Burynǵy men búgingi
UBT elimizde 2004 jyly engizildi. Sodan beri testileýdiń «jyry» bitpeı keledi. О́ıtkeni UBT – álgi bir ázilkesh aıtpaqshy, «Uly bir kúndik tóńkeris» ispetti. Iá, ázildiń de batpandaı zili bar. UBT-dan tómen ball alyp qalǵan talapkerlerdiń sýısıdke barǵany týraly faktiler, qatarlastarynyń nashar kórsetkishteri úshin tabalaýynan kúızeliske túsýi, ata-analardyń ýaıymy, muǵalimderdiń testileý ótip jatqan ǵımarattyń aınalasynda júrip, oqýshylarymen birdeı emtıhan tapsyrýy, báriniń jabylyp qara qaǵaz keletindeı, nátıje shyǵatyn habarlamany saryla kútýi, taǵysyn taǵy. Osynyń bári testileýdiń qorqynyshty «bet-beınesin» qalyptastyrdy. Ondaǵy jemqorlyqtyń jaıy testileýdiń ashyqtyǵy men ádildigine degen senimsizdikke ákeldi.
UBT endi burynǵydaı bolmaıtyn sekildi. Joǵarydaǵy keıipkerimiz Albına Andreeva Petropavl qalasyndaǵy №13 orta mekteptiń sońǵy synybynda oqıdy. Ol elimizde birinshi ret engizilgen 10 naýryzdaǵy kompıýterlik testileýdiń alǵashqy tapsyrýshysy boldy. Bitirýshi synyptyń oqýshysy bizge bergen shaǵyn suhbatynda:
– Kompıýtermen test tapsyrǵan tipti keremet eken. Júıe óte qolaıly, jaqsy oılastyrylǵan. Men bir saǵattyń ishinde UBT-ny tapsyryp, oıdaǵydaı ball alyp shyqtym. О́ıtkeni qaǵaz toltyryp, odan onyń ishindegi jaýapty boıap otyrýǵa ýaqyt joǵaltpaısyń. Jáne eń keremeti, bir suraqtan qatelesip ketseń, qaıtadan keri oralyp, jaýabyńdy túzetýge bolady. Sodan soń burynǵydaı test nátıjesin keshke deıin saryla kútýdiń qajeti joq. Tapsyryp bolǵan sátte qorytyndysy shyǵady. Aıtpaqshy, júıede testileýge qajetti nárseni de tez tabýǵa bolady. Máselen, hımııany ashsańyz, Mendeleev kestesi shyǵady, – dedi Albına.
Bolashaqta psıholog bolýdan talapty A.Andreevanyń aıtýynsha, onyń synyptastary UBT-ny elektrondy formatta sátti tapsyrǵan jáne jazda bolatyn negizi testileýdi qaǵazben emes, dál osyndaı kompıýtermen tapsyrýdy qalaıdy.
Múmkindiktiń moldyǵy mańyzdy
Adam balasy árdaıym ózgeristi qalaıdy. Bul – damýdy kózdeıtin jannyń qalaýy. Desek te ózgeristiń bári damýǵa bastaı ma? Osy suraqty jalpy bir salaǵa qatysty qoıyp qarastyrsa, birden birjaqty jaýap berý qıynǵa soǵatyny anyq. Keıde tipti keri tartatyn, jaqsylyqqa senbeıtin jaǵdaı kóp kezdesedi. Aıtalyq, bilim salasynda bir ózgeris bolsa, oryn alsa, qoǵam bolyp «Reformadan kóz ashpaıtyn boldyq. Bilim júıesi eksperıment alańyna aınaldy» dep dabyl qaǵamyz. Onda da janymyz ashyǵannan bezekteımiz ǵoı. Al keıingi kezde engizilip jatqan UBT-nyń aınalasyndaǵy kezekti ózgeris bezekteýge múmkindik bermeı tur. Qalaısha?
Testileý burynǵydaı 1-2 ret qana emes, jylyna 4 ret ótkiziledi. Shynynda, mundaı múmkindik talapkerlerge úlken úmit syılap, úreıden arylýǵa septigin tıgizedi. Buryn UBT-daǵy nátıjesi joǵary oqý ornyna túsýge jaramasa, bir jylǵa qalyp, kelesi jyly qaıta tapsyrýǵa týra keletin. Keıin maýsym aıyndaǵy negizgi testileýden grant ala almaı qalǵandarǵa tamyz aıynda shekti ball jınap oqý oryndarynyń aqyly bólimine túsýge múmkindik berildi. 2019 jyldan bastap testileý sany eki esege kóbeıip, talapkerler jyl ishinde 4 ret UBT tapsyra alatyn boldy. Qańtar, naýryz jáne tamyz aılaryndaǵy testileýge qatysý úshin belgilengen somany tólep, synaqqa qatysyp, sol arqyly elimizdegi JOO-nyń kez kelgenine aqyly oqýǵa túsýge bolady. Sonyń nátıjesi boıynsha arnaıy sertıfıkat beriledi, biraq bul grant alýǵa jaramaıdy. Al grantqa túsýdi tek maýsym aıyndaǵy synaq qorytyndysy ǵana sheshedi. Iá, grantqa túsýge jylyna tek bir ǵana múmkindik beriledi. Alaıda oǵan deıin ótkiziletin 2 rettik testileý talapkerler úshin óte jaqsy daıyndyq bolatyny, tamyzdaǵy testiniń úmit syılaıtyny sózsiz. Qalaı degenmen de grantqa túsýge múmkindik beretin negizgi testileýden bólek ýnıversıtetterdiń aqyly bólimine oqýǵa túsýge 3 ret talpynýǵa bolatyny – talapkerlerdi bir ispen báriniń bitpeıtinin, múmkindikterdiń moldyǵyn túsindirýge, ózin ózi daıyndap, álsiz tusyn jetildirýge járdemdesetin jol.
