Basty maqsat – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý (Prezıdent Atyraý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jóninde keńes ótkizdi)

Memleket basshysy birinshi kezekte munaıly óńirdiń tynys-tirshiligin, turǵyndardyń ál-aýqatyn árdaıym jiti nazarda ustaıtynyn atap ótti.

– Memleket basshysy retinde alǵashqy saparymnyń birin Atyraýdan bastaǵanymdy bilesizder. Munaıly óńirdiń tynys-tirshiligi, turǵyndardyń ál-aýqaty árdaıym meniń jiti nazarymda. Jalpy, óńir qarqyndy damyp keledi. Qazirgi tańda memleketimizdiń ishki jalpy ónimindegi oblys ekonomıkasynyń úlesi  10 paıyzdan asty. Elimizge tartylǵan ınvestısııanyń 30 paıyzǵa jýyǵy osy aımaqqa tıesili. Qazaqstannyń ónerkásip óniminiń jalpy kólemindegi Atyraýdyń úlesi 20 paıyzǵa jetti, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy oblysta túıini sheshilmegen máselelerdiń de bar ekenin eske saldy. Mysaly, byltyr aımaqta óner­kásip óndirisi men turǵyn úı quryly­synyń kólemi, shaǵyn jáne orta bıznes óndiretin ónim mólsheri azaıyp ketken.

Memleket basshysy Atyraý obly­synyń jaǵdaıy týraly barlyq baıandamalardy tyńdap shyqqannan keıin, aımaqty damytýǵa qatysty naqty maq­sat-mindetterdi atady.

– Indetten týyndaǵan qıyndyqqa qaramastan, el ekonomıkasyn qalpyna keltirýge kúsh jumyldyrýymyz qajet. Qazir búkil álem damýdyń daǵdarystan keıingi kezeńine qadam basty. Biz osy úrdisten qalyp qoımaýymyz kerek, – degen Memleket basshysy eń aldymen munaı-gaz ónerkásibin damytý qajet ekenine toqtaldy.

– Atyraý oblysy – elimizdegi eń úlken ındýstrııalyq óńirdiń biri. Aımaqtyń munaı-gaz ónerkásibi shetelden ınvestısııa tartý salasynda kósh bastap keledi. Sondaı-aq Qazaqstannyń álemdegi ınves­tı­sııa­lyq ımıdjin arttyrýǵa septigin tıgi­zýde. Oblys respýblıkalyq bıýdjetke jáne Ulttyq qorǵa qomaqty qarjy quıyp otyr.

Úkimet óńir ákimdigimen birlesip, iri munaı-gaz jobalaryn ýaqtyly júzege asyrýdy baqylaýǵa alýy tıis. Bolashaqta keńeıý jobasyn ýaqtyly aıaqtaý mańyzdy.  Sondaı-aq Qashaǵan ken ornyn tolyq ıgerý kerek. Sol arqyly bir jylda óndiriletin munaı kólemin 15 mln tonnaǵa arttyrýǵa bolady. Nátıjesinde, jumys oryndary ashylyp, otandyq qyzmet kórsetý kompanııalary men shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi úshin mol múmkindikter týady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy aımaqtaǵy «Ult­tyq ındýstrıaldy munaı-hımııa tehno­parki» arnaıy ekonomıkalyq aıma­ǵynyń jumysyna qatysty biraz másele bar ekenin aıtty. Ar­naıy ekonomıkalyq aımaqtyń ınfra­qurylymdyq qury­lysy aıaqtalmaǵan. 2015 jyly atalǵan nysandy damytýǵa 162 mlrd teńge bólingen. Biraq osyǵan deıin bir ǵana joba iske asqan. Polıpropılen jáne polıetılen óndirisi boıynsha iri jobalar áli júzege aspaǵan. О́ıtkeni qajetti ınvestor men ónimdi satatyn naryq tabylmaǵan. Prezıdent osy olqylyqtardy tez rettep, Úkimet pen «Samuryq-Qazyna» qoryna jumysty jedeldetýdi tapsyrdy.

