Avıasııa salasy qoldaýǵa muqtaj

Reıs azaıdy, qaryz kóbeıdi

2019 jyly kompanııalar 403 mlrd teńgeni shytyrlatyp sanap alsa, byltyrǵy tabys nebári 187,7 mlrd teńgemen shektelgen. Osy oraıda otandyq áýe kompanııalaryna habarlasyp, qazirgi hal-ahýalyn, shyǵyn kólemin, qoldaýǵa qanshalyqty zárý ekenin, alda bolýy múmkin qatań shekteýge daıyndyǵyn, baǵa saıasatynyń qalaı ózgergenin surap bildik.

2020 jyly Air Astana áýe kompa­nııa­sy­nyń tabysy 2019 jylmen salys­tyrǵanda 81 paıyzǵa azaıyp, 33,1 mln dollar bolypty. Degenmen áýe kom­pa­nııa­synyń ókilderi pandemııanyń aýyr zardap ákelgenine qaramastan, ózde­ri­niń qarjylyq jaǵdaıyn turaqty dep baǵa­laıdy. 2021 jyldyń qańtar-aqpan aılaryndaǵy qarjylyq kórsetkishi 2017 jyldan keıingi eń joǵary deńgeıge jetken. Sirá, muny óz-ózin jubatý dep te baǵalaýǵa bolatyn shyǵar. О́ıtkeni byltyr áýe saparlarynyń kúrt qysqarýyna baı­lanysty kompanııa qyzmetkerleriniń úshten ekisin aqyly eńbek demalysyna ji­bergen.

– Bos turyp qalý rejimine ket­­kenderge jalaqynyń 50 pa­ıy­­zy tólendi. Barlyq syrtqy vakan­­sııalardy belgisiz mer­zim­ge deıin toqtattyq. Qazir áýe kompanııasynyń «Halyq bank Qazaqstan» AQ aldynda 156,4 mln dollar kóleminde qaryzy bar. Memleket aldynda qaryzymyz joq. Qaryz júk­te­mesin tómendetýdiń bir nus­qa­sy – Ulttyq banktiń avıasııa salasynda jumys isteıtin kvazımemlekettik kompanııalarǵa (COVID-19 pandemııasynan kóp zardap shekken) múmkindik beretin shaǵyn jáne orta bıznesti jeńildetilgen nesıeleý baǵdarlamasyna túzetýler engizý. Taǵy bir nusqa – «Damý» qorynyń iri kásipkerlikti qoldaý baǵdarlamasyna (ekinshi deńgeıli bankterden alynǵan zaımdar boıynsha syıaqynyń bir bóligin sýbsıdııalaý) ózgerister engizý, – delingen kompanııa baspasóz qyzmetiniń jaýabynda.

Qazaq Air áýe kompanııasy 2020 jyly aldyn ala jos­par­lan­ǵan tabystyń 40 pa­ıyzyn ala almaǵan.

– 2020 jyly kompanııa tabysy 2019 jylmen salystyrǵanda 5 paıyzǵa nemese 7 mln 652 myń teńgege deıin tómendedi. Degenmen ýaqtyly qabyldanǵan ekonomıkany qoldaý sharalary arqyly 2019 jyl deńgeıindegi nátıjelilikti qam­ta­masyz ete aldyq. Pandemııa kezinde jáne odan keıin de áýe kompanııasy ju­mys­­shylardy qysqartqan joq. Jalaqy da ýaqtyly tólendi. 2020 jyldyń kókteminde bir jarym aı boıy jumys toqtap turdy. Sosyn 1 mamyrdan bastap kezeń-kezeńimen reıs­ter jasala bastady. Birinshi aıda kompanııa ju­mys­shylardy aqyly eńbek demalysyna jiberdi. Ekonomıkalyq qorǵaý maq­sa­tynda lokdaýn ke­zinde bir aıdaǵy jalaqyny 40 jáne 20 paıyzǵa qysqartý týraly biraýyzdan sheshim qabyldanyp, jazǵy qyzmet deńgeıimizdi qalpyna kel­ti­rýge tyrystyq, – deıdi kompanııa.

