Bıylǵy 24 mamyrda Memleket basshysy zań jobalaryna qol qoıdy. Aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń ákimderin tikeleı saılaýdy engizý sheńberinde zańnamaǵa saılaýdy belgileý, kandıdattar usyný, olarǵa qoldaý kórsetý úshin qol jınaý, kandıdattardy tirkeý, saılaýdy ótkizý, daýystardy sanaý jáne saılaý qorytyndylaryn shyǵarý tártibin belgileýge qatysty ózgerister engizildi.
Aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń ákimderin alǵashqy tikeleı saılaý osy jylǵy tamyzda ótkiziledi. Saılaý ókilettigi 2021 jyly aıaqtalatyn 836 ákim (2022 jyly – 351 birlik, 2023 jyly – 499 birlik, 2024 jyly – 585 birlik, 2025 jyly – 74 birlik, barlyǵy 2 345 birlik) qatysty.
Memlekettik qyzmet týraly zańnamada kórsetilgen biliktilik talaptaryna sáıkes keletin 25 jastan kishi emes Qazaqstan azamaty aýyl ákimi bolyp saılana alady.
Saılaýǵa saıası partııalar óz músheleri arasynan usynǵan, daýys berýge quqyǵy bar saılaýshylardyń jalpy sanynyń keminde 1%-yna qol jınaý arqyly ózin-ózi usynýshy kandıdattar qatysa alady:
Bir adam bir aýdandyq mańyzy bar qalanyń, aýyldyń, kenttiń, aýyldyq okrýgtiń ákimi bolyp qatarynan eki retten artyq saılana almaıdy.
Saılaý 40 kún buryn jarııalanady. Al saılaýdyń ózi qazirgi ákimniń ókilettik merzimi aıaqtalýǵa deıin 10 kún buryn ótedi. Saılaý ótkizilgennen keıin úsh kún ishinde qorytyndy shyǵarylady. Saılaý ótkizilgennen keıin jeti kún ishinde aýmaqtyq saılaý komıssııasy saılanǵan ákimdi tirkep, sodan keıin ol óz ókilettigine kirisedi.
Zańnama ákimniń ókilettigin toqtatýdyń mynadaı jaǵdaılaryn qarastyrady: Sot sheshimi boıynsha ákimdi áreketke qabiletsiz, áreket qabileti shekteýli, habar-osharsyz ketti dep taný ne ony qaıtys boldy dep jarııalaý; Partııa músheliginen aırylý (partııa usynǵan jaǵdaıda, ol usynylǵan saıası partııany qaıta uıymdastyrýdy jáne taratýdy qospaǵanda); Joǵary turǵan ákimniń aýdan máslıhaty depýtattarynyń ákimge qatysty, onyń ishinde jergilikti qoǵamdastyq jınalysynyń bastamasy boıynsha senimsizdik votýmyn qabyldaýy; Aýmaqtyq saılaý komıssııasynyń jańadan saılanǵan ákimdi tirkeýi; Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen ózge de jaǵdaılarda.
Bul rette aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń ákimderine rotasııa jáne attestattaý júrgizý, tártiptik teris qylyqtar men jazalar úshin laýazymyn tómendetý (bul máseleler «Jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» Zańmen rettelgen) qoldanylmaıdy, sondaı-aq saılanǵan aýyl ákimderi áskerı jıyndarǵa shaqyrýdan bosatylady.
Saılaý ákimderdiń ókilettik merziminiń aıaqtalýyna qaraı jergilikti bıýdjet esebinen ótkiziledi.
Bul rette 2021-2022 jyldarǵa arnalǵan jalpy sıpattaǵy transfertterdiń qoldanylý kezeńinde saılaýdy qarjylandyrý Ortalyq saılaý komıssııasy arqyly respýblıkalyq bıýdjetten beriletin nysanaly transferttermen júzege asyrylatyn bolady. Keıinnen 2023 jyldan bastap bul shyǵystar jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystar bazasyna engiziletin jáne jalpy sıpattaǵy transfertterdi esepteý kezinde eskeriledi.
Bıylǵy II jartyjyldyqta tikeleı saılaýdy engizýge 4,8 mlrd teńge qajet (jalpy 2021-2025 jyldarǵa - 17,6 mlrd teńge).
Sondaı-aq Parlament Májilisi men máslıhat saılaýy kezinde saıası partııalardyń ótý shegi 7%-ten 5%-ke tómendetilip, sondaı-aq barlyq deńgeıdegi saılaý bıýlletenderine «Barlyǵyna qarsy» degen baǵan qosyldy.
Qabyldanǵan jańalyqtar azamattardyń belsendiligin jáne olardyń bılikke degen senimin, ákimniń halyq aldyndaǵy eseptiligin jáne aýyl ákiminiń halyq problemalaryna jedel den qoıýyn, sondaı-aq eldegi saıası básekelestikti arttyrýǵa múmkindik beredi.
