Kıno • 29 Sáýir, 2021

Kınotaný kemeńgerin eske aldy

105 ret kórsetildi

Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada belgili kınotanýshy, kórnekti ǵalym, professor, ulttyq kásibı kınotanýdyń negizin qalaýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, ulaǵatty ustaz Baýyrjan Nógerbektiń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Kınotanýshy Baýyrjan Nógerbek» atty jańa kitaptyń tusaýkeseri ótti. Kitap Almaty qalasyndaǵy «Qazaq ýnıversıteti» baspasynan shyǵyp otyr.

Elimizdegi kásibı kınotanýdyń negizin qalap, onyń ǵylymı turǵyda júıeli izge túsýine sanaly ǵumyryn arnap, súıikti mamandyǵy jolynda bar kúsh-jigerin sarp etken synshy, ustaz Baýyrjan Nógerbektiń kózin kórip, tildes bolǵan kez kelgen adamnyń jymıyp qana júrip úlken isterge bastamashy bolǵan ulaǵatty jandy eske alǵanda júregi eljirep, kóńili bosamaıtyny sırek. Ásirese, ol kisiniń shákirti bolyp, aýdıtorııasynan dáris tyńdaǵan ár jastyń sanasynda ómirine ǵumyrlyq azyq bolar sarqylmas sáýleli estelikterdiń saqtalǵany sózsiz. Sondaı baqyt buıyryp, kemeńger kınosynshynyń astanadaǵy Qazaq Ulttyq óner ýnıversıtetinde ustaz bolyp qyzmet etken ómiriniń sońǵy jyldarynda az ýaqyt bolsa da óner jaıly tushymdy keńesin tyńdaǵan shákirtteriniń qatarynda bolyp, pikirleskenimizdi búginde biz de teńdessiz baqyt sanaımyz. Kıno salasynyń kánigi kásibı mamanynan buryn, júzinen nur tógilip turatyn meıirimdi jan retinde kópshilik esinde jattalǵan ulaǵatty ustazdyń jarqyn beınesi ol kisi ómirden ótkeli tórt jylǵa jýyqtasa da, kóńilden esh óshken emes. Al kúni keshe Ulttyq kitaphana tórinde tusaýy kesilgen tulǵa jaıly kitapty qolǵa alyp, paraqtaı jónelgende kınotaný kemeńgerimen qaıta qaýyshqandaı erekshe áserlengenimiz de ulaǵatty janǵa degen sol sarqylmas saǵynyshtyń áseri bolsa kerek. Kıno synshy Baýyrjan Nógerbekti eske alýǵa tusaýkeser rásimine jınalǵan árbir jannyń kóńil túkpirinde osy bir kúı tolqyp turǵan edi.

Syn sardarynyń otbasy men shákirtteriniń atsalysýymen jaryq kórgen kitapta Baýyrjan Nógerbektiń qazaq kıno óneri, onyń qalyptasý jáne damý tarıhy, ulttyq kıno óndirisiniń erekshelikteri týraly ár jyldary baspasóz betinde basylǵan maqalalary men suhbattary, muraǵat qujattary men fotosýretteri jınaqtalǵan. Sondaı-aq ulttyq kınonyń týyn kótergen kórnekti ǵalym, kınotanýshy, ótkir oıly synshynyń ómiri men shyǵarmashylyǵy, azamattyq ajary men qaıratkerlik kelbeti týraly áriptesteri men shákirtteriniń, dos-jarandary men týǵan-týystarynyń estelikteri berilgen. Almaty qalasyndaǵy «Qazaq ýnıversıteti» baspasynan shyqqan qundy kitaptyń qurastyrýshylary – Baýyrjan Nógerbektiń jary, teatrtanýshy Gúljahan Bekhojına jáne uly, belgili kınotanýshy, Phd doktory, T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń «Kıno tarıhy men teorııasy» kafedrasynyń dosenti Baýbek Nógerbek.

Bas shahar tórinde ótken kıno týraly mazmundy kitaptyń tusaýkeserine belgili qoǵam qaıratkerleri, qazaq óneriniń maıtalman tulǵalary men Baýyrjan Nógerbektiń otbasy jáne shákirtteri qatysty. Kıno qaıratkerine arnalǵan  taǵylymdy keshti Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, belgili kınorejısser Slambek Táýekel tizgindep, al kezdesýge kelgen qonaqtar kınotanýshy jaıly tushymdy estelikterimen bólisti.

Tusaýkeser jıyndy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Baspasóz hatshysy, Baýyrjan Nógerbektiń shákirti Berik Ýálı ashyp berip, ustaz jaıyndaǵy kóńil tolqytar erekshe esteligimen bólisti:

