Qurylys materıaldarynyń quny sharyqtap tur

Tutynýshylar ne aıtady?

Máselen, byltyr jazda bolat jaımanyń tonnasy 190-230 myń teńge bolsa, jeltoqsanda 300-ge, qańtarda 350-ge, mamyrda 400-ge kóterilgen. Maýsym aıyn­daǵy baǵasy 480 myń tóńireginde bo­lyp tur.

Ulttyq statıstıka bıýrosy mynadaı derekter keltiredi: qalyńdyǵy 4 mm-ge deıingi qańyltyr bolat 65 pa­ıyz­ǵa, dıametri 12-14 mm bolatyn, A-I kla­syndaǵy ystyq ılektelgen armatýra 58,3 paıyzǵa, bıiktigi 80 mm-ge deıingi shvel­­ler 35 paıyzǵa qymbattaǵan. Jyl bas­­talǵaly quny ósken materıal­dar qa­tar­ynda beton (+12%), sement (+5%), po­lıetılen qubyrlary (+10%) jáne sılıkat kirpishi de (+6%) bar.

Serik Zııatov esimdi jeli qolda­ný­shysy «Bir jyl ishinde proflıst baǵa­sy birneshe ese ósip shyǵa keldi, qymbatshylyq qysyp barady, al bılik bolsa qaýqarsyz», dep ashyna jazdy.

«Dál bir jyl buryn aýla qor­shadym. Sol kezde 53 metr jer­ge 146 myń teńgege proflıst alǵan edim. Sharshy metri 1830-dan edi. Bıyl erte kóktemde kór­shim aı­na­lasyn qorshaýǵa pro­flıst aldy. Byl­tyrǵydan biraz qymbattap, 2 700 teńge bol­ǵan eken. О́zimshe erterek ja­sap alǵanyma shúkirshilik qyl­ǵanmyn», deıdi ol.

Sodan keıin arada bir aı da ótpeı, taksıshi jigit pro­flıs­tiń sharshy metri 3100 teń­gege sharyqtaǵanyn aıtqan. «Úı salǵan eken, endi sonyń aına­lasyn qorshaǵysy kelgenmen, taýy qaıtyp qalypty. Búgin ǵa­na boıalǵan proflıstiń sharshy metriniń quny 3 900 teńgege deıin ós­kenin bildim. Demek, bir jyl­dyń ishinde 100 paıyzǵa sha­ryqtap tur ǵoı. Qazaqstanda proflıstke qajetti qańyltyr bar. Biraq ózimizdiń ónimdi shetelge satamyz. Al kerisinshe, eli­mizdiń kásipkerleri qajetin Re­seıden alady. Bılik tarapynan ishki múmkinshilikterimizdi paıdalanýǵa umtylys, proteksıonızm degen múlde baıqalmaıdy. Sosyn baǵa sharyqtamaǵanda qaıtedi?» dep jazady S.Zııatov.

Maqsat Ramazannyń aıtýynsha, Almatydaǵy «7 qurdas» bazarynda OSB materıalynyń baǵasy eki ese sharyqtap ketken.

«Mynaý OSB dep atalatyn qurylys materıaly. Týra bir aı buryn «7 qurdas» bazarynda ár danasy (eń juqasy) 3700 teńge turatyn (byltyr 2900-3000 teńge bolǵan). Aýylǵa keter kezde almaı ketkenmin, kelgesin alar­myn dep. Endi baǵasy 8500 teńgeden tur. Eki ese ósken. Bazardaǵylardyń kóbisi «satýǵa shyǵaryp jatqan joqpyz» deıdi. «Nege?» dep surasam, «Ajıo­taj bop ketti, kóbisi bizdi kiná­laı­dy, biraq qymbattatyp otyrǵan biz emes. Abyr-sabyr basylǵasyn shyǵaramyz deıdi», dep jazdy Fecebooktegi paraqshasynda.

