Jańa zań ınklıýzıvti bilim berýdi kúsheıte me?

Atalǵan zań jobasyn ázirleýge bel­sene atsalysqan Arnaıy jáne ınk­lıý­zıvti bilimdi damytýdyń ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń dırektory Áıkerim Merekeqyzy erekshe bi­lim berýdi qajet etetin balalardyń qa­ta­ry nelikten kóbeıetinin túsindirip berdi.
«Osy bekitilgen zańnyń jobasyn ázirleý jumystarynyń basy-qasynda boldyq. Sondyqtan qoldanysqa engi­zilgen zańnyń ásirese bilim alýshy bala­larǵa bereri mol ekenin anyq aıta alamyn. Biz buǵan deıin densaýlyq jaǵdaıyna, aqyl-oıynyń kemistigine qaraı bilim alýshylardy erekshe bilimdi qajet etetin topqa jatqyzyp júrdik. Endi olardyń qatary kóbeıdi. Mysaly, túrli elden qandastarymyz tarıhı Otanyna oralyp jatady. Olardyń balalary kóbine kırıllısany bilmeı qınalady. Sondaı jaǵdaıda oǵan erekshe jaǵdaı jasap kómektesýimiz kerek. Jáne respýblıka kóleminde qanshama áleýmettik az qamtylǵan otbasylardyń balalary bar.
Biraq olar óziniń áleýmettik, otba­synyń ekonomıkalyq jaǵdaıyna qara­mas­tan sapaly bilim alýǵa quqyly ǵoı. Aıta­lyq, ata-anasynyń ekonomıkalyq jaǵ­daıynyń tómendigine baılanysty ba­labaqshaǵa bara almaı, mektepke deıin­gi bilimmen qamtamasyz etilmeı otyr­ǵan búldirshinder bolady. Mine, budan by­laı áleýmettik osal toptarǵa jatatyn ba­lalar da erekshe bilim berýdi qajet etetinder sanatyna jatqyzylyp, tıisti múm­kin­dikterdi alady», deıdi Á.Merekeqyzy.

Sarapshynyń sózine sensek, bul zań bala­lardyń bilim alýdaǵy quqyǵyn jónsiz shekteý­ge de tosqaýyl bola alady. Máselen, erek­she bilimdi qajet etetin balasy bar ata-analar qarapaıym mektepterdegi ınklıýzıvti synyp­tarǵa qabyldamaı qoıǵan oqý oshaǵynyń bas­shy­lyǵyna shaǵymdanady. Qabyldaǵanymen oqytýǵa qulyq tanytpaǵan mektep ákimshiligine aryzyn aıtqan ananyń sózin buǵan deıingi maqalamyzda ózimiz de jazǵanbyz. Osyndaı jaǵdaıda jańa zańdaǵy ózgerister balanyń quqyǵyn qorǵaýǵa negiz bolmaq.
«Biz joǵaryda siz aıtqan jaǵdaılarmen betpe-bet keldik. Sondyqtan da jaqynda beki­tilgen zańǵa bir normanyń engizilýin qatty qaladym. Bul – bilim berý uıymdarynyń basshylaryna, ıaǵnı olardyń ınklıýzıvti bilim berýdegi jaýapkershiligin kúsheıtýge qatysty talap. Endi oqý oshaqtaryn basqaryp otyrǵan tulǵalar erekshe bilim berýdi qajet etetin bilim alýshylardyń quqyǵyn shektemeı, tıisti bilim alýyna jaǵdaı jasaýǵa mindetti. Zań jobasyn talqylaý barysynda bilim berý uıymdarynyń basshylary tarapynan qarsy pikirler boldy. Soǵan qaramastan atalǵan normanyń engizilýine barynsha atsalystyq. О́ıtkeni ortalyqqa óz aıaǵymen kelip nemese kóńilińdi qulazytar hat arqyly erekshe balasyn qabyldamaǵan mektepterdiń basshylaryna aryzyn aıtyp, kóziniń jasyn tókken ata-analardy kórdik. Al mundaı jaǵdaı Otanymyzda bolmaýy kerek qoı», deıdi Ar­naıy jáne ınklıýzıvti bilimdi damytýdyń ult­tyq ǵylymı-praktıkalyq orta­lyǵynyń dırektory Á.Merekeqyzy.
Aqyl-oıynda aýytqýy, densaýlyǵynda qandaı da bir kináraty bar balalar damýynda kesheýildeýler bolǵandyqtan, 1-synypqa der kezinde bara almaı jatady. Sondaı kezde mektepter jasy kelmeıdi degen jeleýmen qabyldamaı qoıady. Osyndaı túıtkildiń túıini de túbegeıli tarqatylǵandaı. Sebebi biz sóz etip otyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ınklıýzıvti bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa sáıkes 2007 jylǵy 27 shildedegi «Bilim týraly» zań­nyń «1-synypqa oqýǵa balalar alty jas­tan qabyldanady» dep kórsetilgen 31-baby 1-tarmaǵy bylaı ózgertildi: «Múmkindigi shek­teýli balalar orta bilim alý úshin alty-on jas­tan bilim berý uıymdaryna qabyldana alady. Múmkindigi shekteýli balalardy oqytý erekshe bilim berý qajettilikterin baǵalaý eskerile otyryp júzege asyrylady. Bul rette, bilim berý baǵdarlamalaryna səıkes bastaýysh jəne negizgi orta bilim alýdyń uzaqtyǵy on jyldan kem bolmaýǵa tıis».