Kompanııanyń qazirgi sátte qandaı da bir qaryzy bar ma? Bul suraqqa Qazaq Air «Kompanııamyz «Samuryq-Qazyna» AQ aksıoneri usynǵan zaemdyq qarajat ese­bi­nen qarjylandyrylady. Qaryz portfeli boıynsha derekter jyl saıynǵy aýdıtorlyq qarjylyq esepte tolyqqandy kór­setilgen», dep jaýap berdi. Olar aza­mat­tyq áýe tasymalyna memleket qol­da­ýy turaqty negizde kórsetilýi kerek dep sanaıdy.

– Taıaý Shyǵys, Eýropa nemese kórshiles Reseı, Qytaı elderimen salystyrǵanda bizdegi áýe tasymaly áli qalyptasý satysynda tur. Áýe tasymaly boıynsha álemdegi tabysty gıganttardyń ózine memleket qoldaýy kórsetilgen. О́ıtkeni áýe marshrýttarynyń ınfraqurylymy eldiń eko­nomıkalyq negizi ispetti. Qury­lysta kapı­taldy kóp qajet ete­tin ınvestısııaǵa muq­taj áýe­jaı­lardyń jerústi ınfra­qu­ry­lymyna kóńil bólýmen qatar áýe parkin keńeıtý jáne halyqaralyq reısterdi oryndaý, múddelerdi qorǵaý boıynsha da otandyq áýe kompanııalaryna qoldaý óte qajet, – deıdi.

Halyqaralyq reısten qaıran joq...

SCAT áýe kompanııasy 2019 jyly 2  mln 300 myń jo­laýshy tasymaldasa, 2020 jyly 1 mln 260 myń jolaýshy ǵana tasymaldaǵan. Byltyr ha­lyqaralyq reıster negizinen qańtar-aqpan aılarynda ǵana oryndalyp, sosyn uzaq ýaqytqa deıin toqtap qalǵandyqtan, SCAT repatrıasııalyq reıster esebinen jan baqqan.

2020 jyldyń mamyr, maýsym aılarynda kompanııa Armenııa, Reseı, Grýzııa, Japonııa, BAÁ, Taıland, Oman, Túrkııa, Chehııa jáne Koreıa elderinen qazaq­standyqtardy alyp keldi. Bas­pasóz qyzmetiniń jaýabynsha, pandemııaǵa deıin kompanııa 85 turaqty jáne 40 týrıstik ba­ǵyt boıynsha reıster oryndap, jyl saıyn jańadan 10 baǵyt ashyp otyrǵan. Al qazir tu­raq­ty negizde «Aqtaý – Úrgenish» jáne «Shymkent – Ystanbul» baǵyttaryn qa­na­ǵat tutýǵa máj­búr.

– 2020 jyly áýe kompa­nııa­sy­nyń tikeleı shyǵyndary 12 mlrd teńgeni qurady. Budan bólek, kompanııa 1,8 mlrd teńge kóleminde oryndalmaǵan reısterdiń bılet qunyn 100 paıyz qaıtaryp berdi. Eldegi TJ kezinde kompanııa 3 myń reısti toqtatty. Bul – 98 myńnan astam bılet. 2019 jyldyń birinshi toqsanynda 433 myń jolaýshy ta­symaldasaq, 2021 jyldyń birinshi toq­sa­nynda bul kórsetkish 404 myńdy qurady. Halyqaralyq reısterdiń edáýir qysqarýyna baılanys­ty tabys ta tó­men­dedi. 2020 jyldyń sáýir aıynda In­dýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Azamattyq avıasııa ko­mı­te­ti­men birlesip, avıa­sııa salasyn qoldaý sharalaryn uıymdastyrdy. Úkimet 20 sáýirde birqatar salyq pen áleýmettik tólemder stavkasyna baılanysty «0» túzetý koeffısıentin engizý týraly qaýly shyǵardy. Úsh aıǵa jumysshylardyń jalaqysynan esepteletin salyqtardan bosatý sharasy usynyldy. Kompanııa bul qarajatty óndiristik qyz­met­ke baǵyttaýǵa múmkindik aldy, – deıdi SCAT ókili.