 Mınıstr ýáji

Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıstri Beı­bit Atamqulovtyń aıtýynsha, qurylys materıaldarynyń qym­battaýy – álemdik tendensııa. «Kóptegen el ekonomıkalyq daǵ­darystan endi ǵana shyǵyp jatyr. Sol sebepti, bizde de, kór­­shilerde de qurylys metal­darynyń, armatýralardyń baǵa­sy qatty ósýde», deıdi mınıstr.

Vedomstvo basshysynyń só­zinshe, bıylǵa josparlanǵan turǵyn úı kólemi de baǵaǵa óz áserin tıgizip otyr.

«Bizde Reseımen baǵa aıyr­mashylyǵy shamamen 5 paıyzdaı. Armatýrany negizinen Reseıden satyp alamyz. О́zimizde de óndiris bar. Biraq ol jetkiliksiz. Qu­ry­­lys qarqyndy júrýde. Bıyl 17 mln sharshy metr turǵyn úı sa­lýymyz kerek. Bul da baǵa pa­ra­metrine áser etedi. Al sement óndirisi ózimizde jetkilikti deń­geıde. 12 zaýytta 15 mln tonna sement óndirip otyrmyz. Al qurylys salasynyń sura­nysy – 9,3 mln tonnadaı ǵana. Bıyl tórt aıda byltyrmen sa­lys­tyrǵanda 30 paıyzǵa kóp sement shyǵaryp úlgerdik. Al qazir qoldan jasalǵan ajıotaj júrip jatyr. Sol jaǵdaı baǵa ósimine alyp keldi» deıdi B.Atamqulov.

QazCem sement jáne beton óndirýshiler qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Erbol Ákim­baev­tyń aıtýynsha, Qazaq­standa se­ment tapshylyǵy bolýy múmkin emes.

– Qazaqstan 2020 jyly 9,6 mln tonna sement tutynǵan. Iаǵnı naryqta taǵy 7 mıllıon­daı sement artylyp qalǵan degen sóz. 2018-2020 jyldary Jam­­byl men Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy eki zaýyt jabylyp qalǵan. Bizdiń naryq kishkentaı bolyp, ónimderin sata almaǵan soń osyndaı jaǵdaıǵa ushyrap otyr. Sondyqtan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi EAEO-ǵa kirmeıtin elderden keletin sement ımpor­tyna 6 aıǵa shekteý qoıdy, – deı­di E.Ákimbaev.

Rıeltor Marına Grýshınanyń baılamynsha, baǵanyń ósýine Reseıge salynǵan sanksııalardyń áseri baıqalady. «Materıaldar baǵasy 30-dan 80 paıyzǵa deıin ósip ketti. Negizgi massa Reseıden kele­di. Sanksııa saldarynan jáne suranystyń kóp bolýynan baǵa sha­ryqtap sala berdi» deıdi maman.

 Naryq ókilderi ne deıdi?

Baǵa ósimin tejeımiz, tıisti sharalardy qolǵa alamyz, bulaı betimen jibermeımiz degen sa­ryn­daǵy jıyndar men jınalystar molynan ótip jatyr. Bi­raq baǵanyń turaqtalar túri baı­qalmaıdy.

Almatydaǵy qurylys bazar­larynyń birinde satýshy bolyp jumys isteıtin azamat kishigirim taýarlar da qymbatshylyqtan qa­lysyp jatqan joq deıdi.

– Kez kelgen úı salatyn, jón­deý jasaıtyn azamat armatý­rany satyp alady. Al onyń baǵa­sy sońǵy úsh aıda 110 myńǵa qym­bat­tap ketti. Shamaly ýaqyt bu­ryn ǵana 270-280 myń edi, qazir 380-390 myń teńge. Penopleks Qapshaǵaıda ón­diriledi. Baǵasy qymbat. Ári ózi de tapshy bolyp tur. Elek­tro­taýarlar da qalysyp jatqan joq. Olar negizinen Qy­taıdan tasymaldanady – shpatel, shrý­povert, burandaly shege qym­battaýda. Keıbir zattardyń quny 35 paıyzǵa deıin ósip ketti, – deıdi Jalǵas Nasıfýlla.