Maqalamyzǵa arqaý bolǵan zańǵa bastama­shylyq etken toptyń múshesi, Májilis depýtaty Janat Omarbekova jańa qujatta bilim berý qajettilikterin baǵalaýdyń engizilgenin aıtady.
«Bul zań múgedek adamdardyń kemsitýsiz bilim alý quqyqtaryn qamtamasyz etý maqsa­tynda ázirlendi jáne qoldanystaǵy zańna­ma­ny 2015 jyly Qazaqstanda ratıfıkasııalan­­ǵan Múgedekterdiń quqyqtary týraly Konven­sııa­ǵa sáıkes keltirýge baǵyttaldy. Atalǵan zańda «Kemtar balalardy áleýmettik jáne me­dısınalyq-pedagogıkalyq túzeý arqyly qoldaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy balanyń quqyqtary týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynda múgedekterdi áleýmettik qorǵaý týraly», «Bilim týraly» zańdarǵa ózge­rister men tolyqtyrýlar engizildi. Osy zań arqyly bilim berýdiń barlyq deńgeıinde oqytý úshin arnaıy jaǵdaılar jasaý esebinen erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar úshin memlekettik kepildikter kózdelgen. Oqý pro­sesinde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qol­dap otyrýdyń arnaıy sharttary reglamenttelgen. Budan bólek, ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge qatysty jańa zańnyń sheńberinde bilim berý qajettilikterin baǵalaý engizildi. Bul úshin baǵalaý krıterıılerin, qajettilikterdi aıqyndaý ádistemesin, sondaı-aq erekshe balalarmen jumys isteý boıynsha pedagogterge ádistemelik usynymdardy aıqyndaıtyn tıisti qaǵıdalar ázirlenedi», dedi depýtat.
Májilismenniń aıtýynsha, oqý jospar­la­rynyń, baǵdarlamalarynyń ózgermeligin, ıkemdiligin qamtamasyz etetin normalar, son­daı-aq bilim alýshynyń damý erekshelikteri­ne baılanysty jetistikterin baǵalaý júıesi engizilgen. Bul – ınklıýzıvti bilim berý pro­sesiniń jetekshi qaǵıdattarynyń biri. Sondaı-aq jańa zańda bilim berý uıymdarynda arnaıy jaǵdaılardy qamtamasyz etýde, onyń ishinde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldap otyrýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysyn ornalastyrý esebinen ákimdikterdiń quzyreti keńeıtildi. Demek jekemenshik bilim berý uıym­dary da memlekettiń qoldaýymen erekshe balalarǵa ınklıýzıvti bilim berýmen aınalysa alady.
«Jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrýdy engizý bilim berý uıymy qyzmetiniń túri men nysanyna qaramastan, qarjylandyrýdyń bir­yńǵaı tásilin qamtamasyz etedi. Memlekettik tapsyrysty iske asyrý jeke sektordy tartý, balalardy qamtý kórsetkishterin jaqsartý, sondaı-aq bıýdjetke júktemeni azaıtýǵa sep­tigin tıgizedi. Qabyldanǵan zań ınklıýzıvti bilim berýdi sapaly iske asyrý úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi», deıdi J.Omarbekova.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵam­betovtiń jarty jyl burynǵy Úkimet otyrysynda keltirgen deregine qaraǵanda, elimizde erekshe bilim berýdi qajet etetin 139 887 jan bar. Olardyń 95 paıyzy (ıaǵnı 133 467-si) – mektepke deıingi jáne orta bilim berý uıymdaryndaǵy balalar. Al 2 900-i kolledjderde, 3 520-sy joǵary oqý oryndarynda oqıdy. Endi, sóz basynda atap ótkenimizdeı, erekshe bilim berýdi qajet etetin bilim alýshylardyń qataryna áleýmettik az qamtylǵan otbasylardyń balalary, kırıllısadan habarsyz qandastarymyz qosylmaq. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Áleýmettik kómek saıasatyn damytý departamenti dırektorynyń orynbasary Aıajan Jandarbekqyzy ótken jyldyń basynda www.primeminister.kz saıtyna bergen suhbatynda: «485 myńnan kóp otbasyna nemese 2,5 mln-nan asa adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy. Onyń ishinde 190 myń kópbalaly otbasy tirkelgen. Al ótken jyldyń aıaǵyna qaraı naqty kómek alýshylardyń sany 315 myń otbasy boldy. Onyń 1 mln-nan kóbi– 18 jasqa deıingi balalar», degen. Demek atalǵan jańa zań erekshe bilimdi qajet etetin mıllıondaǵan balalardyń sapaly bilim alý quqyǵyn saqtaýǵa negiz bolýy kerek.