Delegasııa quramynda Prezıdent apparaty Ishki saıasat bóliminiń jaýapty qyzmetkeri Nurǵalı Mamytov, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókili Sáýle Májkenova, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, Jobalyq ofıstiń qyzmetkeri Ajar Rahymbekova boldy.
Qazir respýblıka boıynsha ǵalymdar men sarapshylardan quralǵan 11 jumys toby istese Soltústik Qazaqstanda 7 jumys toby isteıdi. Ásirese, naýryz aıynan beri aımaqtyq jumys toby qyzý jumystarǵa kirisken. Aımaqtyq komıssııanyń barlyq jumysyna basshylyq jasaýdy oblys ákiminiń orynbasary Ǵanı Nyǵymetov óz moınyna alǵan, al toptardyń jumysyn komıssııa múshesi, oblystyq arhıvtiń basshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Sáýle Málikova úılestirýde.
Kezdesýge aımaqtyq komıssııanyń belsendi quramy qatysty. О́ziniń sózinde Ǵanı Nyǵymetov Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy qarsańynda komıssııa jumysynyń máni men mańyzy arta túsetinin atap ótti.
«Biz Keńes odaǵynyń keshirilmeıtin qatelikterin áshkerelep, oǵan saıası baǵa berý jolynda jumys istep jatyrmyz», dedi ol.
Sabyr Qasymov qýǵyn-súrginniń barlyq zardabynyń negizgi bóligi, ıaǵnı 80 paıyzdaıy Qazaqstanda qazaq halqynyń basyna túskenin aıtty.
«Kishi Oktıabr» sııaqty eksperımentterdiń qyrǵyny tipti túgeldeı qazaqtyń basyna túsken. Qazir zerttelip jatqan aýdandyq arhıvterden de buryn eshkim ashpaǵan derekter tabylyp jatyr. Bulardaǵy kóptegen qıǵash faktiler, adamnyń quqy men bostandyǵynyń aıaqqa basylý sumdyqtary tipti jabaıy joldarmen jasalǵan. Burynǵy qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly zańda bizdiń qoǵamymyzǵa tán kóptegen spesıfıkalar kózge ilinbeı, ózge elderdiń osy taqylettes zańy ǵana negizge alynǵan. Onymen tek tárkilengen iri baılar ǵana aqtalǵan. Al «ortasha» nemese jala jabylyp aıdalǵan, atylǵan kedeıler múlde aqtalmaǵan. Halyqtyń shekaranyń barlyq perımetri boıynsha syrtqa aǵylǵany, olardy qýyp jetken OGPÝ jendetteriniń qyrǵynǵa ushyratqany, qanshama adamdardyń qyrylǵany eshqashan tolyq aıtylmaǵan. Qazir osyndaı máselelerdiń bári tabylýda», dedi S.Qasymov.
Sonymen birge ol qýǵyn-súrginge ushyraǵandardy jappaı aqtaý basqa bir halyqqa nemese memleketke degen qarsylyq, óshpendilik týdyrmaıtynyn aıtty.
«Biz bul máseleni eshqashan saıasılandyrmaýymyz kerek. Aqtaý jumystary tek stalındik-bolshevıktik rejimniń qylmystaryn ashýǵa baǵyttalǵan. Qýǵyn-súrginge barlyq halyqtardyń ókilderi ushyrady. Sonyń ishinde eń kóp azap shekkenderdiń biri orys halqynyń ókilderi», dedi ol.
S.Qasymov Soltústik Qazaqstandaǵy aımaqtyq komıssııanyń jumysyna joǵary baǵa berip, onyń jumysy jaqsy júrgizilip jatqanyn aıtty.
Osydan keıin barlyq jumys toptarynyń basshylary ózderiniń áreketteri týraly baıandap berdi. Aqtaý jumystarynyń negizgi sebepterin uǵa almaı, tek tarıhı qujattardaǵy jazbalarǵa baılanyp qalǵandar da bar ekendigi kórinip qaldy. Ataqty 58-shi bappen sottalǵandardyń bárin aqtaıtyn bolsaq qarýly kóteriliske shyǵyp, qyzyldardyń Keńestiń qyzmetke qoıǵan jazyqsyz adamdaryn da óltirgenderdi de aqtaýymyz kerek pe degen sekildi suraqtar da boldy. Oǵan komıssııa eshkimdi aqtamaıtynyn, tek faktilerdi tegis anyqtap, artynan saralanatyndyǵy týraly jaýap berildi.
Árıne, jazyqsyz jandardy óltirgenderdi aqtaýǵa bolmaıtyndyǵy belgili. Bılikke degen qarsylyq tek beıbit jolmen jasalýy kerek-ti. Biraq bolshevıkter beıbit jolmen qarsylyq bildirgenderdi túgel qyryp tastamasa da tegis túrmelerge toǵytatyndyǵy haq. Sondyqtan ol kezdegi qarsylyqtyń ereksheligi de artynan eskeriletin bolar.
