Zırat jáne zııarat mádenıeti

Kelesi aıattyń birinde: «Rasynda adamzatty eń kórkem beınede jarattyq» («Tın» súresi, 4-aıat) delingen.

Biz bul aıattardan Alla taǵalanyń kúlli jaratylystar ishinen adam balasyn erekshe mahabbatpen, eń kórkem beınede jaratqanyn anyq ańǵaramyz. Joǵaryda keltirilgen aıattarǵa tápsir jazǵan Islam ǵulamalary: «Alla taǵa­lanyń eń kórkem beınede jaratqan bolmysy – adam» degen pikir aıtqan.

Jer betindegi kez kelgen jumyr bas­ty pende qandaı ardaqty bolsa, ómirden qaıtqan jandar da sondaı qadirli. Demek, adam táni kómilgen zırattardy qurmetteý, taza ustaý, qorǵaý, búlingen jerin túzetý, sonymen qatar qabirdi zııarat etý kezinde birqatar musylmandyq ádepterdi ustaný – siz ben bizdiń adamdyq boryshymyz ekeni daýsyz.

Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy ımamdardyń respýblıkalyq IV forýmynda qabirlerdi turǵyzýdyń jáne ony zııarat etýdiń halyqqa ortaq ádebin qalyptastyrý maqsatynda «Zırat jáne zııarat mádenıeti» qujatyn qabyl­dady. Bul qujatty qabyldaýdaǵy basty sebep – sońǵy kezderi keıbir aı­maqtarda oryndalyp jatqan dinı rásimderdiń sharıǵat talaptaryna sáıkes kelmeıtin ózgeristerge ushyraýy. Atap aıtqanda, sońǵy ýaqyttarda qabir basyna qulpytas retinde úlken eskertkishter men záýlim qorshaýlar ornatylýda. Qabirge úlken kesene turǵyzý, qorǵan ornatý syndy mazaratqa qatysty máselelerde sharıǵat talaptaryna qaıshy, ata-baba dástúrine de jat, búgingi órkenıetke de sáıkes kel­meıtin áreketter kórinis tabýda. Mun­daı keleńsiz jaǵdaılar el arasynda túsinbeýshilik týdyryp jatqany belgili... «Zırat jáne zııarat mádenıeti» qujatyn dinı rásimderdiń sharıǵatqa saı oryndalýyn tártipke keltirip, zırat turǵyzý men zııarat jasaýdyń, kesene salýdyń jalpyǵa ortaq biryńǵaı mádenıetin qalyptastyrý jáne sony elimizdiń barlyq óńirlerinde qoldaný maqsatynda qabyldadyq.

Asylynda zırat – barsha adam­zattyń Jaratýshy aldynda teń ekenin, ımandylyq, taqýalyq sekildi izgi qa­sıettermen ǵana bıik turatynyn kór­setetin ǵıbrat mekeni. Adam balasynyń Al­la quzyrynda teń ekeni qasıetti Quran aıattary men ardaqty Paıǵambarymyz Muhammedtiń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısterinde ashyq aıtylǵan. Zırattarǵa qulpytas qoıý kezinde teńdik ustanymyn qatań saqtaýymyz kerek. Bir marqumnyń qabir basyna mármar tastan záýlim saraı turǵyzý, ekinshi qabir basyna bıik eskertkish nemese keýde-músin soǵý, al úshinshisine qarapaıym qulpytas qoıý sharıǵattyń teńdik qaǵıdattaryna qaıshy keledi.

Bul rette sharıǵatymyz zırattardy sándeýdi, úlken eskertkishter ornatýdy talap etpeıtinin taǵy da basa aıtyp ketkim keledi. Kerisinshe, qorymǵa qoıylatyn qulpytastardy bir-birinen asyp túsetindeı etip ásire sándeý jáne osy maqsatta mol shyǵyn jumsaý  sharıǵatqa qaıshy is bolyp sanalady. Bul – ysyrapshyldyq. Mundaı isti sharıǵatymyz quptamaıdy. Asyl dinimiz ysyrapshyldyqqa tyıym salady.

Osy rette musylman qaýymyn qym­bat qulpytastar men záýlim eskert­kish­terge ketetin qarajatty jetim men jesirge, qaraýsyz qalǵan qarttarǵa, kó­mekke muqtaj otbasylarǵa, aǵaıyn men týysqa, úısiz-kúısiz júrgen jandarǵa berýge shaqyramyn. Marqumǵa paıda bermeıtin sándi qorshaýlar men músin keýdelerge ketetin shyǵyndy muqtaj adamdarǵa jumsaý áldeqaıda saýapty is ekenin esten shyǵarmaǵanymyz jón.