Air Astana da halyqaralyq reısterdiń birshama shektelip qalǵanyn málimdedi. Baǵyttar boıynsha ǵana emes, aptasyna júzege asyrylatyn reıster sany da azaıǵan.

Jolaýshylar aǵyny arta bastady

Jyl bastalǵaly úsh aıda Air Astana 1,3 mln jolaýshy tasymaldaǵan. 2020 jyl­dyń úsh aıy­men salystyrǵanda 8 pa­ıyz­ǵa kóp.

– 2020 jyly kompanııa 3,7 mln jolaýshy tasymaldady. Bul josparlanǵan deńgeıden 54 paıyzǵa tómen. TJ jarııa­lanyp, turaqty reıster toqtaǵan kezde Air Astana pandemııaǵa baılanys­ty paıdalanylmaǵan bıletter aqysyn tolyq kólemde qaıtardy. Jolaýshylarǵa óz bıletterin basqa merzimge qaıta brondaıtyn, tipti baǵytty ózgertetin de múmkindik usy­nyldy. Klıent­terimizdiń senimi men adal­dyǵy biz úshin asa mańyzdy, – deıdi Air Astana.

Qazaq Air 2020 jyldyń qorytyn­dysy boıynsha 432 myń jolaýshy tasy­mal­da­ǵanyn, bul 2019 jylmen salys­tyr­ǵanda 15 paıyzǵa joǵary ekenin málimdeıdi.

– Nur-Sultan qalasyndaǵy buryn qurylǵan aımaqaralyq hab arqyly jańa marshrýttyq jeliniń qýattylyǵy artty. Áýe reısteriniń sany men turaqty áýe mar­shrýttary kóbeıdi. Jolaý­shy­lar aǵynynyń aıtarlyqtaı kóbeıýi qazaq­stan­dyqtardyń Qazaq Air kompanııa­sy­men ushýdy qolaı kóretinin ańǵar­ta­dy. 2020 jylmen salystyrǵanda 2021 jyldyń birinshi toqsanynda jolaýshylar aǵyny 65 paıyzǵa ulǵaıdy. Bizdiń kompanııa qazirgi tańda halyqaralyq reısterdi oryndap jatqan joq, – deıdi kompanııa.

SCAT daǵdarys sátinde qyz­met­ker­lerdi qysqartpaǵan. Onyń ishinde she­tel­dik qyz­met­kerlerdi de.

– Byltyr áýe tasymaldaý­shysy jumys oryndaryn 100 paıyz saqtap qalý úshin barlyq múm­kin sharalardy jasady. Bul maqsatqa qol jetkizý úshin TJ rejimi kezinde únemdeý rejimin iske qostyq. Ákim­shilik departamentterdiń biraz bóligi qa­shyqtan jumys istep, olar tómengi jalaqymen qamtamasyz etildi. Strategııalyq mańyzy bar qyzmetter shtattyq re­jim­de jumys istedi. TJ ke­zinde Qazaqstan áýejaılarynda qosym­sha áýe kemeleri ornalas­­ty­rylyp, rezervtik ekıpajdar kezekshilik atqardy. Áýe tasy­mal­darynyń qaıta jandanýy sebepti barlyq departament qaýipsizdik talap­ta­ryn saqtaı otyra qalypty jumys kes­tesine aýysty. Jolaýshylarmen tike­leı baılanysatyn jáne áýe kemele­ri­men ju­mys isteıtin barlyq personal kún­de­likti medısınalyq tekserýden ótedi, – dep jaýap berdi kompanııa.

«Jetisý» áýe kompanııasy 2019 jyly 61 042 jolaýshy tasymaldasa, 2020 jyly 52 585 jolaýshy tasymaldaǵan. «2021 jyl­dyń basynan beri jolaýshylar aǵyny oń dınamıka kórsetken joq», – deıdi kompa­nııa.

Baǵa saıasaty qalaı ózgerdi?

