly aıta kelip, almatylyqtardy óz aǵzasyndaǵy antıdeneler sanyn qadaǵalamaýǵa shaqyrdy. Sebebi bul halyqqa jalǵan nátıje berýi múmkin. Antıdeneleri bolǵan kezde adamdar «bosańsyp», epıdemııalyq jáne gıgıenalyq normalardy saqtaýdy qoıady. Kafedra meńge­rýshisi qalalyqtarǵa ım­mý­nogramma, antıdeneler ná­tı­jelerin óz betinshe túsin­di­rýdiń qajeti joq ekenin, bul rette em­deýshi dárigerge júginý keregin atap ótti.

Ǵalymdar vaksınalaýdan keıin ımmýnıtet 2-3 jyl saqta­la­dy degen boljam jasap otyr. Vaksına – baqylaýda. Bul rette ımmýnolog N.F.Gamaleıa atyn­­daǵy epıdemıologııa jáne mık­ro­­bıologııa ulttyq zertteý or­ta­­­lyǵy qyzmetkerleri ázir­lep jat­qan vaksınany 1,5 jyl bu­ryn synaqtan ótkizip, ózderine sal­­dyrǵan. Antıdeneler mól­she­­­ri olarda osy kúnge deıin saq­­tal­ǵan. Onyń ústine, bul jaı ǵana dáleldengen antıdeneler emes, bular protektıvti, vırýsty beıtaraptandyrady. Osyǵan baılanysty almatylyq ımmýnolog vaksına alýǵa, sondaı-aq ǵylym men medısınaǵa esh qatysy joq vaksınalaýǵa qarsy adamdardy tyńdamaýǵa shaqyryp otyr.

Búginde Almatyda 203 pýnkt, al onda 1 809 medısına qyzmet­kerinen turatyn 406 egý brıgadasy jumys isteıdi. Qala boıynsha 1 aqpan men 18 sáýir aralyǵynda barlyǵy 134 484 adam vaksınalandy.

Vaksınaǵa qarsy shyǵatyn­dar­dyń kóbinese ınternette aıtatyn negizgi dálelderi ótken ǵasyrdyń aıaǵyndaǵy vak­sı­na­laý­ǵa qarsy shyǵýshylardyń argý­­mentterinen asa erekshe­len­beıdi.

«2020 jyldyń jazyn eske túsireıikshi, Almatyda juqty­rý­shylar sany óte kóp boldy, talaı otbasy jaqyndarynan aıy­ryldy. Biz balalarymyz ben qarttarymyz úshin ekpe alýymyz kerek. Bul árbir adamnyń sanaly sheshimi bolýy tıis», deıdi mamandar.

Keıbir adamdar «Eger men muny túsinbesem, osylaı bolmaýy kerek», dep oılap qana qoı­maıdy, vaksına kómegimen qa­ýipti ınfeksııanyń aldyn alý múmkindigin joqqa shyǵarady. Kóbine bul halyqtyń jetkilikti túr­de aqparattandyrylmaýyna baı­la­nysty. Vaksınalaý – bul je­ńisterdiń tarıhy. 1886 jyly mıkrobıolog Lýı Pas­ter jasaǵan qutyrý aýrýyna qar­sy vaksınanyń tarıhyn eske túsireıikshi. Sol kezdiń ózinde adamdar qaýipti aýrýdan aman qalýdyń múmkindigi paıda bolǵanyn túsingen. Sebebi ol ýaqytta aýrý únemi naý­qas­­tyń ólimine ákeletin. Qu­tyr­­ǵan qas­qyr tistep, odan em izdegen Smo­lensk gýbernııasy aýyl­da­rynyń turǵyndarynan – 19 adamnan quralǵan qarapaıym sharýalar tobynyń Fransııaǵa Lýı Pasterge barǵany jaıly derekter saqtalǵan. Sol zamanda qutyrý aýrýy ólim jazasymen teń boldy. Olarǵa ekpe salǵannan keıin ınfeksııany juqtyryp úlgergen úsh adam qaıtys bolyp, qalǵandary aman qalǵan», dedi almatylyq ım­mý­nolog. Osy sııaqty jekelegen, sondaı-aq jalpyálemdik aýqym­daǵy oqıǵalar óte kóp. Sheshek, polıomelıt, ty­rys­­qaq, dıfterııa, kókjótel, si­res­pe jáne basqa da kóptegen qa­ýipti ın­­­fek­sııalardy jeńýde jetken je­tistikter pandemııany toq­tatý úshin vaksınalaýdyń qa­jet­­ti­li­gin to­lyǵymen rastaı­dy.

«Qazir vaksınalaýǵa qarsy adamdar túrli opa bermeıtin amal­darǵa barady. Jalǵan ha­barlamalardy taratýda ózek­ti taqyryptardy paıdalanady. Adamdardy qorqytyp-úrki­tip, úreı týǵyzady. Bul jal­ǵan aq­pa­rattar zııanyn tıgizip otyr. Sol sebepti halyqty vaksı­na­laý­ jaıly aqpa­rattandyrý kerek», dedi Elmıra Bıtanova.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Shýchede jańa sport kesheni salynady

Aımaqtar • Búgin, 18:59

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Búgin, 13:05

Kıikterdiń tóldeý kezeńi bastaldy

Fotogalereıa • Búgin, 12:07

Qazaqstannyń altyn-valıýta qory ósti

Ekonomıka • Búgin, 12:02

Pavlodarda avtobýs baǵanǵa soǵyldy

Oqıǵa • Búgin, 09:54

Batys Qazaqstanda kıikter ólip jatyr

Aımaqtar • Búgin, 09:44

Uqsas jańalyqtar