Joǵarydaǵydaı úlken jaýapkershilik júkti abyroımen atqarý da arly is. Osyny oılaǵanda, aldymen ustaz bola bilgen, bul mamandyqpen qatar ǵylym jolyn qatar alyp júrgen, shákirtterine syıly, adaldyq pen adamgershilikti bıik tuǵyrǵa qoıǵan Serik Maqpyruly týraly izgilik nıetpen shákirt júreginen lebiz bildirýdi men ózimniń paryzym sanap otyrmyn.
Osy bir abzal jan 2000 jyly Almatydaǵy oqýshylardyń «Daryn» qosymsha bilim berý ortalyǵyna kelip dáris oqydy. Bizder respýblıkanyń ár óńirinen kelgen mektep shákirtteri ýnıversıtet ǵalymdarynyń ótkizgen sabaqtaryn qulshyna tyńdaımyz. Sodan keıin tanymdyq keshter ótedi. Bir kúni qabyrǵadaǵy kezekti kesteden «S.Muqanovtyń «Botagóz» romanynyń shyǵarmashylyq tarıhy» degen taqyrypty baıqap qaldym. Bul men úshin óte qyzǵylyqty taqyryp edi. Erteńine aýdıtorııaǵa asyǵa kirdim. Eń birinshi bolyp, aldyńǵy partaǵa otyrdym. Serik Maqpyruly degen ustazymdy, bolashaq ǵylymı jetekshimdi eń alǵash, mine, osy jerden kórdim. Aǵaı leksııany asyqpaı bappen oqıdy eken. Bir top oqýshy ishinde men de bar, suraqtar qoıdyq. Ol kisi saýaldarymyzǵa rıza bolyp, bizben jeke jumystar júrgizdi. Sóıtip, bizdi esinde saqtap qalǵanyn aıtty.
Sol jyly orta mektepti aıaqtap, Oraldan Almatyǵa oqýǵa keldim. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetine oqýǵa qabyldandym. Birinshi kýrstaǵy alǵashqy dáris. 404-aýdıtorııa. «Ádebıettanýǵa kirispe» páni. Oqytýshy aýdıtorııaǵa kire bergende, kóńilde qýanysh ornaǵandaı kúıde boldym. Bir jyl buryn tanysqan Serik Maqpyruly aǵaı. Ol kisi kóp stýdenttiń ishinen meni birden tanı qoımady. Sabaq aıaqtalysymen oqytýshy bettegen kafedraǵa qaraı keldim. Onda akademık Serik Qırabaev, Nyǵmet Ǵabdýllın bastaǵan ustazdar otyr eken. Kafedraǵa kirýge bata almaı, aǵaıdyń shyqqanyn kúttim. Syrtqa bettegende Serik Maqpyruly kóktemdegi oqýshy meni birden tanyp, amandasty.
Stýdenttik ómirdiń tórt jyly da zymyrap óte shyqty. Osy ýaqyt aralyǵynda ustazymnyń aqyl-keńesimen ýaqytymnyń tekke ótpegenin anyq sezdim. Ǵylymı konferensııalarǵa úzbeı qatystym. Jazǵan maqalalarym respýblıkalyq «Ult taǵylymy» jýrnalynda basylyp jatty. Serik Maqpyrulynyń jetekshiligimen dıplom qorǵadym. Ýnıversıtetti úzdik aıaqtap, aspırantýraǵa tústim. Sodan soń kandıdattyq dıssertasııamdy ýaqytynda aıaqtap, qorǵaýǵa daıyndaldym. Biraq bul kezde ǵylymı keńesterdiń ýaqytsha toqtatylǵan kezi edi. Aǵaıym ýaqytty ótkizbeı jetektep, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-ge alyp bardy. Onda professor Tursynbek Kákishulymen tanystyrdy. Ǵalym aǵanyń aq batasyn alyp, qorǵaýdan da sátti óttim.