Air Astana vıse-prezıdenti Aıdar Qoshqarbaev ishki marshrýttar bo­ıynsha qosymsha qun salyǵyna nóldik stavka engizý jáne lızıngtegi ushaqtar úshin alynǵan bólshekterge beriletin salyq jeńildigin uzartý týraly usy­nys bildirgen edi. Kompanııa bas­pa­sóz qyzmetiniń jaýabynda atalǵan bas­ta­manyń memleket tarapynan qoldaý tappaǵany aıtyldy.

– Atalǵan bastamaǵa oń kóz­­qaras tanytý 2020 jylǵy ult­tyq valıýtanyń qunsyzdanýy jaǵdaıynda tarıfterdi ustap turýǵa (shyǵyndardyń 70 paıyzy shetel valıýtasynda kórsetilgen kezde), jo­laý­shylar aǵynyn qalpyna keltirýge, áýe ındýstrııa­­­sy qatysýshylarynan túse­tin tabys jáne basqa da salyq tólem­de­ri kóleminiń artýyna múmkindik berýshi edi. О́kinishke qaraı, oń sheshim shyqpady. Reseıde ishki reısterde qosymsha qun salyǵyna nóldik stavka qoldanylyp jatyr. Bastapqyda olar bul sheshimdi 10 jyl merzimge dep qabyldap, keıin merzimin shekteýsiz etip jasady. Pandemııaǵa baılanys­ty áýe kompanııalaryna salyq aýyrtpalyǵyn tómendetý maq­satynda qosalqy bólshekter ımportyna salyq jeńildikterin 2021 jyldyń sońyna deıin toqtatý týraly usynys áli qaralýda, – deıdi kompanııa. Sondaı-aq kompanııa «Baǵa saıasaty ózgergen joq. Opera­sııalyq qyz­­met­terdiń qys­qar­ýy saldarynan shy­ǵyn­dar­dyń kúrt artyp ketýine qara­­mas­tan, áýe kompanııasy óz reıs­te­rine tarıf qunyn kótergen joq», dep málimdedi.

Qazaq Air kompanııasy da qosalqy ból­shekterdi ımporttaýǵa arnalǵan jeńil­diktiń uzartylýyn qoldaıdy.

– Qazirgi norma qosalqy bólshekterdiń 3-5 paıyzyn ǵana qam­typ turǵandyqtan, tizim keńeı­tilýi kerek dep sanaımyz. Im­porttyq salyq barerleri jergilikti ón­dirý­shilerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan. Biraq paıdalanylatyn ushaqtarǵa arnalǵan qosalqy bólshekter Qazaqstanda jáne EAEO-da shyǵarylmaıdy. Osylaısha, ushaqtarǵa arnalǵan qosalqy bólshekterdi kedendik rásimdeýden ótkizý áýe bıletiniń qunyn qymbattatýǵa alyp keledi, – deıdi. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, olar tómengi baǵa saıa­satyn saqtaıdy jáne baǵa men qyzmetter araqatynasyn esepke ala otyryp tarıfter ázirleıdi.

– Bıyl naýryz aıynda kompanııa tarıf saıasatyn qaıta qarap, tarıf setkasyn tolyqtaı ońtaılandyrdy. Kompanııa qazaq­stan­dyqtardyń dittegen me­jesine tez ári jaıly jetýi úshin baza­lyq kesteni jetildirý boıynsha jumystar júrgizip jatyr, – delingen jaýapta.

«Jetisý» áýe kompanııasynyń habar­la­ýynsha, 2020 jyly tabys 21 pa­ıyzǵa qul­dyraǵan. «Soǵan qaramastan, qyz­met­kerlerdi qysqartý bolǵan joq. Olar­dyń jalaqysyn ýaqtyly tólep turdyq. Kompanııa júzege asyratyn reıster sýbsıdııa esebinen bolǵandyqtan, baǵa saıasaty pandemııa kezinde ózgerissiz qaldy», deıdi kompanııa bergen jaýabynda.

SCAT 2020 jyldyń maýsym aıynda ju­mys isteýdiń balama modeline kóship, jańa jaǵdaı boıynsha tarıfterdiń 3 kategorııasyn – LIGHT, OPTIMUM jáne FLEX tarıfterin usynyp otyr.

Onlaın qyzmet kórsetý

Daǵdarys salqynyn sezgen soń kompanııa óz marketpleısin qanshalyqty je­til­dirdi degen suraqqa eki áýe kompanııa­sy jaýap qatty. Air Astana-nyń aı­­­­­týynsha, elektrondy poshta jáne SMS-habar­lama sııaqty dástúrli tásilden bólek, korporatıvti saıtta baratyn eldiń sanı­­­tarlyq talaptary, sondaı-aq ushý sa­paryn toqtatý nemese qaıta jańartý boıynsha ózekti aqparattardy jarııalap otyratyn arnaıy paraqsha ashylǵan.

– «Onlaın-konsýltant» fýnk­­sııasyn da iske qostyq. Jo­laý­­shylar basqa memlekette oty­ryp-aq áýe kompanııa­sy­men baılanys ornata alady. Biz qurastyrǵan chat-bot jyldam ári naqty jaýap berip, jolaý­shylardy senimdi aqparatqa baǵyttaıdy, – deıdi kompanııa.

Qazaq Air de klıentpen jumys isteý fýnksııasyn barynsha jetildirgen sekildi.

– 2020 jyly kompanııa bı­let­terdi brondaýdyń jańa júıesi men áldeqaıda yń­ǵaı­ly ınterfeıske ıe jańa veb-saıtty iske qosty. www.flyqazaq.com saıtynan bılet satyp alý kezinde jolaý­­­shylar aldyn ala borttaǵy oryndy brondap, bagaj nemese qol júgi kólemin keńeıtip, úı janýar­­lary men sport quraldaryn tasymaldaýdy rezervteı alady. Sonymen qatar IQ Bonus adaldyq baǵdarlamasyn iske qostyq. Onyń qatysýshylaryna bıletke jeńildik (3 paıyzǵa deıin) nemese Qazaq Air reısterimen ushqany úshin bonýstar jınaý múmkindigi usynylady. Jınalǵan bonýstardy arnaıy bonýstyq bıletke aýystyrýǵa bolady, – deıdi.

 Áýe kóligi halyqaralyq qa­ýym­­dastyǵynyń (IATA) dere­gine súıensek, 2020 jyly halyqa­ra­lyq jolaýshylar tasymalyna degen suranys 2019 jylǵy deńgeıden 75,6 paıyzǵa tómen bolǵan. Ishki suranys bir jylda 48,8 paıyzǵa azaıǵan. IATA 2021 jyly avıasııa salasy 47,7 mlrd dollar jo­ǵaltady dep boljaıdy.

«Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasy Logıstıka jáne tasymaldaý komıtetiniń aza­mattyq avıasııa jónindegi qosalqy komıtetiniń tóraǵasy Dáýlet Hamzın «ishinara kórse­til­gen memleket qoldaýy avıa­sııa salasynyń jaǵdaıyn tú­zeı almady» deıdi.

– Shaǵyn jáne orta bıznes qoldaý tapty da, iri áýe kompanııalary men áýejaılar memlekettik qoldaý paketi baǵyttalǵan kásip­oryn­dar tizimine engen joq. Nátı­je­sinde, áýe kásiporyndary ekinshi, úshinshi toqsanda múlik jáne jer salyǵyn tóleýden ǵana bosatyldy, – deıdi D.Hamzın. Onyń aıtýynsha, keıbir áýe­jaı­lar­da jumysshylar qysqaryp, jalaqy ýaqtyly berilmeı, qajetti tehnıkalar satyp alynbaı qalǵan. Al munyń bári áýe saparlarynyń qaýip­sizdigine teris áser etken. Sondaı-aq áýejaı terrıtorııa­synda orna­las­qan ShOB sýbektileriniń jal­ǵa alý aqysyn tóleýden bosatylýy da avıasııa salasy úshin qosymsha aýyrt­palyqqa aınalǵan.