MS group of companies dırektory Qaırat Bımaǵambetov ba­ǵanyń kóterilýi sebebin bil­meımiz, qalaı bolǵanda da na­ryqtaǵy ahýalǵa beıimdelip jumys isteýge týra keledi deıdi.

– Baǵa kóterilýin árkim ár­túrli boljaıdy. Bireýlerdiń aı­­týynsha, Reseı zaýyttarynda jumys isteıtin mıgranttardyń elden ketip qalýy osyǵan sebep bolǵan. Biz negizinen qurylys taýarlaryn Qytaıdan tasımyz, olardan burandaly shege, bolt, tor satyp alamyz. Biraq logıs­tıka turǵysynan qıyndyqtar týyndaýda. Materıal tasıtyn konteınerlerdiń jetispeýi ba­ǵany eki ese kóterip jibergen. Sondyqtan qurylys materıaldaryn negizinen Qytaıdan tasıtyn elderde tapshylyq bolyp jatqan sııaqty. Konteıner tapshylyǵy búkil álemge tán bolyp otyr. Ásirese Perý, Argentına elde­rine jiberilgen konteınerler keri qaıtpaı qalǵan, – deıdi.

Kásipkerdiń aıtýynsha, pan­demııaǵa qaramastan byltyr saýda jaqsy júrgen. Saýda kólemi bıyl tipti óse tústi deıdi.

– Byltyr bizdiń ınternet-dúke­nimiz jumys istep turǵan. Sonyń arqasynda da saýda jaqsy júrip jatty. Bıyl jaǵdaı turaq­taldy. Qańtar-aqpan aılarynda qoımalarymyzdy taýarǵa tol­tyryp qoıǵanbyz. Suranys oı­da­ǵydaı. 2020 jylmen salys­tyrǵanda saýdada ósim bar. Mem­leket te qurylys salasyna aqsha quıyp jatyr. Onyń ústine azamattar zeınetaqy qoryndaǵy aq­sha­syn da paıdalana bastady. Sóı­­tip azamattar tarapynan su­­ra­­nys toqtaǵan joq, – deıdi Qaırat.

Qaırat Bımaǵambetovtiń kom­pa­nııasy gıpsokartonǵa arnal­ǵan profıl de óndiredi. Shı­kizatty Qaraǵandy zaýytynan alady.

– Bizge devalvasııanyń áseri bolmaýy kerek edi. О́ıtkeni shıki­zatty ózimizden alyp turmyz. Alaıda olar shıkizat baǵasyn ósi­redi. Investorlar talap ete me, álde nesıe mindettemesi dol­­larmen be, áıteýir, shıkizat qym­battap ketedi. Mine, sol sebepti, biz de ónimniń baǵasyn ósire­miz. Menińshe, naryqtaǵy qym­batshylyq osylaı qa­lyp­tasady. Munaı salasy da osyǵan uqsas qoı. Munaı – ózimizdiki. Zaýyttarymyz bar. Biraq jyl saıyn janar-jaǵarmaı qym­battaıdy. Sebebi, túsiniksiz, – deıdi kompanııa basshysy «Egemen Qazaqstan»-ǵa bergen jaýabynda.

Turǵyn úı naryǵynyń kúıi ne bolmaq?

Qurylys materıaly men turǵyn úı naryǵy bir-birimen selbesip jatqan sala, sáıkesinshe, bazardaǵy baǵa ósimi sharshy metrdiń de sharyqtaýyna yqpal etedi.