Sonymen qatar qulpytas quryly­syna jumsalatyn aqshany bilim oshaqtaryn turǵyzýǵa, paıdaly kitaptar men oqýlyqtar shyǵarýǵa, el ıgiligi úshin jol men kópir, mektep pen balabaqsha, meshit pen medrese salýǵa bergen álde­qaıda saýapty ári paıdaly is bolar edi. Zırat kóterýdiń negizgi maqsaty qaıtys bolǵan marqumnyń esimi men jatqan jerin belgileý ekenin umytpaǵan abzal.

Al halyqqa eńbegi sińgen, qazaq topyraǵyna Islam dinin taratqan, osy ómirde kópshilikke qulshylyǵy men tirshiligi úlgi bolǵan ǵalym-ǵula­malarymyzǵa, áýlıe-abyzdary­myzǵa, ádil bılik etken handarymyzǵa, halyq­tyń erteńi úshin shybyn janyn qıyp, sheıit bolǵan batyrlarymyzǵa kesene turǵyzýdyń jóni bólek...

Zııarat jasaý ádebi

Asyl dinimiz Islamda qabirdi zııarat jasaý saýapty amaldyń biri sanalady. Qazaq dalasynda halqymyzdyń qurmetine ıe bolǵan kóptegen abyzdar men áýlıeler, danagóı tulǵalar men ǵalym-ǵulamalar ótken. Olardyń qata­rynda Arystan bab, Ibrahım ata, Qoja Ahmet Iаsaýı, Ánet pen Álmerek abyz­darymyz, Beket, Eset atalarymyz, Máshhúr Júsip, Abaı, Shákárimder bar. Bul tizimdi ary qaraı jalǵastyra berýge bolady. Bul esimder halqymyzǵa keńinen málim. Búginde osy tulǵalarymyzǵa kesene turǵyzylyp, zııarat jasaýǵa barynsha jaǵdaı jasalǵan. Kesenege barǵan adamdar arýaqqa Quran oqyp, duǵa jasaıdy. Alaıda osyǵan qatysty el arasynda dinimiz ben dástúrimizge qaıshy keletin keleńsiz jaǵdaılar jıi oryn alyp jatqany da málim. Osy rette barsha musylman qaýymyn qabir basyn nemese kesene ishin meshitke aınaldyrmaýǵa, qabir ıelerine tabynbaýǵa, qabir basynda ázil áńgimeler men ádepsiz áreketter jasamaýǵa shaqyramyn. Kerisinshe, kesenege dáretpen baryp, paıdasyz ári bos sózderden arylyp, marqumdarǵa Quran baǵyshtaǵanda aıatty saýatty oqyp, durys duǵa jasasaq, bul isimiz áldeqaıda paıdaly hám saýapty is bolady.

Biz elimizdiń ár óńirindegi zırat kóterýdiń, qabirge zııarat jasaý men arýaq qurmetteýdiń árkelki salt-jo­­ral­ǵylarynyń kórinis tapqanyn eskerip, zırat pen zııarat mádenıetiniń barshaǵa ortaq úlgisin barlyq aımaqta qalyptastyrý maqsatynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy janynan halyqqa dinı-salttyq qyzmet kórsetetin «Qamqor-sharapat» ortalyǵyn ashý týraly sheshim qabyldadyq. Búginde atalǵan or­talyqtyń ár oblysta óz ókildigi ashy­­lyp, halyqqa qyzmet kórsete bas­ta­dy. Maqsatymyz –elimizde zırat kóterý, jerleý, qabirdi zııa­rat etý syndy dinı rásimderdi bir júıege keltirý, bul másele boıynsha halyq arasynda túsinbeýshilik jaǵdaıdy boldyrmaý. Osy rette dinimiz ben dástúrimizdiń barsha janashyrlaryn osynaý ıgi isimiz ben izgi bastamamyzǵa qoldaý bildirip, úles qosýǵa úndeımin. Birligimizdi bildirip, tatýlyǵymyzdy tanytaıyq, aǵaıyn!

Alla taǵala dinı tutastyǵymyzdy nyǵaıtyp, halqymyzdyń yntymaǵyn arttyrǵaı.  Ámın!

Naýryzbaı qajy TAǴANULY,

Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy,

Bas múftı