Bıyl Soltústik Qazaqstanda qys qatty boldy. Aýanyń temperatýrasy qyryq gradýstan asyp, birneshe kún qatarynan turyp alǵan kezder jıi kezdesti. Onyń ústine qar da qalyń túsip, oblys aýdandary ǵana emes Petropavl qalasynyń ishki joldarymen júrýdi de qıyndatyp jiberdi. Árıne mundaıda jylý, sý qubyrlaryndaǵy, elektr qýaty lınııalaryndaǵy apatty jaǵdaılardy jyldam jóndeý de ońaı bolǵan joq.
Osyndaı jaǵdaıda qalany jylýmen qamtamasyz etý qyzmeti jaqsy jumys istep, turǵyndardyń úılerinde qalyń kıimmen búrseńdemeı nemese qosymsha jylytqyshtar qosyp mazalary ketpeı, erkin tynystap, jaıly júrýlerine múmkindik berdi. Qalanyń jylytý maýsymy aıaqtalýyna baılanysty aıtqan qorytyndy sózinde shahar basshysy Bolat Jumabekov jylý júıeleriniń jumysyn joǵary baǵalady.
«Qalanyń jylý júıesine qaraıtyn 4,5 myń ǵımarattyń, onyń ishinde áleýmettik salanyń 188 úıiniń birde-birinde sýy qatqan nemese qubyry jarylǵan sııaqty shekten shyqqan apatty jaǵdaı bolǵan joq. Buǵan qysqa daıyndyqtyń muqııat júrgizilgendiginiń arqasynda qol jetkizildi. Jylý júıelerinde 51 zaqymdaný tez arada jóndelip, bitelgen qubyrlar aýystyryldy», dedi ol.
Qazir jekemenshik kásiporyndar, ondaǵy eńbek adamdary týraly jazý olardy jarnamalaǵandaı bolǵandyqtan halyqqa qaltqysyz qyzmet etýdiń úlgisin kórsetip júrgen kóptegen ujymdar men olardaǵy óziniń mindetin kásibı sheberlikpen atqaratyn qarapaıym jandar eskerýsiz qala beredi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyryp biz búgin qalanyń baıyrǵy kásiporyndarynyń biri − «Petropavl jylý júıeleri» JShS-nyń búgingi tynys-tirshiligi týraly halyqqa jetkizýge nıet etip otyrmyz.
***
Keıbir saqyldaǵan sary aıazdarda qala kóshelerinde kele jatyp, býy burqyrap, ystyq sýy aspanǵa atyp jatqan tesilgen qubyrlardyń janynan ótesiz. Ústińizdi sýlap almaýǵa, kıimińizdi býlap almaýǵa tyrysyp barynsha yńǵaısyz jerden jyldam ketip qalýǵa asyǵasyz. Al... al sol tesilgen qubyrdan ystyq sýy aspanǵa atyp jatqan jerdi jóndeıtin adamdar týraly, olardyń jumysy týraly oılanyp kórdińiz be? Ony kóbimiz oılaı qoımaımyz.
Olar aldymen sol jerdegi qudyqqa túsip sýdy bekitýge mindetti. Tesilgen qubyr jaqyn bolǵandyqtan qudyqtyń temperatýrasy plıýs 45 gradýstaı bolýy múmkin. Ondaı jerge qorbańdaǵan qysqy kıimmen túse almaısyń. Sondyqtan syrttaǵy saqyldaǵan sary aıazǵa qaramaı sheshinip, barynsha jeńil kıimmen kiresiń. Qubyrdyń burandasyn jaba qoıý da ońaı sharýa emes, oǵan da biraz ýaqyt ketedi. Bul ýaqytta qudyqtaǵy adam shylqyp terleıdi. Al jumysty bitirip syrtqa shyqqanda ony otyz gradýstyq sary aıaz qarsy alady... Qysqasy az ǵana ýaqytta jylý júıesiniń jumysshysy óziniń boıynan aýanyń 75 gradýsqa almasýyn bastan keshedi... Mine, osyndaı azaptardy bastan keshirip júrgen adamdar qala turǵyndaryna jylý syılaıdy. Jumystary bir ýaq ta úzilýge bolmaıtyn bul kásiporyn jaman indettiń kezinde de bir sát toqtaǵan emes.
