Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi sondaı kompanııalardyń birin anyqtaǵan. Investısııalyq qyzmetten joǵary kiris alýǵa ýáde bergen Finiko kompanııasy Syfron Sapital OÜ platformasynda cryptocurrency jáne basqa ınvestısııalyq quraldardy satyp alýdy usynǵan. Agenttiktiń habarlaýynsha, bul – jyljymaıtyn múlikti, avtomobılderdi satyp alýǵa, mindettemelerdi óteýge jáne ınvestısııalaýǵa baılanysty jaǵdaılardy ımıtasııalaıtyn oıyn alańy.
«SYFRON (CFR) – esepteýler júrgiziletin krıptovalıýta resmı valıýta emes jáne qarjylyq qundylyǵy joq. Osylaısha, paıdalanýshylar aqshany naqty ınvestısııalyq kompanııaǵa emes, onyń jalǵan «kóshirmesine» salady. О́z kezeginde Finiko kompanııasy osy oıyn platformasyn paıdalaný kezinde kúnine 1-1,2 paıyz mólsherleme boıynsha kiris tóleýdi ýáde etedi, bul halyqtyń teńgelik depozıtteri boıynsha ortasha naryqtyq mólsherlemeden 43 ese asatyn jyldyq esepteýdegi kiristiliktiń joǵary deńgeıine sáıkes keledi», deıdi agenttik.
Kompanııa munymen de shektelmegen. Tutynýshylyq jáne ıpotekalyq nesıelerdi de óteýge shaqyrǵan. Eger qatysýshy jalpy qaryz somasynyń 35 paıyzyn salsa, kompanııa onda nesıe boıynsha somany túgel jaýyp berýdi moınyna alǵan. Avtokólik jáne jyljymaıtyn múlik alý boıynsha da dál osyndaı ssenarıı. Qatysýshy múlik qunynyń 35 paıyzynan kem emes mólsherde jarna tólese, 3-4 aı ótken soń kompanııa múlikti satyp alyp, qatysýshynyń menshigine berýge ýáde etken.
«Sondaı-aq kompanııa kez kelgen satyp alýda 25 paıyzǵa deıin aqshany qaıtaryp beretinin jáne aı saıyn aqysyz qyzmet kórsete otyryp, qarajat balansynda 6 paıyz syıaqyny usynatyn jalǵan keshbek kartalary arqyly joǵarylaı beretin tabysty ýáde etedi. Sonymen qatar osy karta aıasynda bes adamǵa deıin tartqany úshin 1-den 10 paıyzǵa deıin joǵary keshbek paıyzyn usynatyn da baǵdarlamasy bar. Finiko-nyń málimdeýinshe, keshbek-karta MasterCard-pen birlese otyryp jasalǵan. Alaıda Finiko kompanııasy MasterCard seriktesteriniń tiziminde joq», delingen agenttik málimdemesinde.
Bul qarjy pıramıdasy bankte arnaıy esep aıyrysý shottaryn paıdalanbaıdy. О́zderiniń alaıaqtyq nıetin iske asyrý úshin qolma-qol tólemdi nemese Qiwi-ámııan, Easy Pay, PayPal sııaqty ınternet-tólem júıelerin paıdalanǵan. Sonyń saldarynan qatysýshylar óz aqshasynyń qaıda ketip jatqanyn baqylaı almaıdy. Qazirdiń ózinde Reseıde bul kompanııaǵa qatysty qylmystyq is qozǵalypty. Jalpy shyǵyn 80 mln rýblge baǵalanyp otyr. 2019 jylǵy tamyz ben 2020 jylǵy jeltoqsan aralyǵynda kompanııa Tatarstan men Reseıdiń ózge aımaqtarynda jeke tulǵalardyń qarajatyn qor naryqtary men krıptovalıýtaǵa ınvestısııalaý úshin dep tartqany anyqtalǵan. Osy rette, qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi Finiko-ny qarjylyq pıramıda men qarjylyq alaıaqtyqtyń belgilerine ıe dep baǵalaıdy. О́ıtkeni bul kompanııaǵa ýákiletti organnan eshqandaı lısenzııa berilmegen. Kompanııa usynyp otyrǵan qyzmetteri ekinshi deńgeıli bankter, ulttyq poshta operatory jáne baǵaly qaǵazdar naryǵynyń kásibı qatysýshylary usynsa ǵana sengen jón.
Qarjy monıtorıngi agenttiginiń habarlaýynsha, qarjy pıramıdasynyń birneshe aıqyn belgisi bar: olar áýeli úlken kólemde soma salýdy talap etedi; salǵan aqshany iri paıyzben qaıtaryp beremiz deıdi; tólemdi alý úshin tanystaryńyzdy tartýǵa shaqyrady; jobany «noý-haý» dep baǵalaıdy; jarǵylyq kapıtaly tómen jáne jalǵyz quryltaıshysy bar delinedi; túrli utys oıyndary men joldamalar oınatatyn jarnamalarmen arbaıdy; shartty muqııat oqysańyz, tótenshe jaǵdaıda eshkimge jaýapkershilik júktelmeıtinin ańǵarasyz; ádette olar ózderin «mıkroqarjy uıymy», «qarjylyq qyzmetter ortalyǵy» dep tanystyrady. О́zge resmı uıymdardan erekshelep turatyn basty belgisi – bankterdegi esep aıyrysý shottaryn emes, túrli ınternet-tólem júıesin qoldanady nemese aqshany qolma-qol qabyldaıdy. Maqalanyń basyn muqııat oqyǵan bolsańyz, Finiko kompanııasynda osy aıtylǵan belgilerdiń barlyǵy derlik bar ekenin baıqaısyz.
«Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 150-baby jáne Qylmystyq kodekstiń 217-babyna sáıkes qarjy pıramıdalaryn jarnamalaý jáne olardyń qyzmetin júzege asyrý úshin ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. Joǵarydaǵydaı asta-tók paıda usynǵan kez kelgen kompanııanyń zańdy ne zańsyz ekenin memlekettik kirister komıtetiniń saıtyndaǵy «Salyq tóleýshilerdi izdeý» servısi arqyly tekserýge bolady.
Jaqynda Almaty qalalyq prokýratýrasy da Finiko-ǵa qatysty qylmystyq is qozǵalǵanyn málimdedi. Olardyń dereginshe, kompanııa salynǵan somadan (eń tómengi salym – 500 dollar) aı saıyn 150 paıyzǵa deıin syıaqy beremiz dep azamattardy shaqyrǵan. Ár elden jıylǵan salymshylar sany 165 myńnan asady. Atalǵan kompanııanyń qylmystyq áreketinen zardap shekken azamattar qalalyq ekonomıkalyq zertteýler departamentine aryz túsirse bolady.
