Máseleniń bári mynadan bastalǵan. Eýropalyq odaq elderiniń ortaq jobasy Airbus pen AQSh-tyń Boeing kompanııalary avıasııa óndirisi salasynda eń ozyq kompanııa sanalady. Soǵan baılanysty eki korporasııa ózara básekelesedi. 2004 jyly bul baqtalastyq shıeleniske ulasyp, taraptar birin-biri ádiletsiz básekelestik jasady dep aıyptady. Sodan beri «Eırbas» pen «Boıng» arasynda qara mysyq júgirip ótti desek, artyq emes.
Qazirgi tańda azamattyq avıasııa salasynda amerıkalyq Boeing kompanııasy men eýropalyq Airbus kompanııasynyń shoqtyǵy bıik. Naryqtyń 75 paıyzy osy ekeýine tıesili. Osy kúnge deıin AirBus 11 925 ushaq jasap shyǵarsa, «Boıng» 19 682 áýe kemesin qurastyrǵan. Bul sannyń bári azamattyq avıasııa salasyna tıesili. Áıtpese, amerıkalyq kompanııanyń áskerı ushaq jasaýdan da aldyna qara salmaıtyny belgili.
Negizi, eki kompanııa arasyndaǵy básekelestik burynnan bar. 2000 jyldarǵa deıin «Boıngtiń» bási bıik-tuǵyn. Máselen, kompanııa XXI ǵasyrǵa deıin 7658 áýe kemesin qurastyryp úlgerse, osy ýaqyt aralyǵynda eýropalyq básekelesiniń jasaǵan ushaqtarynyń sany 2499-ǵa áreń jetken. Alaıda sodan beri AirBus-tyń tapsyrysy artpasa, kemigen joq.
AQSh 2019 jyly Eýropalyq odaq Airbus-ty halyqaralyq zańǵa qaıshy túrde qoldap otyr dep aıyptap, Dúnıejúzilik saýda uıymyna shaǵym túsirgen. О́z kezeginde uıym amerıkalyqtardyń ótinishin qanaǵattandyryp, qart qurlyqtan keletin taýarlarǵa tarıf qoıýǵa ruqsat etti. Osylaısha, Atlant muhıtynyń shyǵysynan keletin ónimderge jalpy quny 7,5 mld dollarlyq salyq salyndy.
Bir jyldan keıin Eýropalyq odaq amerıkalyqtar «Boıngti» zańsyz qoldap otyr dep aıyptady. Sóıtip muhıttyń arǵy betinen keletin taýarlarǵa quny 4 mlrd dollarlyq tarıf engizdi. Osynyń saldarynan eýropalyq irimshik pen sharap AQSh-ta qymbatqa satylsa, amerıkalyq temeki men spırttik ónimderdiń qart qurlyqtaǵy baǵasy sharyqtap ketti.
Bıylǵy naýryzda Eýropalyq odaq pen AQSh kelisimge kelip, 4 aıǵa deıin taýarlarǵa salyq salmaýǵa ýaǵdalasqan-dy. Endi atalǵan tarıfter birjola alynyp tastaldy.
«Airbas-Boeing daýyn ońtaıly sheshý EO men AQSh arasyndaǵy senimdilikti arttyryp, qarym-qatynasty nyǵaıtady», deıdi Eýropalyq odaq Saýda bóliminiń basshysy Valdıs Dombrovskıs.
«Boıng» te, «Eırbas» ta kelisimdi quptaıtyndyqtaryn málimdedi. Airbus bul kelisim daý bastalǵannan beri taraptardy qoldaıtyn teń jaǵdaı jasaýǵa negiz beretinin aıtady.
AQSh-tyń Saýda ókili Ketrın Taıdyń sózine súıensek, ýaǵdalastyq eki taraptyń azamattyq avıasııa óndirisine kórsetiletin qoldaýdy naqtylaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq naryq zańyna kónbeıtin oıynshylardyń áýe kemelerine ınvestısııa quıýyna qarsy qadam jasalatynyn da jetkizdi.
Ketrın Teıdiń ymmen aıtyp otyrǵany – Qytaı. Qazirgi tańda Beıjiń bıligi iri laınerlerin damytý úshin mol sýbsıdııa bólip jatyr. Árıne, ázirge qytaılyq kompanııalarǵa Boeing pen Airbus-ty qýyp jetý qıyn. Onyń ústine, eki kompanııanyń ushaqtaryn kóp satyp alatyn da Qytaı. Sondyqtan atalǵan eldegi avıasııa salasynyń kúrt damýy óndiriske úlken shyǵyn keltiredi.
Osylardy eskere kele, Airbus ta, Boeing te ortaq qarsylasqa qarsy áreket etpek. Mundaı jaǵdaıda eldegi negizgi kompanııalardyń múddesin Eýropalyq odaq ta, AQSh ta eskeredi.
