Ádebıet • 17 Maýsym, 2021

El kıesiz, jer ıesiz qalmasyn...

580 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Ádebıetimizge áp degennen óz úni, óz taqyrybymen kelgen jazý­shynyń biri, halyqaralyq «Alash» ádebı syı­lyǵynyń laýreaty Turlybek Má­meseıit. Qarymdy qalamgerdiń búginge deıin birneshe prozalyq jınaǵy men ádebı zertteý eńbekteri jaryq kórdi. Ataqty Tańjaryq aqyn týraly jazǵan kólemdi romany da oqyrmandardyń yqylasyna bólendi. Biz búgin jazýshydan keıingi jazǵan shyǵarmasy jaıynda suraǵan edik.

El kıesiz, jer ıesiz qalmasyn...

− «Atajurt» degen kólemi 110 betten asatyn hıkaıatymdy aıaq­ta­dym. Onyń bir úzindisi jaqyn­da «Qazaq ádebıeti» gazetinde ja­rııa­­landy. Men taýdyń balasymyn, áıgili Han Táńiriniń eteginde týyp-óstim. Sodan ba taýǵa degen saǵynyshym bir basylǵan emes. Qandaı kórkem dúnıe jazsam da sonyń ishinde taýdyń beınesi jú­redi. Osydan 4-5 jyl buryn elge baryp, ózim bala kúnimde ákem­men birge qoı baqqan Han Táńi­ri­niń boıyndaǵy jaılaýdy arman­syz araladym. Sonda jaılaýda burynǵydaı jamyraǵan el de, myń­ǵyrǵan mal da joq, jurt kósh­ken­deı qulazyp jatyr eken.

Osy kórinis kóz aldymnan uzaq ýaqyt ketpeı qoıdy. Aqyry jú­­re-
gimdi kúrsindirgen sher-muńym­dy jazýǵa otyrdym. Bul hıkaıattaǵy bas keıipker ómirde bar, ózimniń ne­mere aǵam. Qazir jasy seksennen assa da attan túsken emes. О́zi áıdik ańshy, qasqyr ǵana emes, aıý alǵan. Jaqynda sol kisiniń balasyna habarlasyp: «Aǵam qaıda?» dep surasam, «Aǵańyz jaılaýǵa kóship ketti ǵoı» deıdi. «Oı, áli erte emes pe?» desem, «Bıyl bizdiń jaqta nár tambaı, qýańshylyq bolyp shóp shyq­pady. Sodan tý­ǵan-týystyń azyn-aýlaq malyn jıyp, kempiri men oqýdan taraǵan neme­relerin al­dy da taýǵa ketti» dep jaýap berdi.

Sol joly elge barǵanymda osy kisimen biraz áńgimelestim. Esimi – Nurasyl, óziniń kóp jyldan beri bir aıaǵy istemeıdi. Sonda da atqa minip, ań aýlap, mal baǵady. Atty bıik jerge qoıady da, aldymen sol aıaǵyn úzeńgige salyp, oń aıaǵyn qoly­men demep, erge otyrady. Sosyn jú­gendi qolǵa ustap, aty júre bastaǵanda oń aıaǵyn erdiń aldyńǵy jaǵyna qaıyryp salyp alady. Solaı at ústinde saǵattap júredi. Aǵamyz ómirbaıanǵa óte baı. Ákesi ótken ǵasyrdyń 20-jyldary kolhoz basqaryp, jurtqa egin saldyrǵan. 1929 jyly oǵan bireýler «astyq urlady» dep jala jaýyp, sodan amalsyz Qytaıǵa qashýǵa týra kelgen. Odan ataqty Mergenbaımen joldas bolyp, 30-jyldary, ashtyq pen qýǵynnan bosqan jurtty shekaradan kór­shi elge ótkizip otyrǵan. Aqyry ózi de sol jyldary Qytaıǵa ketip, Qazaqstanǵa 60-jyldary oralǵan. Osy oqıǵalardyń bári hı­kaıat­ta baıandalady. Bul shyǵar­madaǵy negiz­gi aıtar oıym: qazir jastardyń kóbi aýylda deni durys jumys bolmaǵasyn qalaǵa sabyldy. Sek­sennen asqan Nurasyl aǵamnyń balalary da qalada. Ol kisiniń ózi ata-babamnyń súıegi jatqan jerden eshqaıda ketpeımin dep qozǵalmaı otyr. Erteń osyndaı tekti qarııalar ómirden ótkennen keıin el kıesiz, jer ıesiz qalmaı ma?! Osy suraq meniń janymdy aýyrtady.

– Shyǵarmashylyq syry­ńyzben bóliskenińizge rahmet.