Petropavlǵa elektr qýaty men jylý beretin negizgi kóz JEO-2. Birinshi JEO soǵys jyldarynda salynyp, 20 jyl boıy qyzmet etken. Al myna kásiporyn 1961 jyldan paıdalanýǵa berildi. Osy jerden shyǵatyn ystyq sýdyń temperatýrasy 98 gradýsqa jetedi. Qalanyń jylý magıstraldaryna ystyq sý qýatty nasostarmen aıdalady. Árıne, tutynýshyǵa jetkende sýdyń temperatýrasy birshama tómendeıdi.
Ekonomıkalyq daǵdarys jyldarynda JEO-2 elektr qýaty men jylýdy qajetti kómir kóleminiń ýaqtyly jetkizilmeýi sebepti talap etiletin normadan tómen óndirdi. Sonyń kesirinen qala turǵyndaryna jetkizilgen jyly sýdyń qyzýy qalyptaǵydan tómen bolyp, halyq tońǵan kezder jıi bolyp turǵan. Kásiporynǵa ınvestısııa quıyp, jumysyn jandandyrý maqsatymen «JEO-2» 1998 jyldyń aıaǵynda sheteldik «Aksess Indastrıaz» kompanııasyna satylǵan bolatyn. Jańa qojaıyndar onyń jylý taratatyn kásipornyna «Akses-Energo Teplotranzıt» JShS degen at berip, ádilet ornynda tirketken. Odan ári «Aksess Indastrıaz» «SevKazEnergo» AQ aınalyp, jylý taratatyn kásiporyn endi «Petropavldyń jylý júıeleri» JShS dep atalady.
Aty dardaı, eńbegi taýdaı bolǵanymen kásiporyn úlken joldardyń boıynda emes bir shaǵyn qýysta eken. Mańaıy taza, aınalasy uqypty jınalǵan, negizgi keńsesi eýropalyq úlgidegi qymbat materıaldarmen emes, qarapaıym, naqty jumysqa barynsha yńǵaılanǵan kúı tanytyp tur. Qazir kásipornynda 253 adam qyzmet etedi. Bas dırektory Máskeýdiń energetıka ınstıtýtyn «ınjener-jylýenergetık» mamandyǵy boıynsha bitirgen Andreı Kalınıchev. Ol 1995 jyldan beri osy salada qyzmet etip keledi. Jańa zamannyń menedjeri bolsa da Andreı Vladımıruly qazir sánge aınalǵan tolyp jatqan halyqaralyq IT termındermen emes, jumysqa qatysty kúnbe-kún kerekti dúnıelerdi jalpaq tilmen jetkizip berdi.
Qalaǵa jylý jetkizý úsh ýchastok arqyly júzege asyrylady eken. Sonyń ishinde birinshi jáne ekinshi Júıelilik aýdandarynyń árqaısynda eki brıgadadan, al Jóndeý basqarmasynda segiz brıgada jumys isteıdi. Júıelilik aýdandarda dıametri ortasha qubyrlarǵa jáne nasos stansalaryna tehnıkalyq qyzmetter kórsetý men jóndeý jumystary iske asady. Al Jóndeý basqarmasynyń qyzmetkerleri magıstraldyq dıametri úlken qubyrlardy, ǵımarattar men qurylystardy jáne nasos pen basqa da jylý júıesiniń jumystaryn jóndeýmen, aýystyrýmen aınalysady. Ekijaqty kelisimshart boıynsha kásiporyndy «Kazakh Trans Servise» JShS soltústikqazaqstandyq fılıaly arnaýly kóliktermen qamtamasyz etedi.
Kásiporyn jóndeýge qajetti materıaldardy negizinen otandyq óndirisshilerden alady, al úlken dıametrli qubyrlar Reseıden keletin kórinedi. Jalpy, kásiporynnyń balansynda 230 shaqyrym jylý qubyrlary, sonyń ishinde 81,6 shaqyrymy magıstraldy qubyrlar jáne 148,6 myń shaqyrym bólýshi jylý júıeleri tur. Osynyń ústine 2020 jyly buryn qalalyq «Turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵy» mekemesine qaraıtyn jylýmen qamtý júıesiniń 9,7 shaqyrymdyq 113 ýchastogy júıesi senimdi basqarýǵa berilgen. Sóıtip, qaladaǵy kópqabatty barlyq 5 myńdaı úı men ǵımarattar jáne jekemenshik sektordyń 1782 úıin jylýmen qamtyp otyrǵan osy kásiporyn. Basqa sózben aıtqanda kásiporyn qazir turmystyq sektordyń 72413 abonentin, al ónerkásip, bıýdjet jáne basqa salalardyń 2310 abonentin jyldyń 8 aıyna jýyq, ıaǵnı 223 kúni boıy jylýmen qamtamasyz etip otyrǵan tirliktiń qaınar kózi.
Jasyratyny joq, osyndaı tabysty kásiporyn qyzmetkerleri men jumysshylarynyń eńbekaqysy mardymsyz bolǵanyna tań qaldyq. Injener-tehnıkkalyq qyzmetkerlerdiń ortasha eńbekaqysy 169 myń teńge bolsa, jumysshylardiki odan da tómen, 140 myń teńge ǵana eken. «Eńbekaqyny kóterý úshin tarıfti kóterýimiz kerek. Al munyń áleýmettik narazylyqqa soqtyrýy múmkin. Qala halqynyń negizgi bóliginiń tabysy tómen, sondyqtan jylý baǵasyn kótere almaı otyrmyz. Bizben kórshiles Reseı qalalaryndaǵy eńbekaqy bizdikinen 40 paıyzǵa joǵary ekenin bilemiz. Bizge tym bolmasa 30 paıyzǵa eńbekaqyny kóterý kerek», deıdi kásiporyn basshysy A.Kalınıchev. Eńbekaqynyń tómendigi keıbir bilikti ınjenerler men besaspap mamandardyń ishinara kóship ketýine soqtyryp jatyr eken.
Kásiporynnyń tehnıkalyq jáne tehnologııalyq jumys prosesterin, PIK arasyndaǵy qarym-qatynastardy, kásibı problemalaryn jazý bizdiń mindetimiz emes. Arnaıy tehnıkalyq jýrnaldarǵa shyǵatyn ondaılardy qaldyrmaı oqıtyn mamandar bolmasa qalyń kópshilikke ol qyzyq ta emes. Tek PIK-terdiń qys maýsymyna daıyndyǵy týraly pasport bererde olarmen baılanys qyzý bolyp, jylý júıesi kásipornyna kooperatıv tóraǵalarynyń isi kóp túsedi. «Bizdi halyqtyń izdemegeni jaqsy», deıdi Andreı Vladımırovıch. О́ıtkeni, izdese, tapqysy kelse bir problemanyń bolǵany ǵoı...
Bizdi ujymnyń ishki tynysy, adamdardyń qarym-qatynasy, mamandardyń yntalandyrylýy, demalys saǵattarynyń uıymdastyrylýy, áleýmettik paket máseleleri qyzyqtyrdy. Áleýmettik qoldaýlar ujymdyq kelisim-shartta keńinen kórsetilipti. Onyń bárin tizbelep shyǵýdyń ózi bir maqalaǵa júk bolarlyq. Sonyń ishinde basqa ujymdarda múlde umyt bolǵan turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵynyń shyǵyndaryn óz qyzmetkerlerine ótep beretini kisi qyzyǵarlyq. Al ujym bolyp qysta balyq aýlaýǵa, jazda ózen, kóldiń basyna baryp, balalarymen sýǵa túsip, taza aýada tynystaýǵa jáne t.b. arnaıy shyǵyn qarastyrylǵany da súısinerlik. Sondaı-aq aýyrǵan kezde, bala týǵanda, týystary qaıtys bolǵanda, kópbalaly jáne az qamtylǵandarǵa t.b. beriletin bir mezgildik kómekteri de qomaqty. Mysaly, bala týǵan ata-analarǵa 15 AEK kóleminde (qazir ol 43755 teńge) kómek jasalady. Eger bóbektiń ata-anasynyń ekeýi de osynda qyzmet etetin bolsa olardyń árqaısyna beriledi eken. Bul da bolsa adamdardy otbasymen birge jumys isteýge yntalandyrýdyń bir joly. Sonyń arqasynda shyǵar, qazir qyzmetkeri asa kóp emes ujymda jeti birdeı otbasylyq dınastııa jumys isteıdi. Mysaly, jylý júıeleri jaraqtaryn jóndeıtin slesar G.Kýzenkovtyń balasy da óziniń qasynda uzaq ýaqyttan beri slesar bolyp istese áıeli arhıvarıýs bolyp qyzmet atqarady. Sondaı-aq F.Álimbekov, A.Serov, O.Gýlevıch, V.Shıtıkov, A.Matıýkov otbasylary da ómirlerin osy kásiporynmen tyǵyz baılanystyrǵandar.