– Men búgingi jıynǵa resmı ókil emes, Baýyrjan Ramazanulynyń tól shákirti retinde kelip otyrmyn. Baýyrjan aǵaı shynymen de elimizdegi kınotaný mektebiniń negizin qalaýshy. 1993 jyly T.Júrgenova atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda «Kınotaný» degen mamandyqtyń jańadan ashylǵanyn bilip, jetekshi retinde Baýyrjan Nógerbek qabyldap jatqanyn estip, asqaq armanymyzdy arqalap, osy mamandyqqa qabyldanǵan edik. Iаǵnı biz Qazaqstanda ashylǵan «Kınotaný» mamandyǵynyń alǵashqy qabyldanǵan tálimgerleri, Baýyrjan Nógerbektiń alǵashqy tól shákirtterimiz. Ol kisi bizden keıin de qanshama topty bitirtti. Keıin elordaǵa aýysyp kelip, bul jaqta da jemisti eńbek etti. О́nertanýshyǵa keregi – ónerge adaldyq pen kenen bilim, qııadaǵyny shalar qyrandaı suńǵylalyq pen ishki berik prınsıp bolsa, sonyń barlyǵy ustazymyz Baýyrjan Nógerbektiń boıynan tabylatyn asyl qasıetter edi. Ulttyq kınonyń tarıhyn álemdik kıno óneriniń damýymen sabaqtastyra, úılestire taldaý, kınodaǵy ulttyq bolmys pen minezdi tap basyp taný – joǵaryda aıtylǵan kenen bilimniń ǵana arqasynda múmkin bolary aqıqat. Baýyrjan Nógerbektiń aldyn kórgen shákirti retinde biz aldymen kisi syılaýdy, pikir tyńdaý mádenıetin úırendik. Adamdyqtyń akademııasynan óttik. Búginde osynyń barlyǵyn rızashylyqpen eske alamyn. Bul – aıaýly ustazymyzdyń taǵylymy, – dedi Berik Ýálı.        

Tusaýkeser rásimi ári qaraı  kitaptyń tanystyrylymyna ulasty. Tarıh ǵylymdarynyń doktory, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli, Qazaqstannyń halyq ártisi, kıno jáne teatr rejısseri Talǵat Temenov jáne Baýyrjan Nógerbektiń jary Gúljahan Bekhojına  men qyzy Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aktrısa Altynaı Nógerbek kitaptyń qyzyl lentasyn kesip, oqyrmannan súıinshi surady.

– Ulytaýdyń ulaǵatty ulany, ulttyq kınonyń bilgiri ári janashyry bolǵan Baýyrjan aǵa qashanda shyndyqty aıtatyn myqty synshy edi. Máselen óziniń qyzy Altynaı bas róldi somdaǵan «Anaǵa aparar jol» fılmin jurt jappaı maqtap jatqanda, Baýyrjan aǵa «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen maqalasynda edáýir syn aıtqan edi. Sol sııaqty jaqyn dosy, rejısser Talǵat Temenovtiń kóńiline qaramaı «Kóshpendiler» fılmin de synaǵan bolatyn. Bul – ol kisiniń týra bıdeı óz mamandyǵyna degen sheksiz adaldyǵyn kórsetedi.  Másele ult jáne ulttyq kıno jaıly bolǵanda Baýyrjan aǵa batyr Baýkeńdeı batyl aıtatyn, kóńiljyqpastyq jasamaı, «dosym», «balam», «jaqynym» dep qaramaı, ádil sóıleıtin. «Bizde kıno bar, biraq ulttyq kıno joq» deıtin Baýyrjan aǵanyń orny qazir oısyrap turǵandaı», – dedi taǵylymdy jıynda sóz alǵan tarıh ǵylymdarynyń doktory, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qýandyquly.

Tuǵyrly tulǵany eske alý keshi odan ári Qazaqstannyń halyq ártisteri Talǵat Temenov, Tilektes Meıramov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Bekbolat Qurmanǵojaev, Ásııa Súleeva, teatrtanýshy Amankeldi Muqan Baýyrjan Nógerbektiń alǵashqy shákirtteriniń biri, kıno synshy Nazıra Rahmanqyzy syndy ónerdiń qaıratker tulǵalarynyń kásibı taldaý pikirleri, tushymdy estelikterimen mazmun baıytty. Jıyn sońynda kitap keıipkeriniń otbasy men bala-shaǵasy sóz alyp, Baýyrjan Nógerbektiń rýhanı murasyn ulyqtaýǵa kelgen qonaqtarǵa alǵys aıtyp, óz rızashylyqtaryn bildirdi. Sonymen qatar arnaıy taǵaıyndalǵan Baýyrjan Nógerbek atyndaǵy jyl saıyn beriletin shákirtaqynyń bıylǵy ıegeriniń esimin atady.

– Ákemizdiń esimin ulyqtaý maqsatynda 2018 jyldan bastap biz otbasymyzdyń atynan kınotaný mamandyǵynyń eń úzdik stýdentine Baýyrjan Nógerbek atyndaǵy shákirtaqy taǵaıyndaǵan bolatynbyz. Bıyl bul shákirtaqyny  arnaıy dıplomymen birge Qazaq Ulttyq óner ýnıversıteti «Kınotaný» mamandyǵynyń 4-kýrs stýdenti Eńlik Egeýbaevaǵa tabys etemiz. Sonymen qatar búgingi kitap tusaýkeserine kelip, erekshe estelikterińizben bólisken barshańyzǵa áýletimizdiń atynan zor alǵysymyzdy bildiremiz. Ulttyq kıno óneri órkendep turǵanda ákemizdiń esimi de ólmeı,  máńgi birge jasaı beredi dep senemiz, – dep óner men tulǵa týraly keleli oı aıtylǵan mazmundy keshti asyldyń synyǵy, Baýyrjan Nógerbektiń uly belgili kınotanýshy, Phd doktory Baýbek Nógerbek túıindedi.

Bar ǵumyryn ulttyq kıno ónerdiń órkendeýine arnaǵan aıaýly tulǵanyń ulylyqqa jol bastaǵan ónegeli ómiri «Kınotanýshy Baýyrjan Nógerbek» atty taǵy bir taǵylymdy kitappen ulyqtalyp, osylaısha keleshekke máńgilik jol saldy.  

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar