Tarıf saıasaty: Kóteretin – mınıstrlik, taıaq jeıtin – komıtet

Mysal retinde elektr energııasyn ala­ıyq. О́ıtkeni osy jyldyń 1 sáýirinen bas­tap energııa óndiretin uıymdardyń tarıfi ortasha eseppen 15 paıyzǵa qymbattady. Basyn ashyp alatyn bir másele, bul tarıftiń baǵasyn Energetıka mınıstrligi kóterdi. Sebebi mınıstrlik elektr energetıkasy salasyndaǵy mem­lekettik saıasatty júzege asyratyn ýáki­letti organ bolyp sanalady. Ener­gııa óndiretin uıymdar úshin shekti tarıf­terdi bekitý de dál osy vedomstvonyń quzy­retine jatady.

Energetıka mınıstrligine erekshe ekpin bere toqtalýymyzdyń ózindik sebe­bi bar. О́ıtkeni tarıf jaıly sóz bolsa, eń aldymen aýyzǵa Tabıǵı monopolııa­lar­dy retteý komıteti oralady. Al jo­ǵa­ryda biz ataǵan tarıftiń 15 paıyzǵa qym­bat­taýyna bul komıtettiń esh qatysy joq. Qalaı deısiz be? Túsindireıik.

Iá, komıtet tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń qyzmetin memlekettik turǵydan retteıdi. Biz mysalǵa alyp otyrǵan elektr energııa­syn berý de dál osy tabıǵı monopo­lııalar salasyna jatady. Bul komıtet Ulttyq ekonomıka mınıstrligine baǵynady.

Demek túpkilikti tutynýshyǵa, ıaǵnı qarapaıym halyqqa jol tartatyn elektr energııasynyń baǵa qurylymyna birneshe uıymnyń áseri bar. Sondyqtan tarıf bekitilgen kezde úsh túrli shyǵyn es­keriledi. Birinshi – stansalardan elektr ener­gııasyn satyp alý. Tarıf qury­ly­­my­nyń 50 paıyzdan astamy osyǵan jum­salatyn shyǵyndardan turady. Muny «Elektr energetıkasy týraly» zań­ǵa sáıkes, Energetıka mınıstrligi ózge mekemelerdiń kelisiminsiz-aq bir ózi bekitedi. Ekinshi – elektr energııasyn berý. Atalǵan shyǵynnyń tarıf qury­ly­myndaǵy úlesi shamamen 40 paıyzdy quraıdy. Bul bes jylǵa bekitiledi. Be­ki­tetin – Tabıǵı monopolııalardy ret­teý komıteti. Sońǵy ózgeristerden ke­ıin onyń da kóterilýi ábden múmkin. Tek shamamen 5 paıyzy ǵana energııamen jab­dyqtaýshy uıymdardyń óndiristik shy­ǵyndaryna jumsalady. Muny da Tabı­ǵı monopolııalardy retteý komıteti be­kitedi. Baıqaǵandaryńyzdaı, tarıf qurylymynyń kóp bóligi Energetıka mınıstrliginiń moınynda. Al komıtettiń úlesi tipti mardymsyz.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, osy jyl­dyń 1 sáýirinen bastap Energetıka mı­nıstr­ligi elektr energııasyn óndiretin 37 kom­panııa úshin shekti tarıfterdi 15 pa­­ıyzǵa ósirdi. Demek energııamen jab­dyq­­taýshy uıymdar da tarıfti kó­beı­týge usynys tastaıdy degen sóz. О́ıt­keni elektr energııasyn óndirýshiler ta­rıf­ti kótergen soń, buqaralyq aqparat qu­ral­­darynda taralǵan boljam boıynsha túp­kilikti tutynýshyǵa jol tartatyn elektr energııasynyń 1 kVT/saǵaty shamamen 13 paıyzǵa qymbattaıdy. Al ener­gııamen jabdyqtaýshy uıymdardyń qyz­meti Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń quzyretine jatady. Iаǵnı aldyńǵy arba qaıda júrse, sońǵy arba­nyń sonda júretini belgili.

Osynyń bárin eskersek, «energııa­men jabdyqtaýshy uıymdar Tabıǵı mo­no­polııalardy retteý komıtetinen ta­rıf baǵasyn kóterýdi talap etti» degen ja­ńal­yqtardyń jylt etetin ýaqyty alys emes. О́ıtkeni óndirýshiden alatyn elektr energııasy qymbattasa, ony halyqqa jetkizýshi uıymnyń da óz upa­ıyn túgenderi anyq. Al komıtet onsyz da birneshe jyl boıy kommýnaldyq qyz­met­terdiń tarıfin barynsha tejep keledi. Sebebi tarıfterdi ósirmeý týra­ly Prezıdentten tapsyrma bar. Onyń ús­ti­ne pandemııa jaǵdaıynda kommýnal­dyq qyzmetterdi qymbattatý tıtyqtap otyr­ǵan turǵyndarǵa tipti aýyr tıeri daýsyz.

Endi myna bir qyzyqty statıstıkaǵa nazar aýdaraıyqshy. Elektr energııa­sy­nyń qymbattaýyna eń aldymen óndirý­shi­­­ler úshin bekitiletin shekti tarıf­ter­­­diń ósýi túrtki bolady eken. Al bul ta­­rıf­ti Ener­getıka mınıstrligi kótere­di. Máse­len, 2019 jyldyń 1 qaza­ny­nan bas­­tap elektr energııasyn óndirý­shi­ler­ge ar­nal­ǵan shekti tarıf ortasha esep­pen 15,7 pa­ıyzǵa qymbattaǵan. Tıi­sin­she, elektr qýa­ty­­nyń júktemeni kóte­rý da­ıyn­­dyǵyn qam­­ta­­masyz etý qyzmet­teri­niń quny 30 pa­ıyz­ǵa artty. Osynyń saldarynan 2020 jyl­­dyń 1 qańtarynan bas­tap túp­kilik­ti tu­­tyný­­shy ıgiligin kóretin elektr ener­gııa­­sy­nyń quny 8 paıyzǵa sha­ryqtap shyǵa keldi.

Elektr energııasyn óndirýshilerge arnal­ǵan shekti tarıf byltyr da kóteril­di. Esterińizde bolsa, shekti tarıf 2020 jyl­dyń 1 shildesinen bastap ortasha esep­pen 17 paıyzǵa ósti. Bul jaǵdaı da túp­kilikti tutynýshyǵa jol tartatyn elektr energııasynyń baǵasyn 7 paıyzǵa qymbattatyp jiberdi.

Atalǵan eki jaǵdaıda da halyqtyń syn-sadaǵy shekti tarıfti eń birinshi bolyp kótergen Energetıka mınıstrligine emes, Tabıǵı monopolııalardy retteý ko­mıtetine baǵyttalǵany aıtpasa da tú­sinikti. Biz jul jerde komıtetti aq­tap alǵaly otyrǵan joqpyz. Tek oqyr­manǵa «daýdyń basy» qaıdan shy­ǵyp jat­qanyn túsindirsek deımiz. Áıt­pese, dál sol komıtettiń biz ataǵan eki jaǵ­daıda da halyqqa jetkiziletin elektr ener­gııa­synyń baǵasyn sál de bolsa arzandatýǵa kúsh salǵanyn bilemiz. Bul týraly otandyq buqaralyq aqparat quraldary talaı jazdy da.

Endi, mine, Energetıka mınıstrligi elektr energııasyn óndirýshilerdiń shekti ta­rıfin taǵy da qymbattatty. Demek kóp ke­shikpeı energııamen jabdyqtaıtyn uıymdar da baǵany ósiredi. Túptep kelgende, buqara halyqqa taǵy da úlken sal­maq túskeli tur.

Naýryz aıynyń sońynda Energetıka vıse-mınıstri Qaırat Rahymov elektr ener­gııasyn óndirýshilerge arnalǵan shek­ti tarıftiń ne úshin kóteriletinin túsin­dirdi. Onyń aıtýynsha, buǵan jań­ǵyr­maly energııa kózderine arnalǵan ús­teme­aqynyń jyl saıyn ósýi, valıýta baǵ­amyna baılanysty teńselip turatyn ım­port­tyq materıaldar men qosalqy ból­shek­ter shyǵynynyń ulǵaıýy, kómir baǵa­synyń qymbattaýy, gaz tasymaldaý ba­ǵas­ynyń ósýi negiz bolǵan. Bul túsi­nikti. Biraq halyqty qos búıirden qysýǵa taǵy bolmaıdy ǵoı.

Qalaı desek te, halyqtyń ashýǵa minip, aıbaryn tógip barar jeri – Tabıǵı mono­polııalardy retteý komıteti. Olar ádettegideı komıtetten halyqqa salyn­ǵan júktemeni azaıtýdy suraıdy. Biraq bul da qıyn sharýa. О́ıtkeni túpkilikti tuty­nýshyǵa baratyn ónimniń tarıfin kóter­megeni úshin komıtettiń ózin sotqa beretin elektrmen jabdyqtaýshy uıymdar bar. Bul rette byltyr elordada oryn alǵan jaǵdaıdy mysalǵa alsaq ta jetkilikti.

Esterińizde bolsa, byltyr 1 shildeden bastap elektr energııasyn óndirýshilerge arnalǵan shekti tarıf 17 paıyzǵa qym­bat­tady. Bul jaıly joǵaryda aıttyq. Mine, osydan keıin «Astanaenergosbyt» JShS Tabıǵı monopolııalardy retteý ko­mı­tetiniń Nur-Sultan qalalyq de­par­­­ta­mentine túpkilikti tutynýshyǵa bara­­tyn elektr energııasynyń tarıfin 22 pa­ıyzǵa qymbattatýǵa ótinim berdi. Al ótken jyldyń qandaı qıyndyqpen óril­geni barshaǵa aıan. Pandemııa saldary­nan halyqtyń biraz bóligi tabysynan aıy­ryldy, qaryzǵa batty. Mundaı jaǵ­daıda elektr qýatynyń baǵasyn 22 pa­ıyzǵa qymbattatý adamgershilikke jat­­paı­dy, árıne. Sondyqtan departament ta­rıfti bar bolǵany 5 paıyzǵa ǵana kóterýge ruqsat berdi. Biraq bul jaǵ­­daı «Astanaenergosbyt» JShS-in qana­ǵat­­tan­dyrǵan joq. Sóıtip kompanııa komıtettiń Nur-Sultan qala­lyq departamentin sotqa berdi. «Astanaener­gosbyt» sotta shy­ǵynǵa ushyra­ǵanyn, tıisinshe onyń ornyn toltyrý kerektigin alǵa tartty. Mine, mundaı da jaǵdaılar bolyp turady.

Endi tarıf máselesine basqa qyrynan kelgendi jón kórip otyrmyz. Iá, Ener­getıka mınıstrligi elektr energııasyn óndirýshilerge arnalǵan shekti tarıfti ósirdi. Artynsha elektr energııasymen jab­dyqtaıtyn uıymdardyń tarıfi qym­bat­tady. Jaǵdaı osymen tynsa jaqsy ǵoı. Joq, qaıta osynyń saldarynan bas­qa da tarıfterdiń quny kóteriledi. Aıta­lyq, sýmen jabdyqtaý, sý tartý, jylý­men jabdyqtaý qyzmetteriniń tarıfi qymbattaıdy.

Máselen, Nur-Sultan qalasyndaǵy sý­men jabdyqtaý jáne sý tartý tarıf­teri­niń dál osy jolmen kóterilgenin jaqsy bilemiz. Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti Nur-Sultan qalalyq departamentiniń Facebook jelisindegi resmı paraqshasynda jarııalanǵan máli­metke súıensek, «Astana sý arnasy» memlekettik kommýnaldyq kásip­ory­n­nyń tarıfti ósirýine «Astana-Energııa» AQ-tyń elektr energııasy­nyń qunyn qymbattatýy sebep bolǵan. Soń­ǵysy elektr energııasyn óndirýshi uıym bolyp sanalady. Kompanııa osy jyldyń 1 sáýirinen bastap baǵany 26 paıyzǵa, ıaǵnı 1 kVt/saǵattyń qu­nyn 6,17 teńgeden 7,77 teńgege deıin kótergen. Sýmen jab­dyqtaý jáne sý tartý qyzmetteri úshin elektr energııasy – strategııalyq taýar. Onyń atalǵan qyzmet túrlerine tikeleı áser etetini de sondyqtan. Sóıtip túpki­lik­ti tutynýshy úshin sýdyń tarıfi 6,5 pa­ıyzǵa ósti. Bul degenimiz – 2,91 teńge. Al sý burý tarıfi 6,9 paıyzǵa nemese 2,42 teń­­gege qymbattady.

Túıindeı kele aıtarymyz, biz eshbir mekemeniń múddesin qorǵap otyrǵan joqpyz. Bar bolǵany buqara halyqqa tarıftiń qalaı bekitiletinin, nendeı áseri baryn ǵana ashyp aıttyq. Arǵy jaǵyn árkim ózi-aq túsinip alady...