Qarjy • 14 Shilde, 2021

Finiko «bıznesine» arbalǵandar

475 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

Sońǵy kezde qor naryǵynyń ıgiligin paıdalaný, ınvestısııa salyp, kól-kósir paıdaǵa kenelýdi jarnamalaıtyn kompanııalar men uıymdar kóbeıip ketti. Árıne, onyń birazy zańdy. Áıtse de, arasynda alaıaqtar da joq emes. Solardyń aıtqanyna arbalyp, qoldaǵy bar aqshasynan aıyrylyp, sanyn soǵyp qalǵandar da az bolmaı tur.

Finiko «bıznesine» arbalǵandar

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi sondaı kompanııalardyń birin anyq­taǵan. Investısııalyq qyzmetten joǵary kiris alýǵa ýáde bergen Finiko kompanııasy Syfron Sapital OÜ platformasynda cryptocurrency jáne basqa ınves­tısııalyq quraldardy satyp alýdy usynǵan. Agenttiktiń habarlaýynsha, bul – jyljymaıtyn múlikti, avtomobılderdi satyp alýǵa, mindettemelerdi óteýge jáne ınvestısııalaýǵa baılanys­ty jaǵdaılardy ımıtasııalaıtyn oıyn alańy.

«SYFRON (CFR) – esepteýler júrgiziletin krıptovalıýta resmı valıýta emes jáne qarjylyq qundylyǵy joq. Osylaısha, paıdalanýshylar aqshany naqty ınvestısııalyq kompanııaǵa emes, onyń jalǵan «kóshirmesine» salady. О́z kezeginde Finiko kompanııasy osy oıyn platformasyn paıdalaný kezinde kúnine 1-1,2 paıyz mólsherleme boıynsha kiris tóleýdi ýáde etedi, bul halyq­tyń teńgelik depozıtteri boıynsha ortasha naryqtyq mólsherlemeden 43 ese asatyn jyldyq esepteýdegi kiristiliktiń joǵary deńgeıine sáıkes keledi», deıdi agenttik.

Kompanııa munymen de shektelmegen. Tutynýshylyq jáne ıpotekalyq nesıelerdi de óteýge shaqyrǵan. Eger qatysýshy jalpy qaryz somasynyń 35 paıyzy­n salsa, kompanııa onda nesıe boıyn­sha somany túgel ja­ýyp berýdi moınyna alǵan. Avto­kólik jáne jyljymaıtyn múlik alý boıynsha da dál osyndaı ssenarıı. Qatysýshy múlik qunynyń 35 paıyzynan kem emes mólsherde jarna tólese, 3-4 aı ótken soń kompanııa múlikti satyp alyp, qatysýshynyń men­shigine berýge ýáde etken.

«Sondaı-aq kompanııa kez kelgen satyp alýda 25 paıyzǵa deıin aqshany qaıtaryp beretinin jáne aı saıyn aqysyz qyz­met kórsete otyryp, qarajat ba­lan­synda 6 paıyz syıaqyny usynatyn jalǵan keshbek kartalary arqyly joǵarylaı beretin tabysty ýáde etedi. Sonymen qatar osy karta aıasynda bes adamǵa deıin tartqany úshin 1-den 10 paıyzǵa deıin joǵary keshbek paıyzyn usynatyn da baǵdarlamasy bar. Finiko-nyń má­limdeýinshe, keshbek-karta MasterCard-pen birlese otyryp jasalǵan. Alaıda Finiko kompanııasy MasterCard seriktesteriniń tiziminde joq», delingen agenttik málimdemesinde.

Bul qarjy pıramıdasy bank­te arnaıy esep aıyrysý shottaryn paıdalanbaıdy. О́zderiniń alaıaqtyq nıetin iske asyrý úshin qolma-qol tólemdi nemese Qiwi-ámııan, Easy Pay, PayPal sııaqty ınternet-tólem júıelerin paı­dalanǵan. Sonyń saldarynan qatysýshylar óz aqshasynyń qaıda ketip jatqanyn baqylaı almaıdy. Qazirdiń ózinde Reseıde bul kompanııaǵa qatysty qyl­mystyq is qozǵalypty. Jal­py shyǵyn 80 mln rýblge ba­­ǵalanyp otyr. 2019 jylǵy tamyz ben 2020 jylǵy jeltoqsan aralyǵynda kompanııa Tatar­stan men Reseıdiń ózge aımaq­tarynda jeke tulǵalardyń qa­rajatyn qor naryqtary men krıptovalıýtaǵa ınvestısııalaý úshin dep tartqany anyqtalǵan. Osy rette, qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi Finiko-ny qarjylyq pıramıda men qarjylyq alaıaqtyqtyń bel­gilerine ıe dep baǵalaıdy. О́ıt­keni bul kompanııaǵa ýákiletti organnan eshqandaı lısenzııa berilmegen. Kompanııa usynyp otyrǵan qyzmetteri ekinshi deń­geıli bankter, ulttyq poshta operatory jáne baǵaly qaǵaz­dar naryǵynyń kásibı qatysý­shylary usynsa ǵana sengen jón.

Qarjy monıtorıngi agent­tiginiń habarlaýynsha, qarjy pıramıdasynyń birneshe aıqyn belgisi bar: olar áýeli úlken kólemde soma salýdy talap etedi; salǵan aqshany iri paıyzben qaıtaryp beremiz deıdi; tólemdi alý úshin tanystaryńyzdy tar­týǵa shaqyrady; jobany «noý-haý» dep baǵalaıdy; jarǵylyq kapıtaly tómen jáne jalǵyz quryltaıshysy bar delinedi; túrli utys oıyndary men jol­damalar oınatatyn jarnamalarmen arbaıdy; shartty muqııat oqysańyz, tótenshe jaǵ­daıda eshkimge jaýapkershilik júk­telmeıtinin ańǵarasyz; ádette olar ózderin «mıkroqarjy uıymy», «qarjylyq qyzmetter ortalyǵy» dep tanystyrady. О́zge resmı uıymdardan erekshelep turatyn basty belgisi – bankterdegi esep aıyrysý shot­taryn emes, túrli ınternet-tólem júıesin qoldanady nemese aqshany qolma-qol qabyldaıdy. Ma­qalanyń basyn muqııat oqyǵan bol­sańyz, Finiko kompanııasynda osy aıtylǵan belgilerdiń bar­­ly­ǵy derlik bar ekenin baı­qaısyz.

«Ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly» kodekstiń 150-baby jáne Qylmystyq kodekstiń 217-babyna sáıkes qarjy pıramıdalaryn jarnamalaý jáne olardyń qyzmetin júzege asyrý úshin ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. Jo­ǵarydaǵydaı asta-tók paı­da usynǵan kez kelgen kom­pa­­nııanyń zańdy ne zańsyz ekenin memlekettik kirister ko­mı­te­tiniń saıtyndaǵy «Salyq tó­leý­shilerdi izdeý» servısi arqy­ly tekserýge bolady.

Jaqynda Almaty qalalyq prokýratýrasy da Finiko-ǵa qa­tysty qylmystyq is qozǵalǵanyn má­limdedi. Olardyń dereginshe, kompanııa salynǵan somadan (eń tómengi salym – 500 dollar) aı saıyn 150 paıyzǵa deıin syıaqy beremiz dep azamattardy shaqyrǵan. Ár elden jıylǵan salymshylar sany 165 myńnan asady. Atalǵan kompanııanyń qylmystyq áreketinen zardap shekken azamattar qalalyq eko­nomıkalyq zertteýler depar­tamentine aryz túsirse bolady.