Jalpy, biz naryqtaǵy úı­lerdiń arzandaýyn umytqaly qa­shan. 2021-diń qańtar-mamyrynda birinshi naryq baspanalary 8 paıyzǵa qymbattaǵan. Ekinshi naryq úıleri 13 paıyzǵa sha­ryq­tady. Al otandyq qurylys materıaldarynyń baǵasy 16 paıyzǵa artqan.

Qazaqstan qurylysshylar odaǵynyń tóraǵasy Talǵat Er­ǵalıevtiń aıtýynsha, qazaq­stan­dyq óndirýshilerdiń baǵasy ım­porttyq taýar baǵasynan tómen bolýy kerek edi. Alaıda sement baǵasy jyl saıyn 12-13 paıyzǵa qymbattaýda.

«Batys óńirlerde sement Irannan tasymaldanady. Ári Iran sementi bizdiń sementten arzan. Jalpy, úı qunyndaǵy qu­rylys materıaldarynyń úle­si – 60 paıyz. 2020 jylmen salys­tyrǵanda keıbir materıal­dar baǵasy 60 paıyzǵa ósken. Armatýra 64 paıyzǵa ósken. Bir jylda teńge 31 paıyzǵa qun­syzdandy. Bul otandyq ónim­derdiń qymbattaýyna áser etedi» deıdi T.Erǵalıev.

Osy máselege oraı arnaıy pikir bildirgen Orda Invest kor­porasııasy basqar­masynyń tór­aǵasy Shalqar Táli­pov qu­rylys materıaldarynyń qymbat­taýyna baılanysty baspana baǵasyn da kóterýge májbúr bolǵanyn aıtady.

– Sońǵy 6 aıdyń ishinde qara metall 80 paıyzǵa qym­bat­tap ketti. Bizdegi 5-6 zaýyt ónim­de­riniń sapasy tómen. Te­mir­taý­daǵy zaýyttyń ǵana sapasy joǵarylaý. Biraq sonysyn buldap olar da baǵany kóterip otyr. Odan bólek tústi metaldardyń baǵasy, kabel ónimderi, elektr qurylǵylary, alıýmınıı pro­fıli, shyny, kirpish, beton bári qymbattady. Bul óz kezeginde bizdiń kompa­nııa salyp jatqan baspana qunynyń da ósýine alyp kep otyr. Qurylysy endi bastalatyn úıler quny – 30, al qurylysy bastalyp ketken úılerdiń quny 15 paıyzǵa qymbattady. Bizdiń qurylystaǵy materıaldardyń 80 paıyzy – ımporttyq ónimder. Úkimet 40 paıyz deńgeıinde aıtyp júr. Ol shyndyqqa janaspaıdy, – deıdi Shalqar Tálipov.

Túıin

Qazaqstanda 1900-deı kompanııa qurylys materıaldaryn óndirýmen aınalysady. Onyń ishinde ortasha jáne iri kásiporyndardyń sany 130-ǵa jý­yqtaıdy. О́zgesi – usaq kásip­oryndar. Solardyń bári qo­sylyp naryqty otandyq ónimmen qamtı almaıdy. Ázirge beton, gazblok, qum, tas jáne qur­ǵaq qospalar – bizdiń tól ónim­der. Armatýra, sement, plıtka, qyshtaqtaısha, nasos stansasy, lamınat sııaqty asa qajetti ónimderdi túgeldeı syrt­tan tasyp kúneltip otyrmyz. Taýar baǵa­syna keden men logıstıka, te­mir jol men áýe  tasymaly quny da qosylady. Sodan kelip baǵa qymbatshylyǵy týyndaıdy. Osynyń bárin ózimiz shyǵarsaq, arzan dúnıe tutynar edik degen de bos qııal. Bizde shyq­qan ónimder de qandaı da bir jolmen qymbat bolyp kete beredi. Qaıda barsaq ta shyr aınalyp bir-birine tirelip, tú­bi tu­ıyqqa bastaıtyn shyrǵalań bul.