Jóndeý basqarmasynyń sheberi Raýshan Kúshikova da kúıeýimen birge osynda kópten beri jumys isteıdi. Qazaq qyzynyń er adamdar atqaratyn aýyr jumysty jaqsy ıgerip ketkeni týraly bas dırektor onyń atyna jyly sózder aıtty. О́zi byltyr «Ortalyq Azııa elektr-energetıkalyq korporasııasy» AQ Qurmet gramotasymen marapattalypty.
Uzaq jyldardan beri osy ujymda tabysty eńbek etip, qurmetke bólengen basqa jandar da jeterlik. Máselen, bas ınjenerdiń orynbasary Aleksandr Oshmarovtyń, paıdalaný qyzmetiniń dıspetcheri Irına Demıanenkonyń esimderi oblystyń «Qurmet Kitabyna» jazylǵan. Jaraqtar jóndeý slesary Murat Shoqaev pen Anatolıı Matıýkovke 2020 jyly oblys ákiminiń Alǵys hatyn alǵan. Mine, bular óziniń tabysyn taza mańdaı terimen tabatyn, janyn salyp jumys isteıtin eńbek adamdary.
«Petropavl jylý júıeleri» kásipornynyń memlekettik «Nurly jol» jáne «Nurly jer» baǵdarlamalary sheńberinde jumys aýqymy keńip, Eýropalyq Damý bankynen nesıe alyp, jylý júıelerin jańalap, tozǵan qubyrlardy aýystyrýǵa múmkindik týyp otyrǵan kórinedi. «Jyl saıyn 14-16 shaqyrymdyq qubyrlar aýystyrylady. Oblys ákimi Q.Aqsaqalovtyń bastamasymen qabyldanǵan oblystyń ekinshi Keshendi damý josparynyń da paıdasy kóp bolyp otyr. Sonyń arqasynda jańa qurylystar kóbeıip, olardy jylýmen qamtıtyn bizdiń jumys aýqymymyz da artyp otyr», deıdi Andreı Kalınıchev.
О́tken 2020 jyly jylý júıesine 149 jańa nysan qosylǵan, al ústimizdegi jyldyń tórt aıynda ǵana olardyń sany 50-den asyp otyr. Jyldyń aıaǵyna deıin byltyrǵy mejeden asyp keter dep mejelenip otyr. Bas dırektor qalanyń ústinen qazan aıynda dronmen ushyp, jylý júıeleriniń osal tustaryn anyqtaýdy da josparlap qoıypty.
Kásiporynnyń júregi sanalatyn dıspetcherlik ortalyqta da boldyq. Bul jerde osy zamanǵy jetildirilgen sıfrlandyrylǵan tehnologııanyń kómegimen jylý júıelerindegi barlyq jumystardyń júrý barysy baqylanyp otyrady. Táýlik boıy jumys isteıtin ortalyq osy kásiporynnyń ǵana emes jalpy qalanyń jylý júregi dese bolarlyq. Onda jylý júıeleriniń barlyq tynysy alaqandaǵydaı kórinip tur. Bir jerde apat bolsa jóndeý brıgadasy dereý attandyrylady.
Sonymen, «Petropavl jylý júıelerinen» ábden qalyptasqan, qarapaıym eńbek adamdaryn baǵalaıtyn, osy zamanǵy uıymshyl ujymdy kórdik. Mundaı ujymnyń tabysy da zor bolary sózsiz.
PETROPAVL