Serik aǵa Maqpyrulynyń ustazy Nyǵmet Ǵabdýllınge súıikti shákirt bolǵany kóz aldymda ótti. Ustaz ben shákirt arasyndaǵy ystyq qarym-qatynasqa barlyǵy qyzyǵa qaraıtyn. «Sekeńniń jetegine erseń, órge qaraı júresiń, qaraǵym», degen Nyǵmet Ǵabdýllınniń: «Sen Sekeńe jaqsy shákirt bolasyń», degen sózi meni ustazyma odan da jaqyndata tústi.
Serik Maqpyrulynyń eń alǵash zerttegen taqyryby Sábıt Muqanovtyń shyǵarmashylyq laboratorııasy bolsa, osy baǵyttaǵy ǵylymı eńbekteri, monografııalary da jaryq kórgen. Ǵalym aǵa «Ádebıettanýǵa kirispe», «Ádebıet teorııasy» syndy pánderdi qamtıtyn «Adamtaný óneri» dep atalatyn oqý quralyn da jazdy. Osy eńbektiń alǵysózinde: «M.Gorkııdiń ádebıetti «adamtaný ǵylymy» degeni barshaǵa belgili. Sondaı-aq, belgili orys ádebıetshi ǵalymy V.Dneprovtyń Lev Tolstoıdyń sýretkerlik tájirıbesi haqynda jazǵan «Iskýsstvo chelovekovedenııa» («Sovetskıı pısatel», Lenıngradskoe otdelenıe, 1985) degen zertteý kitaby da bar. M.Gorkıı sóziniń shyndyǵy, V.Dneprov ataýynyń dáldigi daý týǵyzbaıdy. Sondyqtan da oqý quralyn «Adamtaný óneri» dep ataýdy jón sanadyq» delingen.
Serik aǵa ádebıettanýshy ǵalym retinde ǵylymdy dáriptedi, ulaǵatty ustaz retinde myńdaǵan shákirttiń júregine izgilik sáýlesin septi. Ǵylymǵa degen adaldyǵymen, tazalyǵymen, parasattylyǵymen, týrashyldyǵymen kórindi. Shákirtterin de solaı tárbıeledi. Ár adamnyń basty paryzy eline, ultyna adal qyzmet etý bolsa, Serik Maqpyruly sol mindetti bıik tuǵyrda oryndaǵan jan.
«Naǵyz adamnyń belgisi – kisilik», degen eken shyǵys ǵulamasy Júsip Balasaǵun. Serik Maqpyruly – kisilik kelbetin kelistirip, shynaıylyqty asqaqtatyp kelgen ardaqty jan. Al óz zamanynyń ozyq zııalysy Ebineı Bóketov: «Parasattylyq, sharapattylyq, keńdik, adaldyq ǵylymda qyzmet istegen árbir adamǵa laıyq, halqymyzdyń mápelep, betke ustary – ǵylym adamdary» dese, Serik Maqpyrulynyń boıynan osy ǵylym adamyna laıyq abzal qasıetterdiń barlyǵy tabylary sózsiz.
«Oılar, oılar, Qamyǵam keıde. О́mirim mynaý, tolqyǵan beıne. Qas-qaǵym sátte óterdeı, Aýyrlyq batpaı, Tógilmeı ter de. Paryzym mynaý, Týǵan bir elge, Qalar ma dep ótelmeı». Bul «Kóńil sazyndaǵy» shýmaqtar... Ustazdyń azamattyq paryzy da týǵan elge aıanbaı eńbek etý bolsa, ol paryzy ótelgendeı. Oǵan eldiń ár túkpirinde júrgen, ustazdyqtyń kemesine mingen shákirtteri men ǵylym álemine qadam basqan ǵalymdar eńbekteri kýá. Dástúr sabaqtastyǵy degen osy shyǵar. Serik Maqpyruly aramyzda júrse, qaýmalaǵan shákirtteri 70 jasymen quttyqtar edik, al biz búgin 70 jyldyǵy qarsańynda ustazdy eske alyp, ol salǵan sara jolǵa tek bas ıemiz.
Rıta SULTANǴALIEVA,
fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty.
Oral.