Bir talapker – bir kompıýter – bir kamera
UBT úshin «bıylǵy kóktem burynǵydan ózgerek». О́ıtkeni kóktemgi testileý elektrondy formatta ótti. Tapsyrǵan talapkerler de kóńilinen shyqqanyn aıtady. «Telefonmen týǵan» búginginiń balalaryna testini kompıýtermen tapsyrǵan óte yńǵaıly shyǵar, biraq bul jyl saıyn buzyla beretin UBT talaptarynyń saqtalýyna qanshalyqty kómektesedi?
Bul suraqqa Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim departamentiniń dırektory Ádilet Toıbaev: «Kóktemdegi UBT elektrondy formatta «bir talapker – bir kompıýter – bir kamera» qaǵıdasy boıynsha ótedi. Sondaı-aq proktorıng júıesi qoldanylady, beınebaqylaý ornatylady. Face ID – tulǵany sıfrly sáıkestendirý júıesi UBT-ǵa qatyspaq bolǵan bóten adamdardy anyqtaýǵa múmkindik beredi. Osynyń barlyǵy akademııalyq adaldyq qaǵıdalarynyń saqtalýyn baqylaýdy kúsheıtýge jaǵdaı jasaıdy», dep jaýap berdi.
Negizi Face ID UBT-ǵa asa qajet. Sebebi qaıbir jyly dos qyzynyń ornyna test tapsyrýǵa jasandy shash pen ádemi kóılek kıip kirgen jigittiń oqıǵasy áli umytyla qoıǵan joq. Endi proktorıng júıesine toqtalaıyq. О́ıtkeni onyń róli de zor. Eger bul júıe shynymen de qazirgi testileýde qoldanylyp jatsa, demek ashyqtyq pen ádildik týraly áńgime aıtýǵa bolady. Proktorıng – onlaın-emtıhan nemese testileý kezindegi ákimshi-proktordyń qadaǵalaýymen ótetin baqylaý prosedýrasy. Bul emtıhan tapsyrýshynyń áreketin veb-kamera arqyly baqylaıdy jáne talapkerdiń monıtorynda ne bolyp jatqanyn, qandaı bet ashylyp, qandaı bettiń jabylǵanyn – barlyǵyn kórip otyrady. Mundaı tehnologııa úmitkerdiń jeke óziniń tapsyryp otyrǵanyna kóz jetkizip qana qoımaı, onyń bilimin obektıvti baqylaýǵa jaǵdaı jasaıdy jáne «shpargalkalar» men basqa da aıla-tásilderdi qoldanýyna jol bermeıdi.
Kameradan «qutylý» qıyn
Bárinen buryn UBT-nyń qalaı ótip jatqanyn kez kelgen adam syrttaı baqylaı alady. Mundaı múmkindikti paıdalanyp, ózimiz de education.kz saıtyna kirip, ár aýdıtorııadaǵy baqylaý kameralary arqyly testileýdi tikeleı baılanysta baqylap kórdik. Onda ár qaladaǵy aýdıtorııalar jeke-jeke kórsetilgen. Jáne mundaǵy vıdeolar tolyǵymen saqtalyp, saraptamadan ótkizilip, tekseriledi. Eger qandaı da bir talaptardyń buzylǵany anyqtalsa, testilenýshiniń nátıjesi joıylady. Sondaı aılakerlikpen grant utyp alǵan bolsa, tipti granttan da aıyrylady.
Byltyr, mysaly, osy talapqa qatysty Ulttyq testileý ortalyǵynyń dırektory Dıdar Smaǵulov: «UBT beınejazbalarynyń qorytyndysy boıynsha 158 testilenýshiniń nátıjeleri joıyldy, olardyń 97-si grant ıegeri atanǵan bolatyn (sonyń ishinde 138 ball alǵan túlek te bar). Osyǵan oraı, ádil tapsyrǵan, biraq grantqa ótpegen 97 bala 2 apta ishinde grant ıegerleri atanyp, tirkeledi», dep málimdegen edi.
Nede bolsa, kompıýterlik nusqada ótip jatqan UBT-nyń «ádildikpen, ashyqtyqpen astasyp, baǵy janyp» turǵandaı. Biraq «baby da kelisti» dep kesimdi pikir aıtýǵa áli erte. Sebebi naýryz aıynyń 10-ynda bastalǵan kóktemgi testileý bir aıǵa, ıaǵnı bıylǵy sáýir aıynyń 10-na deıin jalǵasty. Osy elektrondy UBT-nyń qorytyndysy ǵana kompıýterlik júıeniń qanshalyqty jetildirilgen, daıyn, tıimdi ekenin kórsete alady.