Memleket basshysy basymdyq bergen taǵy bir másele – avtojoldardy damytý. Qasym-Jomart Toqaev oblys­ta jol apatynyń jıilep ketýi eldi alańdatyp otyrǵanyn aıtty. Byltyr óńirde 232 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, sonyń saldarynan 69 adam qaıtys bolǵan.

– Aımaqtaǵy respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń 85 paıyzy jáne oblystyq mańyzy bar joldardyń 61 paıyzynyń ahýaly ortasha nemese jaman emes deýge bolady. Biraq bul – ortasha respýblıkalyq kórsetkishten tómen. Sapaly jol – qaýipsizdik kepili.

Oblysta jol apatynyń jıilep ketýi bárimizdi, eń aldymen, jergilikti azamattardy alańdatady. Byltyr óńirde 232 jol-kólik oqıǵasy boldy. Sonyń saldarynan 69 adam, sonyń ishinde 6 bala qaıtys boldy. Mundaı ahýal jyl saıyn qaıtalanýda. Ásirese, «Oral-Atyraý» tas jolyna basa nazar aýdarǵan jón.

О́kinishke qaraı, bul jol adam ómirine únemi qaýip tóndirip otyr. Bıylǵy eki aı ishinde osy joldyń bo­ıynda 7 jol-kólik oqıǵasy bolyp, 17 adam qazaǵa ushyrady. Sondaı-aq, 15 adam zardap shekti. Bir ǵana jol apatynan 15 bala jetim qaldy. Bundaı jaǵdaıǵa jol bermeýimiz kerek. Úkimet pen óńirdegi ákimdikterdiń mindeti – jol qaýipsizdigin barynsha qamtamasyz etý, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, «Oral-Atyraý» tas jolynyń aımaq úshin strategııalyq mańyzy zor. Barlyq jolaýshy jáne júk tasymaly osy jol arqyly ótedi. Avtojoldyń boıynda kólik turaǵy joqtyń qasy. Shyn máninde, joldyń sapasy kóńil kónshitpeıdi.

– Úkimet pen oblys ákimdikteri 2025 jylǵa deıin jergilikti jerlerdegi joldardyń 95 paıyzyn jóndep, retke keltirýi tıis. 2019 jyldan bastap elimiz boıynsha osy maqsatqa jyl saıyn respýblıkalyq bıýdjetten 50 mlrd teńge bólinýde. Jol qurylysyna jáne ony jóndeýge jergilikti bıýdjetten de qarjy jumsalady. Nátıje joq dep aıtýǵa bolady. Jóndelgen joldyń kóbi bir jyl ótpeı jaramsyz bolyp qalady. Muny ashyq aıtý kerek, – dedi Q.Toqaev.

Sondaı-aq Prezıdent memlekettiń tapsyrysyn oryndaımyn dep kelgen kez kelgen merdigerdiń basty mindeti – sapaly jumys bolýy kerek ekenin atap kórsetti. Prezıdenttiń aıtýynsha, merdigerlerge qoıylatyn talap ta qatań bolýy tıis, buǵan Úkimet jaýapty.

Oraıy kelgende Qasym-Jomart Toqaev «Nur-Sultan – Almaty» avtojolyn jóndeý jumystarynyń da áli kúnge aıaqtalmaǵanyn aıtty. Prezıdent bul joldy 2023 jyly paıdalanýǵa berýdi tapsyrdy. Bul jumys Úkimet pen ákimderdiń udaıy nazarynda bolýy qajet ekenin eskertti.

Prezıdent Úkimetke elimizdiń kólik jáne tranzıttik áleýetin barynsha paıdalaný jóninde usynys engizýdi tapsyrdy. Budan bólek qala ishindegi joldardy tıimdi paıdalaný, kólik qozǵalysyn basqarýdyń biryńǵaı ortalyǵyn qurý týraly da sóz boldy.

Keńeste Prezıdent kótergen máseleniń biri – jumyspen qamtý. Búginde Atyraý oblysyndaǵy turmys deńgeıi elimizdiń ózge óńirlerine qaraǵanda joǵary. Ortasha jalaqy 358 myń teńge, bul – jalpy respýblıkalyq kórsetkishten 1,6 ese joǵary. Degenmen óńirde júzege asyrylyp jatqan «Bolashaqta keńeıý» jobasy jaqynda aıaqtalady. Aldaǵy úsh jylda 55 myń adam jumystan bosaıdy. Oblys ákimi onyń 31 myńyn eńbekpen qamtýdy jos­parlap otyr. Qasym-Jomart Toqaev bul Atyraý oblysynyń ǵana mindeti emes ekenin atap ótip, Úkimetke tıisti shara qabyldaý kerektigin aıtty.

Jıynda densaýlyq saqtaý júıesin nyǵaıtý máselesi de keńinen sóz boldy. Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev oblys ákimine iri óndiristik kásiporyn basshylarymen birlesip, indettiń aldyn alýdy jáne onymen kúres sharalaryn ýaqtyly qabyldaýdy tapsyrdy.

– Koronavırýs indeti qaıtadan órship, epıdemııalyq ahýal kúrdelenip barady. Bul rette, aımaqtyń ereksheligin eskerip, eńbek ujymdaryndaǵy ahýalǵa aıryqsha nazar aýdarý kerek.  Oblys kásiporyndarynda apta saıyn  indet oshaǵy paıda bolýda. Oblys ákimine iri óndiristik kásiporyn basshylarymen birlesip,  indettiń aldyn-alý jáne onymen kúres sharalaryn ýaqtyly qabyldaýdy tapsyramyn. Vahtalyq tásilmen isteıtin jumysshylardyń densaýlyǵyn muqııat qadaǵalaý qajet.

Indettiń jańa tolqyny kelgennen beri jaǵdaıy aýyr jáne óte aýyr naýqastar kóbeıýde. Olardyń sany sońǵy bir aıda eki esege artty.  Al emdeý mekemelerinde qajetti dári-dármek pen qural jabdyqtar áli de jetkiliksiz ekeni anyqtalyp otyr. Bul ahýal adam óliminiń kúrt ósýine ákep soqtyrýy múmkin. Bilikti mamandardyń tapshylyǵy da  jaǵdaıdy ýshyqtyryp otyr.  Oblysta 207 dáriger jetispeıdi. Sonyń ishinde aýyldyq jerlerge 52 dáriger qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent oblys basshylyǵyna emdeý mekemelerin dári-dármekpen jáne medısınalyq quralmen qamtamasyz etýdi jeke baqylaýǵa alýdy, sonymen qatar, anestezıologııa jáne jan saqtaý bólimderin tolyq jabdyqtaýdy, dárigerler tapshylyǵy máselesin sheshý mindetin júktedi.

Prezıdenttiń aıtýynsha, Reseımen shekarada avtokólikpen ótetin bekettiń bolýy óńirdiń epıdemıologııalyq ahýalyna keri áserin tıgizýde.

– Avtokólikter ótetin shekara beketinde jaýapty mekemelerdiń úılesimdi jumys isteýin qamtamasyz etý qajet. Úkimetke ákimdiktermen birlesip, jurt  shekaradan avtokólikpen ótetin oryndarǵa qatań sanıtarlyq-karantındik baqylaý ornatýdy tapsyramyn.

Issaparǵa shyǵatyn sanıtarlyq-epıdemıologııalyq sala mamandarynyń qyzmetine barlyq jaǵdaıdy jasaýdy júkteımin. Qazirgi tańda ártúrli shtamdar paıda bolyp, keselmen kúres qıyndaı tústi. О́kinishke qaraı, qaýipti derttiń kesirinen ultqa bereri kóp tanymal tulǵalardan da aıyrylyp qalyp jatyrmyz. Bul – búkil elimiz úshin orny tolmas qaıǵy. Memleket úshin ár adamnyń ómiri qymbat. Sondyqtan barsha jurtty jaýapkershilik tanytýǵa, saq bolýǵa shaqyramyn.

Koronavırýsty jeńýdiń eń tıimdi joly – vaksına salý ekenin únemi aıtyp kelemin. Biz qazir halyqtyń jappaı vaksına alýyn uıymdastyrýymyz qajet. Bul jumysta iri kásiporyndar basty nazarda bolýy tıis. Munaı kompanııalary qyzmetkerleriniń arasynda túsindirý jumystaryn júrgizýge aıryqsha mán berińizder, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent keńeste óńirdegi den­saý­lyq saqtaý nysandary eskirgenin, Úkimet ákimdikpen birlesip, kópbeıindi aýrýhana, psıhıkalyq densaýlyq orta­lyǵyn jáne zamanaýı qalalyq emhanalar salý máselesin sheshýi kerektigin aıta kelip:

– Aıryqsha kútimge muqtaj bala­larǵa qolaıly orta qalyptastyryp, medısınalyq kómek berý úshin maman­dandyrylǵan saýyqtyrý ortalyǵyn salý máselesin qarastyrýdy tapsy­ramyn. Mektep túlekteri dáriger mamandyǵy boıynsha bilim alýy úshin grant sanyn kóbeıtý qajet. Sonymen birge, óńirde medısına qyzmetkerlerine qolaıly jaǵdaı jasaý kerek.   

Qoǵam ókilderi birneshe jyldan beri oblys ortalyǵynda sportqa erekshe qabileti bar daryndy bala­larǵa arnalǵan mektep-ınternat salý máse­lesin kóterip júr. Úkimetke ákimdikpen birlesip bul máseleni de qarastyrýdy tapsyramyn, – dedi.

Prezıdenttiń sózine qaraǵanda, óńirdiń tabysty damýy úshin aımaqty energııamen turaqty túrde qamtamasyz etý mańyzdy. Degenmen bul baǵytta da áli pysyqtaıtyn jumystar bar. Sondyqtan Úkimet bul tarapta keshendi sharalar qabyldaýy qajet.

Keńes barysynda ózekti dúnıeniń biri retinde óńirdi sýmen qamtamasyz etý máselesi qozǵaldy.

Sý – aımaqtyń ornyqty damýy úshin qajetti basty resýrstyń biri. Alaıda Jaıyq ózeni qatty tartylyp, onyń ekologııalyq ahýaly kúnnen kúnge nasharlap barady. Bul másele onsyz da aýyz sýǵa muqtaj bolyp otyrǵan jergilikti turǵyndardy tolǵandyryp otyr. Aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler de úlken qıyndyqtarǵa tap bolyp jatyr.

Biz Jaıyq ózeni ańǵarynyń eko­júıe­sin saqtaý jóninde 2024 jylǵa deıingi Qazaqstan-Reseı yntymaqtastyǵy týraly baǵdarlama qabyldadyq. Úkimet osy baǵdarlamada kózdelgen is-sharalardy ýaqtyly qarjylandyrýy kerek. Sonymen birge, Reseı jaǵymen birlesip, jedel sharalar qabyldaýy qajet, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent aıtqandaı, óńir halqy­nyń bir bóligi men munaı óndiretin kompanııalar «Astrahan–Mańǵyshlaq» sý qubyrynan aýyzsý alyp otyr. Búginde bul sý qubyrynyń tozyǵy jetken. Prezıdent Úkimet pen «Samuryq-Qazy­na» qoryna «Astrahan-Mańǵyshlaq» sý qubyryn qaıta jańǵyrtýǵa qatysty tapsyrma berdi. Áli kúnge deıin aýyl­dardy taza aýyzsýmen qamtý tolyq aıaqtal­maǵan. Oblys boıynsha 30 aýyl­ǵa aýyzsý jetpegen. Prezıdent Úkimet pen ákimdikke bul máseleni aldaǵy eki jylda tolyq aıaqtaýdy mindettedi.

Azamattardyń ómir súrý sapasy men densaýlyǵy ekologııalyq ahýalǵa tikeleı baılanysty ekeni belgili. Bul tarapta Atyraý oblysy maqtanarlyq jaǵdaıda emes. Byltyrdyń ózinde óńirde aýany lastaǵan 160 jaǵdaı tirkelipti.

– Biz ozyq halyqaralyq stan­dart­tarǵa saı keletin jańa Ekolo­gııalyq kodeks qabyldadyq. Ekolo­gııa­lyq tıimdilikti arttyratyn baǵ­darlamalardy qolǵa alǵan kásiporyn­dar qaldyq shyǵarǵany úshin tólenetin aqydan bosatylady. Bul saladaǵy qol­jetimdi tehnologııanyń eń tańdaýlysy munaı-gaz kásip­oryn­daryna engizilýi kerek. Úkimet óńirdegi qoǵamdyq uıymdarmen birlesip, bul máseleni muqııat baqylaýǵa alsyn, – dedi Pre­zıdent.

Qasym-Jomart Toqaev Atyraý oblysyndaǵy qasterli ári tarıhı  oryndardyń biri ejelgi Saraıshyq qalasy jaıynda aıta kelip, onyń mańyzdylyǵy men tanymaldylyǵyn art­tyrý úshin zamanaýı týrızm ınfra­qu­rylymy qajet ekenin aıtty.

– Bizdiń babalarymyz qala salyp, jańa mádenıetke jol ashqan. Áıgili Saraıshyq – sonyń aıqyn dáleli. Munda Altyn Orda dáýiriniń handary jáne qazaqtyń uly hany Qasym han jerlengeni belgili. Jalpy, ulan-baıtaq jerimizdegi kóne shaharlardy, memlekettigimizdiń tarıhynda aıryqsha orny bar Altyn Ordany jan-jaqty zerttep, ǵylymı aqparattyq jumystardy júıeli júrgizý kerek. Sol arqyly eldik shejiremizdi keńinen tanyta alamyz. Osyny jas urpaqtyń sanasyna sińirýimiz kerek.

Saraıshyqtyń mańyzdylyǵy men tanymaldylyǵyn arttyrý úshin zamanaýı týrızm ınfraqurylymy qajet. Ákimdik Úkimetten vızıt-ortalyq qurylysyna qarajat suraǵan eken. Biraq kelisimin áli almaǵan. Úkimetke osy máseleni dereý sheshýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent óńirdiń damý barysyn jáne barlyq máselelerdiń ýaqtyly sheshilýin ózi tikeleı baqylaýda ustaı­tynyn atap kórsetti.

– Meniń tapsyrmam boıynsha Atyraý oblysynyń 2025 jylǵa deıingi áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly keshendi jospardyń jobasy daıyndaldy. Soǵan sáıkes 23 myń oqýshyǵa arnalǵan 37 jańa mektep salynady. Sonyń arqasynda úsh aýysymda oqytý jáne mektepterdegi oryn tapshylyǵy máselesin tolyq sheshemiz.

Jergilikti turǵyndarǵa sapaly me­dısınalyq kómek kórsetý úshin birqatar nysannyń qurylysy bastalady. Atap aıtqanda, kópbeıindi aýrýhana, eki emhana, psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵy, Atyraý qalasyndaǵy onko­logııalyq dıspanser janynan radıo­logııalyq korpýs, sondaı-aq aýyldyq jerlerde alǵashqy dárigerlik-sanıtarlyq kómek kórsetetin 9 nysan boı kóteredi. Múmkindigi shekteýli balalar úshin ońaltý ortalyǵy salynady. Budan bólek, 3,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi. Sonyń nátıjesinde 25 myń atyraýlyq otbasy jańa baspanaǵa ıe bolady.

Jalpy, keshendi jospardyń júzege asyrylýy ónerkásipti, agroónerkásip keshenin, týrızm salasyn damytýǵa, energetıka jáne ekologııa salasyndaǵy aımaqta qordalanǵan máselelerdi sheshýge múmkindik beredi.

Ony iske asyrý úshin 9 trln teńgege jýyq ınvestısııa tartylmaq, kóbi – jeke ınvestısııa. Sonymen qatar josparǵa sáıkes bıýdjetten 800 mlrd teńgeden astam qarajat bólý kózdelip otyr. Sonyń 700 mlrd-qa jýyǵy respýblıkalyq bıýdjetten qarastyrylady. Másele – bólingen qarajatty tıimdi jumsaýda, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy keńestegi sóziniń sońynda basty maqsat – halyqtyń turmys sapasyn jáne ál-aýqatyn arttyrý ekenin jetkizdi.

Úkimetke osy jıynnyń qory­tyn­dysy boıynsha jospardy tolyqtyryp, ony bir aıdyń ishinde bekitý tapsyryldy.

Keńeste Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmuhambetov, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıar, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqalıev, Ener­getıka mınıstri Nurlan Noǵaev, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev baıandama jasady.