Osyndaı jáıtter bizdi birneshe saýaldyń tóńireginde izdenýge ıtermeledi. Endeshe qazir balalar arasyndaǵy epıdemııalyq jaǵdaı qandaı? Byltyr koronavırýs juqtyrǵan balalardyń arasynda jańa aýrý shyqqany belgili. Sodan beri Kavasakıge uqsas dertpen qansha bala aýyrdy? Bıyl kovıdtiń jańa shtamdary paıda bolýyna baılanysty balalarda onyń jańa túrleri anyqtaldy ma?
– 2021 jyldyń basynan beri barlyǵy 19 329 bala koronavırýs ınfeksııasy dıagnozymen tirkeldi. Onyń ishinde 35 jańa týǵan náreste men 18 jasqa deıingi 19 294 bala bar. Bıyl sáýir aıynda Qazaqstanda koronavırýs ınfeksııasynyń úshinshi tolqyny bastalǵaly beri balalardyń indetke shaldyǵýy 22,5%-ǵa tómendegeni baıqalady. Kovıdtiń jańa shtamdaryna baılanysty elimizde mýltıjúıelik qabyný sındromy (Kavasakı tárizdi sındrom) bar 8 bala tirkeldi. Balalardaǵy koronavırýs ınfeksııasynyń jańa shtamdaryn anyqtaý boıynsha zertteýler júrgizilmedi, – deıdi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń basqarma tóraıymy Rıza Boranbaeva.
Byltyr osy indet beleń alǵan kezde «koronavırýstyń otany» Gýanchjoý medısınalyq ýnıversıteti men Makao ǵylymı-tehnologııalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary balalarda koronavırýsty dıagnostıkalaý úlkenderge qaraǵanda áldeqaıda qıyn degen qorytyndy jasaǵan bolatyn. Pandemııanyń jańa tolqyndary paıda bolyp jatqan kezde, birqatar memlekettiń dárigerleri SARS-CoV-2 koronavırýsynyń taralýy tolyq zerttelmegen Kavasakı sındromymen aýyrý balalar arasynda ádetten tys órship bara jatqanyn málimdep, osyǵan mán berýdi suraǵan edi. Sol sııaqty DDU basshysy Tedros Adanom Gebreıesýs barlyq mamannan indet juqtyrǵan balalarda Kavasakı sındromyna uqsas belgilerdiń paıda bolatynyna nazar aýdarýdy suraǵany esimizde. Máselen, Reseıdegi Ortalyq epıdemıologııalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń klınıkalyq zertteýler bólimi koronavırýs juqtyrǵan balalardaǵy kesel kóp jaǵdaıda jeńil ótetinin, alaıda kópshiliginde dıareıa paıda bolatynyn habarlady. Bul – balalar arasyndaǵy indettiń jıi kezdesetin basty belgisi bolatyn.
Koronavırýspen aýyrǵan balalardyń jartysynan kóbinde birneshe aı boıy dert nyshandary saqtalatynyn Italııa, Reseı, Ulybrıtanııa ǵalymdary júrgizgen zertteýler de kórsetti. Olarǵa qaraǵanda, dertten jazylyp shyqqan jasóspirimderde birneshe aıdan keıin uıqysyzdyq, bulshyq etter men býyndardyń aýrýy, álsizdik syndy belgiler qaıtalanǵan. Ǵalymdar ótken jyldyń naýryz aıynan qarashaǵa deıin dertten emdelip shyqqan 129 balany baqylap, jetkinshekterdiń 42 paıyzynda 4 aıdan keıin aýrý belgileri qaıtalanǵanyn baıqaǵan. Ásirese, balalarda uıqysyzdyq, tynys alý qıyndap, murynnyń bitelýi sekildi belgiler jıi kezdesken eken.
«Jańa týǵan nárestelerge kelsek, kóbinese KVI juqtyrǵan anasynan juqtyryp jatady. Bul vırýsqa áli de tolyq ǵylymı zertteýler joq. Alaıda praktıka kórsetkendeı, vırýs ishtegi balaǵa juqpaıdy. Bala ishten saý bolyp týady. Eger anasynda KVI-ge ımmýnıtet bar bolsa, balasynyń 3 aıǵa deıin ımmýnıteti bolady. Sebebi antıdeneler anasynan beriledi. Eger anasynda ımmýnıtet bolmasa, balasy da vırýs juqtyrýy múmkin. Tek náreste shala týǵan jáne densaýlyǵynda týa bitti kinárat bolǵan jaǵdaıda vırýs aýyr ótýi múmkin», deıdi Rıza Boranbaeva.
Qarap otyrsaq, bul indet balalardy esirkeıtindeı túsinik qalyptastyryp otyr. Biraq osy aıaýshylyqtyń jumbaq shyndyǵy ony juqtyrǵan balalardyń aýyr naýqastaný yqtımaldyǵynyń az ekenin kórsetedi. 90 paıyzdan astam pedıatrııalyq jaǵdaıda aýrý ortasha, jeńil ne esh sımptomsyz ótedi. Mundaı jas aǵzada bolatyn shymyrlylyq munyń aldynda jelsheshek sekildi ınfeksııalyq aýrýlardan baıqalǵan. Desek te, pandemııaǵa aınalǵan SARS-CoV-2 vırýsyna skrınıngten ótkenderdiń kóbi – aýrý sımptomdary baıqalǵandar. Sımptomdary jeńil, ne baıqalmaǵandar áli de tekserýsiz qalyp jatqandyqtan, jahandyq testileý áreketteri kóbeıgen saıyn balalarda tirkelgen aýrýdyń aýyr deńgeıi ózgerýi ábden múmkin. Mysaly, 2020 jyly 24 naýryzda Los-Andjeles okrýginiń qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ókilderi jasóspirimniń ólgenin habarlady. Bul AQSh-taǵy balalar arasyndaǵy koronavırýsqa baılanysty alǵashqy qaza bolatyn. Qalaı aıtsaq ta, SARS-CoV-2-niń nelikten balalarda jeńil ótetinin túpkilikti anyqtaý mamandarǵa aýrýdyń taraýynyń aldyn alýdyń jańa joldaryn tabýǵa kómektese alar edi.
«Vırýsqa soqqy berýdiń birden-bir joly – onyń bıologııasyn túsiný men oǵan aǵzamyzdyń qalaı jaýap beretinin shyn bilýden turady, – degen bolatyn Gonkongtaǵy Qytaı ýnıversıtetiniń pedıatrııalyq pýlmonology jáne COVID-19-dyń balalarda taralýyn zertteıtin jańa zertteýdiń avtory Garı Ýıng Kın Von. – Sol kezde ǵana biz ony barlyq deńgeıde aýyzdyqtaı alamyz».
Osy kúnderi Almatyda 91 bala qalalyq juqpaly aýrýhanalarda indetten emdelýde. Balalarǵa indet úıdegi eresek syrqattanýshylar arqyly beriledi. Bul jaıt epıdemııalyq anamnezdi jınaý barysynda rastalǵan. Mysaly, qyzyl aımaqqa kirip-shyǵyp júrgen Shymkent qalasynda 2021 jylǵy 1 qańtar men 16 mamyr aralyǵynda oqýshylar arasynda COVID-19 zerthanalyq rastalǵan 509 jaǵdaıy tirkelgen. Úshinshi megapolıste oqý jyly bastalǵaly beri 534 bala indetke shaldyqsa, Shymkent qalasynyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti epıdemıologııalyq tekserýler júrgize kele, 157 balanyń kúndizgi rejimde, 377 oqýshynyń qashyqta oqyp otyryp-aq juqtyrǵanyn anyqtaǵan.
Naýryz meıramynan keıin balalar arasynda koronavırýs juqtyrý deregi kóbeıgen kezde, Almatydaǵy Qalalyq klınıkalyq balalar juqpaly aýrýlar aýrýhanasy bas dárigeriniń orynbasary Aınur Ýálıeva: «Biz epıdemııalyq kórsetkishterine qaraı balalar klınıkalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasyna jatqyzamyz. Eger otbasynyń barlyq músheleri aýyryp qalsa jáne klınıkalyq kórsetkishter bolsa balalardy da qosa jatqyzýǵa týra keledi. Aýrýhanaǵa jatqyzylǵan balalar sany aýrýhanaǵa jatqyzylǵandardyń jalpy sanynan 30-35%-nan aspaıdy», degen bolatyn.
Almatyda balalar arasynda koronavırýs ınfeksııasynyń ósýi naýryz aıyndaǵy merekelerden keıin jáne sáýirde baıqala bastady. Qazir megapolıstegi epıdemııalyq ahýal azdap turaqtala bastady.
Bala saýyǵyp shyqqanyna qaramastan, pedıatr dáriger ýchaskelik dárigerden tekserýden ótýge keńes beredi. Ońaltý kezinde úılestirilgen tamaqtanýdy ustaný, tynys alý jattyǵýlaryn júrgizý, dene shynyqtyrýmen aınalysý óte mańyzdy. A.Ýálıeva jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap bere otyryp: «Bizdiń balalar jappaı aýyra bastady, koronavırýs ınfeksııasy balalar arasynda epıdemııalyq sıpatqa ıe boldy dep aıta almaımyz. Indettiń órshýi eresek halyqtyń arasynda aýyrǵandardyń kóbeıýimen tikeleı baılanysty. Eresekter arasynda juqtyryp, aýyrǵandar azaıǵan kezde, birden balalar arasynda da juqtyrýdyń tómendeýi oryn alady. Búginde aýrýhanada aýrý aǵymy aýyr ótip jatqan balalar joq. Kóp jaǵdaıda aýrý sımptomsyz ótip jatyr», degen edi.
Qalalyq klınıkalyq balalar juqpaly aýrýlar aýrýhanasyna klınıkalyq belgileri bar naýqas balalar jeńil jáne keıbir jaǵdaılarda ortasha aýyr formalarda aýrýhanaǵa jatqyzylady. Alaıda olar 10%-dan aspaıdy. Pedıatr dárigerler ınfeksııanyń sebebi men negizgi berilý joly aýa tamshylary arqyly ekenin atap ótti.
«Biraq meniń áli kúnge deıin tań qalatynym, nege ata-analar adamdar kóp júretin jerlerge iri saýda oryndaryna balalaryn ertip barady? Kishkentaıyn qaldyratyn jeri, qaraıtyn adamy joq jandardy túsinýge tyrysasyń. Biraq áke-sheshesi qosylyp, balalary maskasyz, saıabaqta júrgendeı dúkenderde azyq-túlik alyp, birge saırandap júrgenderdi kórgende qatty qynjylasyń. Indet júrip jatyr. Adamdar kóp jınalatyn jerlerge, atap aıtqanda, qoǵamdyq kólikterge, dúkenderge, dámhanalarǵa, SOO-ǵa barǵan kezde juqtyrý qaýpi joǵary ekenin este ustaǵan jón, sondyqtan bárimizge burynǵydaı belgili profılaktıkalyq is-sharalaryn saqtaý jáne ony balalarymyzǵa da úıretý qajet», deıdi A.Ýálıeva.
